Кіріспе

Мохаммед Диб (محمد ديب; 21 шілде 1920 – 2 мамыр 2003) – алжирлік жазушы. Ол француз тілінде 30-нан астам роман, көптеген әңгімелер, өлеңдер және балалар әдебиетін жазды. Оның шығармалары 19 ғасырдың алжир тарихын, әсіресе Алжирдің тәуелсіздік үшін күресін қамтиды.

Өмір

Диб Алжирдің Марокко шекарасына жақын Тлемсен қаласында орта таптық отбасында дүниеге келді, бірақ отбасы кедейлікке ұшырады. Әкесінен ерте айырылған Диб 15 жасында өлең жазуды бастады. 18 жасында Мароккодағы Уджда қаласында мұғалім болып жұмыс істеді. Жиырма және отыз жас аралығында тоқымашы, мұғалім, бухгалтер, аудармашы (француз және британ әскерилері үшін), журналист (Alger Républicain және Liberté газеттерінде, соңғысы Алжир коммунистік партиясының органы) сияқты түрлі салаларда қызмет етті. 1952 жылы, Алжир революциясына екі жыл қалғанда, ол француз әйеліне үйленді, Алжир коммунистік партиясына қосылды және Францияға сапар жасады. Осы жылы ол өзінің алғашқы романы «La Grande Maison» (Ұлы үй) жариялады. Диб «52 ұрпағының» мүшесі болды – бұл топқа Альбер Камю және Молуд Фараун да кірген Алжир жазушыларының тобы еді. 1959 жылы француз билігі оны Алжирдің тәуелсіздігін қолдағаны және романдарының сәттілігі (олар Алжир халқының көпшілігі үшін отарлық Алжирдегі өмірдің шындығын көрсеткендіктен) үшін Алжирден қуды. Көптеген алжирлік ұлтшылдар сияқты Каирге көшпестен, Францияда қалуды жөн көрді, онда түрлі жазушылар (Камю де болды) француз үкіметіне лобби жасағаннан кейін оған қалуға рұқсат берілді. 1967 жылдан бастап ол негізінен Париждің жанындағы Ла-Селле-Сен-Клаудта тұрды. 1976-1977 жылдары Диб Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде оқытушы болды. Сондай-ақ ол Париждегі Сорбонна университетінде профессор қызметін атқарды. Өмірінің соңғы жылдарында ол жиі Финляндияға саяхаттайтын, ол кейбір романдарының оқиға орыны болды. 2003 жылдың 2 мамырында Ла-Селле-Сен-Клаудта қайтыс болды. Сол кездегі француз мәдениет министрі Жан Жак Айлагон Дибті «Алжир мен Франция, солтүстік пен Жерорта теңізі арасындағы рухани көпір» деп сипаттады.

Жұмыс

Диб өзінің шығармашылығында алжирлік өмірдің нағыз тәжірибесін, әсіресе француз тілді кең қауымға жеткізуге ұмтылды. Алжир революциясы (1954–1962 жж.) оның ойлау жолын тереңдей түсті және Алжирдің тәуелсіздік үшін күресін әлемге танытуға ынталандырды. Саяси теңдікті қолдаған ол, "бізді ерекшелендіретін нәрселер әрқашан екінші дәрежеде қалады" деп сенді. Ол француз әдеби ортасынан көптеген марапаттар алды.

Романдар

Оның тұңғыш романы "La grande maison" – үлкен алжирлік отбасы туралы алжирлік трилогияның бірінші бөлігі. Басты кейіпкер Омар – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Алжирде кедейлікте өскен жас бала. Трилогия Эмиль Зола стиліне ұқсас натуралистік стильде жазылған. Екінші бөлігі "L'Incendie" Алжир революциясы басталған жылы жарық көрді, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Омардың өмірінен баяндайды. Трилогияның соңғы бөлігі "Le Métier à tisser" Омардың Алжирдегі жұмысшы ретіндегі ересек өмірін көрсетеді. Ол 1957 жылы жарық көрді. Трилогия ішінара автобиографиялық туынды. Оның кейінгі туындыларында бұрынғы романдары сияқты натуралистік құрылым әрқашан қолданылмады, көбінесе сюрреалистік элементтер қосылды. "Qui se souvient de la mer" (1962) романында ғылыми фантастиканы, ал соңғы романы "L. A. Trip" өлең түрінде жазылған. 1985 жылдан 1994 жылға дейін ол солтүстік африкалық ер адамның скандинавиялық елді аралап, сол елдегі әйелмен қарым-қатынасқа түсіп, баласының өмірі туралы төрт жартылай автобиографиялық роман жазды. Осы сериядағы соңғы роман баланың әкесінің туған жеріне сапары туралы айтады. Диб сонымен қатар фин тіліндегі бірнеше кітапты француз тіліне аударуға көмектесті.