Кіріспе
Баск монахы және саяхатшы, 1650 жылы қайтыс болған Антонио де Эраусо, туғанда Каталина де Эраусо (испан тілінде) (Сан-Себастьян, Испания, 1585 немесе 1592 — Куэлакла, Оризаба, Жаңа Испания, 1650), сондай-ақ Алонсо Диас және басқа да еркек есімдермен белгілі болды, кейін өмірінің соңына дейін Антонио де Эраусо есімін қабылдады. Испан тілінде оны La Monja Alférez (Еншіксіз монах немесе Лейтенант монах) деп те атайды. Эраусо бастапқыда өз еркімен келмеген монах болған, бірақ монастырьдан қашып, 17 ғасырдың бірінші жартысында Испания мен испан Америкасы бойынша, көбінесе еркек кейпінде саяхаттады. Эраусоның тарихы тарихи зерттеулер, өмірбаяндық әңгімелер, романдар, фильмдер мен комикстер арқылы сақталған. Эраусоның ата-анасы Мигель де Эраусо мен Мария Перес де Арсе Галаррага болды, ал Эраусоның анасының туысы Урсула де Уриза е Сарасти приорес лауазымын атқарды. Діни шақырудың болмауы және оның нәтижесінде өзін тұтқын сезінуі мен ант беруден бас тартуы салдарынан Эраусо камерада ұсталып, үнемі жесір қалған Каталина де Алири есімді жаңа келгенмен ұрысып отырды. 15 жасында, үлкен монахтың бірінен сабақ алғаннан кейін, Эраусо қашуға шешім қабылдады. Ол Эраусоның анасының туысымен үйленген, бірақ Эраусоны танымай үйіне алды. Эраусо үш ай бойы онымен бірге тұрып, латын тілін біраз үйренді, бірақ Серральта қатыгездік көрсеткеннен кейін Эраусо кетіп қалды. Франсиско де Лойола есімді адам ретінде жасырынған Эраусо жеті ай бойы корольдің хатшысы Хуан де Идиакестің паж ретінде сотта қызмет етті, бір күні Эраусоның әкесі Идиакесті іздеп келді. Әкесі Идиакезбен сөйлесіп, ол сөйлескен бала екенін түсінбеді. Келген соң Эраусо ұйықтауға орын таппады, демеуші де таба алмады. Оның үстіне, бір топ жігіт оны мазақтап, ұрып-соғып, таспен ұрысып, біреуін жарақаттағанда, ол тұтқындалып, бір ай түрмеде отырды. Түрмеден босағаннан кейін Эраусо Эстеллаға барып, онда да паж ретінде жұмыс тапты. Эраусо, сол замандағы көптеген басктар сияқты, Индияға баруға бейімділік сезімталдығын білдірді. Ол осы уақытты ер адам ретінде, қысқа шашы бар еркек киімдерін киіп, Педро де Ориве, Франсиско де Лойола, Алонсо Диас [Рамирес] де Гусман және Антонио де Эраусо сияқты әртүрлі есімдермен өткізді. Оның дене бітімі әйелдік емес, бұл оны еркек ретінде тануға көмектесті. Эраусо бірде оның "көкшелерін құрғатқан" құпия маймен емдегенін айтқан.
Antonio de Erauso, born as Catalina de Erauso (in Spanish) (San Sebastián, Spain, 1585 or 1592 — Cuetlaxtla near Orizaba, New Spain, 1650), also went by Alonso Díaz and some other masculine names, later taking on the name Antonio de Erauso which he went by for the remainder of his life. He is also known in Spanish as La Monja Alférez (The Ensign Nun or The Nun Lieutenant). de Erauso was originally an unwilling nun, but escaped the convent and travelled around Spain and Spanish America, mostly under male identities, in the first half of the 17th century. Erauso's story has remained alive through historical studies, biographical stories, novels, movies and comics. Erauso's parents were Miguel de Erauso and Maria Pérez de Arce Galarraga, where Erauso's mother's cousin, Ursula de Uriza e Sarasti, held the position of prioress. Lacking religious vocation and as a result feeling imprisoned and refusing to take vows, Erauso was detained in a cell and constantly fought with a widowed novice named Catalina de Aliri. At 15, after being beaten by one of the older nuns, Erauso decided to escape. who was married to Erauso's mother's cousin but took Erauso in without recognizing him. Erauso stayed with him for three months, learning some Latin, but when Cerralta became abusive, Erauso left. Disguised as a man by the name of Francisco de Loyola, Erauso served in the court for seven months as a page of the king's secretary, Juan de Idiáquez, until one day Erauso's father came looking for Idiáquez. His father conversed with Idiáquez, , all without recognizing that he had just spoken to that child. Upon arriving, Erauso was unable to find a place to sleep nor a patron. In addition, a group of boys made fun of and attacked him, and when he got into a rock fight and injured one, he was arrested and spent a month in jail. Upon release from prison, Erauso went to Estella, and found work as a page there too, Erauso felt, like many Basques of his time, inclined to venture to the Indies. He spent this time as a man, in masculine dress with short hair, using different names such as Pedro de Orive, Francisco de Loyola, Alonso Díaz [Ramirez] de Guzmán, and Antonio de Erauso. Apparently, his physique was not feminine, which helped him pass as a man. Erauso once said he "dried her breasts" with a secret ointment.
