Кіріспе

Фрэнсис Листер Хокс (1798–1866) – американдық саясаткер.

Фрэнсис Листер Хокс (10 маусым 1798 – 26 қыркүйек 1866) – американдық жазушы, тарихшы, педагог және епископ шіркеуінің діни қызметкері. Заңгерлікпен айналысып, белгілі бір жетістікке жеткеннен кейін (сондай-ақ Солтүстік Каролинада саясаткер болып қысқа уақыт қызмет еткен), Хокс 1827 жылы епископтық діни қызметкер болып, Нью-Хейвен, Филадельфия, Нью-Йорк және Нью-Орлеан қалаларында шіркеудің кірістерімен бірге қызмет атқарды, сонымен қатар бірнеше епископтық лауазымнан бас тартты. Ол керемет және әсерлі уағыздаушы болды. Алайда, 1830 және 1840 жылдардағы жанжалдар оны американдық шекарадағы лауазымдарға және Миссисипи епископы ретінде таңдалуынан бас тартуға әкелді. Хокс Луизиана университетінің (қазіргі Тулан университеті) алғашқы президенті болды. Кейін Хокс Мэриленд штатының Балтимор қаласына көшіп, ақырында Нью-Йорк қаласына оралды. Хокстың маңызды еңбектері қазір әдебиет саласында көрінеді. Ол 1856 жылы "Апплтонның биографиялық энциклопедиясы" атты бір томдық кітапты редакциялады, ол 1854 жылы Ричард Гриффин & Компания (Лондон) баспасында жарық көрген Элиу Рич редакциялаған кітапқа американдық биографияларды қосты. Хокстың шіркеу тарихындағы еңбектері бүгінгі күні де маңызды. 1835 жылы епископ шіркеуінің тарихшысы болып тағайындалғаннан кейін, Хокс Англияға барып, кейіннен "АҚШ-тың шіркеу тарихына үлес" кітабында пайдаланған материалдарды жинады (Нью-Йорк, 1836–1839). Алғашқы екі том Мэриленд және Вирджиния тарихына, ал кейінгі екі том (1863, 1864) Коннектикут тарихына арналған.

Ерте өмір және мансап

Хокс Солтүстік Каролина штатының Нью-Берн қаласында дүниеге келген. Ол 1815 жылы, қазір Солтүстік Каролина университеті деп аталатын мемлекеттік университетті бітірді, онда Philanthropic Society мүшесі болған. Содан кейін заңгерлікпен айналысты. 1821 жылы Солтүстік Каролинаның Ұлы Жиналысында Нью-Берн қаласын өкілдік етті. Хокс сонымен қатар епископ шіркеуіне белсенді қатысып, өз қауымының жай ғибадатшысы лауазымын иеленді. Хокс діни қызметке қызығып, епископ Джон Старк Равенскрофттың жетекшілігіне кірді. Хокс шіркеу қатарында жылдам өрледі, 1827 жылы диаккон, ал көп ұзамай Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы Троица приходының көмекші пасторы болды. Оның уағыздары кеңінен мақтауға ие болды, бірақ Хокс ұсыныстан бас тартты. Сент-Томас шіркеуі талмай тырысып, Хокс 17 желтоқсанда олардың ұсынысын қабылдады, ол Сент-Томас шіркеуінің үшінші ректоры атанды. Хокс келгеннен кейін шіркеуге мүшелер саны арта түсті. Сент-Стефан приходының көп бөлігі оның жаңа лауазымына еріп келді, ал Хокстың шешендігі туралы хабар тараған сайын көптеген жамағаттар шіркеуге қатыса бастады. Ақырында, шіркеу кеңейтіліп, артық адамдарды сыйдыру үшін галерея салынды. Хокстың Киелі кітап сабақтарына орта есеппен 100 студент қатысты. Басқа дін қызметкерлері де оны жоғары бағалады. Род-Айленд штатының епископы Томас Марч Кларк былай деп жазды:

