Нерон императорына қарсы қастандық (65 ж.): Рим аристократиясының наразылығы, Гай Кальпурний Пизонның құйрық салып, билікке таласуы, және Нерoның құлауы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим императоры Неронға қарсы Римдіктер жасаған құйғылау (б.з. 65 ж.)
Roman conspiracy against Emperor Nero (AD 65)
65 жылы Гай Кальпурний Писо жасаған құйғылау Рим императоры Неронның (54–68 жылдары билік еткен) билік ету кезеңіндегі маңызды бетбұрыс болды. Бұл құйғылау Рим мемлекетінің билеуші топтарының Неронның күшейіп бара жатқан өкіметшілдік басшылығына наразылығын көрсетті, соның салдарынан ол оның өзіне-өзі қол жұмсауына және одан кейінгі Төрт император жылының хаосына әкелген маңызды оқиға саналады.
The conspiracy of Gaius Calpurnius Piso in 65 CE was a major turning point in the reign of the Roman emperor Nero (reign 54–68). The plot reflected the growing discontent among the ruling class of the Roman state with Nero's increasingly despotic leadership, and as a result is a significant event on the road toward his eventual suicide and the chaos of the Year of the Four Emperors which followed.
Сюжет
Гай Кальпурний Пизо, Римнің көрнекті мемлекет қайраткері, әдебиеттің қолдаушысы және шешен, Неронды өлтіріп, оны преториандық гвардияның қолдауымен императорлық таққа отырғызуды ниеттенді. Бұл қастандық 65 жылы пайда болды, оған бірнеше белгілі сенаторлар, эквестрлер мен әскерлер қатысты. Рим тарихшысы Тацит жазғандай, қастандықшылардың ішінде преториандық трибун Субрий Флавус және Пизоға жоспар жасауға көмектескен центурион Сулпиций Аспер болды. Бұл жоспарды Мизенумдағы флоттың қолбасшысы Волузий Прокулға жоспардың бір бөлігін жеткізген Эпихарис есімді әйел құртпақ болды. Эпихарис қастандыққа қатысып, оны жылдамдатуға тырысты. Прокул Эпихариске Неронның оған деген құрметін көрсетпегеніне шағымданды. Эпихарис Прокулға қастандық туралы хабарлады. Прокул Неронға қастандық туралы мәлімдеді, ал Эпихарис тұтқындалды. Ол айыптауларды жоққа шығарса да, қастандық ашыққа шығып, Эпихарисқа қатыгездікпен азап шегізілді. Екінші рет азаптауға апарылып бара жатқанда, ол өз белбеуімен өзін-өзі дарға асты. Қастандықшылар жылдам әрекет етіп, Неронды Баиада өлтіру жоспарынан бас тарды, бірақ оны Римде ойындар кезінде өлтіруге келісті. Олардың шала ойластырылған жоспары бойынша Фаений Руф – преториандық гвардияның префекті Офоний Тигеллинмен бірге Писоны преториандық лагерге алып келуі керек еді, онда гвардия оны император деп жариялайтын еді. 19 сәуір күні таңертең қастандықшылардың жоспары орындалуға тиіс болғанда, Милих есімді босатылған құл бұрынғы қожайыны Флавий Скаэвинге пышақты кезеп, бинт дайындауға бұйрық бергенін айтты. Тацит өзінің бұрынғы қожайынына сатқындық жасау шешімін әйелінің ықпалымен ашкөздікке байланыстырады. Скаэвин бастапқыда күдіктен қашып, дәлелдерді жалған деп көрсетуге тырысты, бірақ Милихтың әйелі Скаэвин мен тағы бір қастандықшы Антоний Наталистің ұзақ құпия кездесуі туралы хабарлағаннан кейін, тағы бір дәлел табылды. Скаэвин жазалау үшін преториандық префект Фаений Руфқа тапсырылғанда, ол оны да айыптады; тағы бір қастандықшы Субрий Флавий сотта Неронға деген жеккөрушілігін ашық білдірді, Неронның анасын өлтіруіне, қылмыстарына және "көліктің жарысшысы және актер ретінде" көрсеткеніне сілтеме жасады. Нерон Писоға, философ Сенекаға, оның жүйесі Луканға және сатирик Петронийге өз-өзіне қол жұмсауды бұйырды. Көптеген басқалар да өлтірілді. Плутархтың баяндамасында, қастандықшылардың бірі сотталған тұтқынға жақын арада бәрі өзгеретінін (Неронның өлетінін) айтқан. Тұтқын бұл әңгімені Неронға жеткізді, ол қастандықшыны мойындағанша азаптады. Ежелгі рим тарихшысы Тацит өзінің "Жылнамаларында" былай деп жазды: "Субрий Флавий мен центуриондар жеке кеңесте Неронды Пизоның көмегімен өлтіргеннен кейін, Писоны жою керектігін және империяны Сенекаға беру керектігін шешкен".