Жаңа дүниеге саяхат
Америка құрлығында Эраусо алғаш рет Венесуэланың қазіргі аумағындағы Пунта-де-Араяға қонды. Одан кейін олар Картахена мен Номбре-де-Диос қалаларына аттанып, онда тоғыз күн болды. Ауа райының кесірінен бірнеше теңізші қаза тапты. Күміске мінген соң, Испанияға қайтуға дайын болғанда Эраусо өзінің інісін атып өлтіріп, 500 песо ұрлады. Теңізшілерге інісі оны бір шаруаға жібергенін айтты. Бір сағаттан соң кеме онысыз Испанияға қайтып келді. Одан кейін ол Панамаға бір серікпен барады, онда үш ай тұрды. Панамада ол Трухильо саудагері Хуан де Уркизамен жұмыс істей бастады, онымен бірге саудагердің ірі партиясы бар Пайта портына (қазіргі Перу) сапарлады. Манта портында (қазіргі Эквадор) қатты жел кемені қиратты, Эраусо өзін және қожайынын құтқару үшін жүзуге мәжбүр болды. Кеменің қалған бөлігі қаза тапты. Паитада қысқа уақыт болғаннан кейін ол Перудың мал, астық, жеміс-жидек және темекіге толы Зана деген жеріне барды. Ол жерде қожайыны қуанып, Эраусоға үй, киім, көп ақша, сондай-ақ үш қара құл сыйлады. Санада ол комедия театрында оған қауіп төндірген жас жігітпен төбелес жасады. Ол оны сынаған жігіттің бетін кесіп тастады. Ол тағы да түрмеге қамалды, бірақ қожайыны Хуан де Уркиза мен жергілікті епископтың араласуымен, қожайынының әйелі және беті кесілген жігіттің әпкесі Доня Беатрис де Карденасқа үйлену шартымен босатылды. Ол үйленуден бас тартты. Содан кейін ол Трухильо қаласына барып, қожайыны дүкен ашты. Бірақ беті жараланған жігіт екі досымен бірге тағы да оған қарсы шықты. Эраусо басқа адаммен төбелес жасады, ал төбелесте жігіттің досы қаза тапты. Ол тағы да түрмеге қамалды, қожайыны оны қайтадан құтқарып алып, Эраусоға ақша және ұсыныс хат беріп, Перу вице-корольдігінің астанасы Лимаға жіберді. Ол ұсыныс хатын Лиманың үлкен консулы және өте бай саудагер Диего де Солартеге тапсырды, бірнеше күннен кейін Эраусоға дүкен берілді. Ол тоғыз ай бойы бизнеспен айналысты, бірақ қожайынының әйеліне тиісіп, оны зорлағандығы анықталған соң жұмыстан шығарылды. Жұмыстан босатылғаннан кейін ол Чилиді жаулап алуды жоспарлаған рота тапты және жаңа кәсіп табу қажеттілігімен күресіп, капитан Гонсало Родригестің басшылығымен әскери қызметке қабылданды. Эраусо Лимадан 1600 адаммен бірге Консепсьон қаласына барды. 1617-19 жылдары ол Чукисакадан Потосидің ірі кен орталығына лама айдаушысы болып жұмыс істеді, содан кейін солдат ретінде қабылданды.
