Кіріспе

Италиядағы Алатри (Aletrium) қаласы – Лацио аймағындағы Фрозиноне провинциясының қаласы және коммунасы. Халық саны шамамен 30 000 адамды құрайды. Бұл Герниктердің ежелгі қаласы және мегалитикалық акрополімен әйгілі.

Тарих

Қазіргі қаланың аумағы б.з.д. II мыңжылдықта қоныстанған. Алетрий Герниктердің қаласы болды және империялық кезең бойы осы мәртебесін сақтап келді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін қала құлдырап, тек христиан епископы ғана құрметті билікке ие болды. Теодорих Ұлының билік құрған кезінде (б.з. 5 ғасыры) патриций Либерий батыстағы ең көне монастырь қауымдарын құруға ұйымдастырды, онда 528 жылы әулие Бенедикт қысқа уақытқа тоқтады. 543 жылы Готика соғыстары кезінде Алатри Тотила әскерлерінен тоналып, қиратылды. 12 ғасырда Рим папалары қауіпсіздігі төмен болған Римді тастап кетуге мәжбүр болғанда, қала олардың маңызды бекінісіне айналды. Келесі ғасырда епископтар мен папаның билігінде, 1241 жылға дейін консулдар басқарған еркін коммуна болып құрылды, содан кейін подэста енгізілді. Келесі ғасырларда экономикалық өркендеп, кеңейіп, Коллепардо, Гуарчино, Тривильяно, Вико және Фрозиноне қалаларын бағындырды, бірақ көбінесе ішкі кикіреулерге тап болды. 15 ғасырда Алатри Неапольдің Ладислав I және Папа Мартин V-нің араласуына байланысты тәуелсіздігін жоғалта бастады. 1434 жылы Филиппо Мария Висконтидің қысқа мерзімді билігінен кейін қала папалық үстемдікті қабылдауға мәжбүр болды. Көршілес коммуналармен күрес жалғасты, ал 1556 жылы испандық әскерлер қаланы басып алды. Рим Республикасы кезінде папаға адал болды. Наполеон оккупациясы кезінде (1809–1814) папалық әкімшіліктің көптеген өкілдері, сондай-ақ епископ Джузеппе делла Каса Францияға жер аударылды. 1870 жылы Италияның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыр қирауларға және көптеген адамдар қаза болды.

Ежелгі қалдықтар

Алатриде жергілікті әк тастан мұқият орнатылған көпбұрышты бекіністер жақсы сақталған. Италияның осы бөлігіндегі қалалар үшін тән болғандай, бұл негізінен тіктеу қабырға болып табылады, ең жоғары биіктігі шамамен екі метрді құрайды. Бұрын болған бес қақпаның ішінде екеуі (шамамен) әлі де біршама сақталған, ал үш кішкентай қақпа табылады. Қаланың орталығында төбе орналасқан, ол цитадель ретінде пайдаланылған. Үш кезеңге бөлінетін бекіністердің іздерін табуға болады, олардың соңғысы, қала қабырғасынан сәл кейінірек салынған, ең жақсы сақталған. Алғашқы екі кезеңде құрылыс дөңгелектелген, ал үшінші кезеңде тас блоктары өте мұқият біріктірілген, беттері тегістелген; олардың көпшілігі көпбұрышты пішіндес және қала қабырғасынан әлдеқайда ірі (максималды өлшемі 3x2 метрге жетеді). Жалпақ беткей тау жынысын тегістеу және шамамен тіктөртбұрышты аумақты қоршап, 2,5 метрден астам биіктікке дейін көтерілетін алып терраса қабырғаларын тұрғызу арқылы жасалды. Цитадельге екі жол салынған, екеуі де қабырға арқылы өтеді; екеуінің де кіреберісі тіктөртбұрышты. Ірі қақпа, Порта Маджоре деп аталатын қақпаның архитравы шамамен ұзындығы, биіктігі және қалыңдығы өлшенген; ал кішкентай қақпа үш фалли бейнесімен әшекейленген. Кейіннен, бірақ бәлкім ежелгі заманда, солтүстік жағына пандус қосылды. Аркстің ортасында қазіргі собордың орнында ғимарат болған, оның тек шағын бөлігі сақталған. Қаланы сумен қамтамасыз еткен және Л. Бетилиен Варуспен бірге басқа қоғамдық ғимараттармен салынған жоғары қысымды су құбырының қалдықтары әлі де көрініп тұр. 1889 жылы қаладан солтүстікке қарай жарты миль жерде ғибадатхана қазылып, оны безендірген боялған терракота фрагменттері табылды. Оның қайта құрылған үлгісі Римдегі Ұлттық Этрус мұражайында орнатылған.

Фрациониялар

Chiappitto, Pacciano, Porpuro, Valle Santa Maria, Carvarola, Capranica, Fontana Vecchia, Maddalena, Piedimonte, Madonna delle Grazie, Melegranate, Montecapraro, Vignola, Valle Carchera, Montesantangelo, Montelarena, Pezza, Allegra, Basciano, Pignano, Castello, Collefreddo, Madonna del Pianto, Montelungo, Montereo, Monte San Marino, Pezzelle, Preturo, Sant'Antimo, San Valentino, Vallecupa, Vallefredda, Valle Pantano, Vallesacco, Valle S. Matteo, Villa Magna, Cassiano, Castagneto, Fraschette, Seritico, Santa Caterina, Vicero, Aiello, Canarolo, Collelavena, Costa San Vincenzo, Maranillo, Cavariccio, Colletraiano, Imbratto, Piano, S. Colomba, Scopigliette, Cucuruzzavolo, le Grotte, Magione, Mole Santa Maria, San Pancrazio, Vallemiccina, Sant'Emidio, Canale, Prati Giuliani, Quarticciolo, Quarti di Tecchiena, Tecchiena, Campello, Mole Bisleti, Cuione, Fontana Santo Stefano, Fontana Sistiliana, Frittola, S. Manno, Arillette, Collecuttrino, Colle del Papa, Laguccio, Montelena, Quercia d'Orlando, San Mattia, Carano, Fontana Scurano, Magliano, Cellerano, Fiume, Fiura, Fontana Santa, Riano, Abbadia, Case Paolone, Fontana Sambuco, Gaudo, Intignano, Colleprata.