Gaius Calpurnius Piso, a leading Roman statesman, benefactor of literature, and orator, intended to have Nero assassinated, and replace him as emperor through acclamation by the Praetorian Guard. The conspiracy emerged in AD 65, enlisting the support of several prominent senators, equestrians, and soldiers. According to the Roman historian Tacitus, the ringleaders included a Praetorian tribune named Subrius Flavus, and a centurion named Sulpicius Asper, who helped Piso devise the plot, among others. The conspiracy was put in jeopardy by a woman named Epicharis, who divulged parts of the plan to Volusius Proculus, commanding a fleet in Misenum. Epicharis was involved with the conspiracy and was attempting to move it along faster. When Proculus complained to Epicharis that Nero did not favor him, she informed him of the conspiracy. Proculus informed Nero of the conspiracy and Epicharis was arrested. Though she denied the accusations, the conspiracy collapsed and Epicharis was tortured brutally. While on transport to be tortured a second time, she committed suicide by strangling herself with her own girdle. The conspirators, acting more quickly, rejected a plan to kill Nero at Baiae, but settled on murdering him in Rome at games. They had a loosely conceived plan in which Faenius Rufus – joint prefect of the Praetorian Guard with Ofonius Tigellinus – would conduct Piso to the Praetorian Camp, where the Guard would acclaim him as emperor. On the morning that the conspirators' plot was to be carried out – 19 April – a freedman named Milichus informed on his former master Flavius Scaevinus after receiving orders to sharpen a knife and prepare bandages. Tacitus attributes his decision to give his former master up to greed and avarice at the urging of his wife, reporting it to Nero's secretary, Epaphroditus. Scaevinus initially was able to avoid suspicion, discrediting the evidence as circumstantial before giving in under the threat of torture and further evidence from Milichus' wife reporting on a long secret meeting between Scaevinus and Antonius Natalis, another conspirator. When Scaevinus was given over to fellow conspirator praetorian prefect Faenius Rufus for punishment, he inculpated him as well; another conspirator, Subrius Flavus, openly expressed his hatred of Nero in court, justifying with reference to Nero's matricide, crimes, and "parad[ing] as a charioteer [and] actor". Nero ordered Piso, the philosopher Seneca, Seneca's nephew Lucan, and the satirist Petronius to commit suicide. Many others were also killed. In Plutarch's version, one of the conspirators remarked to a condemned prisoner that all would change soon (because Nero would be dead). The prisoner reported the conversation to Nero, who had the conspirator tortured until he confessed the plot. The ancient Roman historian Tacitus writes in his Annals that "it was rumoured that Subrius Flavus and the centurions had decided in private conference that, once Nero had been struck down by the agency of Piso, Piso should be disposed of and the empire made over to Seneca; who would thus appear to have been chosen for the supreme power by innocent men".
Аталған қастандықшылар
Кем дегенде 41 адам осы құйрықшылыққа қатысқан деп айыпталды. Белгілі болған 41 адамның ішінде 19 сенатор, жеті эквестр, 11 сарбаз және төрт әйел болды.
At least 41 individuals were accused of being part of the conspiracy. Of the known 41, there were 19 senators, seven equites, 11 soldiers, and four women.
Ажыратылған немесе өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүрленген
Piso, Plautius Lateranus, Lucan, Afranius Quintianus, Flavius Scaevinus, Claudius Senecio, Vulcatius Araricus, Julius Augurinus, Munatius Gratus, Marcius Festus, Faenius Rufus, Subrius Flavus, Sulpicius Asper, Maximus Scaurus, Venetus Paulus, Epicharis, Seneca the Younger, Antonia, Marcus Julius Vestinus Atticus.
Польша жазушысы Генрик Сиенкевич "Quo Vadis" кітабында көптеген тақырыптарды пайдаланды, ал кітаптың оқиғасы сюжеттік кезеңде өрбітеді. Кітаптың соңғы сахнасында заговоршылардың бірі, Петрониус, әсем кештен кейін өз-өзіне қол жұмсады. Наоми Митчисонның "Шейіттердің қаны" (1939) романы заговордың күйреуіне дейінгі айлардағы оқиғаларды баяндайды. Бұл Джон Херсидің "Заговор" (1972) атты хаттар түріндегі романының негізгі тақырыбы.
The Polish writer Henryk Sienkiewicz, in his book Quo Vadis used many of the themes, while the setting took place in the time of the plot. In the last scene of the book, one of the plotters, Petronius, committed suicide after having a lavish party. The novel by Naomi Mitchison, The Blood of the Martyrs (1939), is set in the months leading up to the failure of the conspiracy. It is the topic of John Hersey's epistulary novel, The Conspiracy (1972).