Әскери ерліктер
1619 жылы әскерімен Чилиге жорық жасағаннан кейін, оның әскері мапучелердің жерлерін және мүлкін басып алды; ол көптеген үндістерді қырғынға ұшыратып, жаугершілдігін көрсетті. Чилиде губернатордың хатшысы оның інісі Дон Мигель де Эраусо болды; хатшы оны танымай қарсы алды. Ол үш жыл бойы сол жерде тұрды, бірақ інісімен туған қызбен байланысты дау салдарынан Пайкабиге, үндістер мекендейтін жерге қуылды. Ол жерде Эраусо қазіргі Чилидегі мапучелерге қарсы Арауко соғысында патшаның қызметінде шайқасты, қару-жарақпен батыл және шебер екенін дәлелдеді, бірақ биологиялық жағынан әйел екенін жасырды. Содан кейін Перуға қайтып келді.
Испанияға оралу және Папа Урбан VIII-ге кездесу
1623 жылы Эраусо Перудің Хуаманга қаласында дау-жанжалдан ұсталды. Өлім жазасынан құтылу үшін ол епископ Агустин де Карвахальдан мейірім сұрап, бұрын монастырда болған әйел екенін мойындады. Бір топ әйелдер Эраусоның әйел және бойжеткен екенін анықтағаннан кейін, епископ оны қорғап, Испанияға жіберді. 1625–1626 жылдары Эраусо Испания коронына Жаңа дүниедегі әскер қызметі үшін ақшалай сыйлық беру туралы петиция жазды, өзінің еңбектері мен қызметтерінің тізімін ұсынды. Соғыста өткен уақыты үшін сыйлық алудан бөлек, Эраусо Римге сапар кезінде жоғалтқан ақшасының орнын толтыруды сұрады. Бұл құжатта "куәгерлердің" немесе Эраусоны білетін басқа адамдардың айғақтары бар. Дегенмен, көптеген айғақтар бір-бірімен қайшы келеді, ал кейбір куәгерлер Эраусоның жағдайына қалай қарайтынын білмейді, себебі куәгерлердің барлығы Эраусоны әртүрлі есімдермен және әртүрлі істерімен білген. Олар Эраусоның ер адам ретінде қолданған аттарының бірі – "Алонсо Диас де Гусманды" білуі мүмкін, бірақ Каталина де Эраусоны білмеген. Ғалымдар Эраусоның Папа VIII Урбанмен кездескен-кездеспегені туралы келіспейді, бірақ оның Еңбектері мен қызметтері туралы есебі 1625 немесе 1626 жылы Индияның Бас архивіне (Archivo General de Indias) және Мадридтегі Корольдік Тарих академиясына (Real Academia de la Historia) тіркелді, бұл оның сол кезде Римде болғаны туралы мәліметтермен сәйкес келеді. Алайда, қайтыс болған күні мен орны туралы нақты мәліметтер жоқ.
Автобиография және оның авторлығы туралы даулар
Антонио де Эраузо (Каталина де Эраузо атымен) автобиографиясын жазды немесе диктант берді, ол Жоакин Мария Феррердің өтінішімен 1829 жылы Парижде алғаш рет, 1838 жылы Барселонада екінші рет және 1894 жылы үшінші рет Парижде испан суретшісі Даниэль Виерженің суреттерімен жарық көргенге дейін қолжазба күйінде сақталды. Содан кейін оның естеліктері бірнеше тілге аударылды және Томас Де Квинси идеализациялаған оқиғаның әртүрлі нұсқалары ағылшын тілінде The Ensign Nun деген атпен жарық көрді. Бұл басылымдардан өзге, 1894 жылдан кейін осы автобиографияның бірнеше қайта басылымдары жарық көрді, сондай-ақ Эраусоның Испанияға оралуы туралы жазбалар мен Хуан Перес де Монталбанның 1625 жылы жарық көрген Comedia famosa de la Monja Alferez комедиясы пайда болды. Қазіргі уақытта зерттеушілер арасында осы автобиографияның авторлығына қатысты пікірталас жүріп жатыр, кейбір зерттеушілер оны жалған деп санайды және оның хронологиялық қателіктер мен қайшылықтарға толы екенін айтады. Дегенмен, Эраусоның өмірі мен қызметі туралы крещение куәліктері мен оның замандастарының куәліктері болғандықтан, оның тарихи тұлға екеніне күдік болмайды. Кейбір зерттеушілер Эраусоның ерекше өмірі мен барокко дәуіріндегі маргиналды, деформацияланған немесе қалыптан тыс кейіпкерлерді бейнелеуге деген құштарлық арасындағы байланысты, Америкадан оралғаннан кейін бүкіл Испан әлемінде оның танымал болуының басты себебі деп санайды. Эраусо бірде "аяқтарының арасынан ұстаған" қонақжай әйелге таңырқанын айтады, сондай-ақ ер адам болып киінгенде екі рет болашақ күйеуінен сыйлық алғанын мойындайды, ол Эраусоның жынысын білмеген. Шерри Веласко сияқты басқа ғалымдар да гендерлік және сексуалдық таңдау тақырыбында жазған. Веласко және оның пікіртастастары Эраусоны трансгендер ретінде қарастыруды ұсынады, ал Веласко оны лесбиян деп санайды. Оның пікірінше, Эраусоның естеліктерінің алғашқы басылымдарынан бері көп жылдар өткен соң, оны "лесбияндықтан арылту" мақсатымен әртүрлі гетеросексуалдық қарым-қатынастар ойлап табылған, сондай-ақ Эраусоның басқа әйелдермен болған қарым-қатынасы мен мінез-құлқына немқұрайлы қарау арқылы көптеген өзгерістер мен асыра сілтеулер жасалған.
Мұра
1626 жылы жазылған автобиографиялық естеліктер болғанымен, Эраузо 1624 жылы Испанияға оралғаннан бастап, XVIII ғасырға дейін тарихи жазбалардан жоғалып кетті. Соня Перес Вильянуэваның айтуынша, ғасыр соңында Доминго де Урбиру деген адамның қолында Эраусоның естеліктерінің қолжазба көшірмесі болды, оны досы, ақын және драматург Кандидо Мария Тригуэрос көшірді. Тригуэрос жасаған көшірмелердің бірі академик Хуан Баутиста Муньостың қолына тиді, ол Жаңа әлем тарихын жазып, еңбегінде Эраусо туралы айтты. Ақырында, 1784 жылы Муньос аяқтаған көшірме Тарих академиясының қолында пайдаланылды, ал XIX ғасыр басында саясаткер Фелипе Бауза оның досы, астроном және саудагер Хоакин Мария Феррерді оны жариялауға көндірді. Қолжазба 1829 жылы Парижде Жюль Дидот баспасынан «La historia de la Monja Alférez, escrita por ella misma» («Өзі жазған әйел лейтенанттың тарихы») деген атпен жарық көрді, ал бірнеше он жылдан кейін 1894 жылы Heredia қайта басып шығарды, бұл автобиографияның нұсқасы Эраусоның өміріне деген қызығушылықты және зерттеуді қайта жақтандырды. Әйел лейтенант кейіпкері, және бүгінгі күнге дейін, жазушылар, драматургтар, кинорежиссерлер мен суретшілерге (әсіресе Хуан ван дер Хаменге жатқызылатын 1630 жылғы портрет) шабыт көзі болды. XIX ғасырда Томас Де Квинсидің еңбегі ерекше көзге түседі, ол Эраусоны тағдырдың құрбаны болып, оқиғаларға толы типикалық романтикалық кейіпкерге айналдырады. Сондай-ақ, XIX ғасырда Эдуардо Бласконың «Дел клаустро ал кемпаменто о ла Монжа Альферес» романы жарық көрді. Ол да Эраусоның күрделі тұлғасын түсіндіруге тырысқан көптеген талдаулар мен академиялық еңбектерге шабыт берді. XX ғасырда «Монжа Альферес» экранға шығып, мексикалық Эмилио Гомес Мюриелдің «Ла Монжа Альферес» (1947) сияқты бірнеше фильм арқылы танымал болды. Қазіргі уақытта бұл кейіпкер постструктуралистік сынға тартымды, өйткені жеке тұлғаның жеке басын құрудағы гендерлік ұғымның тұрақсыздығы мен салыстырмалылығының айқын мысалы. 2019 жылғы мәтіндік талдау 17 ғасырдағы «La Monja Alférez» пьесасын, авторлығы белгісіз болған, шын мәнінде Хуан Руис де Аларкон жазғанын көрсетті.