"Оның уағыздарын тыңдау – әр түрлі тіркемелерімен, салтанатты бас дыбысымен және құбылып тұратын қайғылы үскірігімен ұлы органның әуеніне құлақ салумен тең еді." Вашингтондағы бір шіркеудің пасторы маған доктор Хокс жексенбі күні таңертең уағыз айтқаннан кейін Дэниел Вебстер оның сөзін ең ұлы уағыз деп атағанын айтты. 1833 жылы Хокстың жалақысы 3000 долларға дейін өсті, қосымша шығындарға 500 доллар қосылды; бұл оны АҚШ-тағы ең көп жалақы алатын дін қызметкері етті. Ол сонымен қатар Сент-Томас шіркеуі үшін көмекші ректорды алды. 1835 жылы Оңтүстік-Батыс аймағының епископы болып сайланды, бірақ ол сол кездегі американдық шекарада отбасына қолдаудың жетіспеуін айтып, лауазымнан бас тартты.

Қосымша шіркеу жұмысы

Хоукс басқа да шіркеу істеріне қатысуын жалғастырды. 1832 жылы ол Епископ шіркеуінің Бас конвенциясының депутаттар палатасының көмекші хатшысы болып тағайындалды. 1833 жылы ол Жалпы теологиялық семинарияда шіркеу тарихы және уағыз айту шеберлігі профессоры болып жартылай жұмыс істеді. Келесі жылы Хоукс Нью-Йорктегі епархиялық съездің хатшысы болып тағайындалды. Шіркеу тарихы Хоукс үшін тағы бір қызығушылық болды, ал оның жазбалары ертедегі американдық шіркеу туралы маңызды дереккөз саналады. 1835 жылы Бас конвент Хоуксты "Бұл шіркеудің барлық кітаптары, памфлеттері мен қолжазбаларының сақтаушысы" деп атады. 1835 жылы тарихқа деген қызығушылығы оны Лондонға алып келді. Ол онда маңызды тарихи құжаттарды көшіріп, Мэриленд және Вирджиния шіркеу тарихына арналған екі томдық еңбек үшін материал ретінде пайдаланды. Ол сондай-ақ Harper & Brothers баспасына "Филип аға" деген псевдониммен тоғыз туынды жазды, олардың барлығы Harper's Boy's and Girl's Library сериясында жарық көрді. Лондонда Хоукс американдық саяхатшы Джон Ллойд Стивенспен танысты, ол кейіннен Орталық Америкадағы Колумбқа дейінгі майя өркениетінің көптеген беймәлім ежелгі қираған жерлерін зерттеу және зерттеу жұмыстарымен әйгілі болды. Стивенс Мысыр мен Левант аймандарын тоғыз ай бойы аралап, саяхаты туралы бірнеше хаттары американдық мерзімді басылымдарда жарияланды. Хоукспен танысу Стивенсті Таяу Шығыстағы оқиғалары туралы кітап жазуға ынталандырды, ол үлкен сәттілікке ие болды. Он алты жыл өткен соң Хоукс Стивенстің некрологын жазды, өйткені ол 47 жасында бауыр ауруынан қайтыс болды, ал мақала Putnam's Monthly Magazine журналының бірінші санында жарияланды. Ол "[қазіргі жазушымен бірнеше рет сөйлескенде, Стивенс мырзаның назары алғаш рет Гватемала мен Юкатанның қираған жерлеріне аударылды" деп атап өтті; Стивенс кейіннен осы аймақты зерттеу туралы жазған екі кітабы Америка археологиясының сол кездегі жас ғылымының негізгі еңбектері саналады. Хоукс жалпы шіркеу мәселелеріне қатысты жазбаларын жариялауын жалғастырды. 1837 жылы ол дін қызметкері Калеб С. Генримен бірлесіп "Нью-Йорк Ривью" атты журнал шығарды. Бұл басылым 1842 жылға дейін жарық көрді және Юнитариандық Солтүстік Америка шолуына жауап ретінде құрылған еді. Ол 1843 жылы христиандық білім беру журналы The Church Record, ал 1853 жылы The Church Journal-ді құруға көмектесті. 1851 жылы Хоукс протестанттық епископ шіркеуінің тарихшысы лауазымын қабылдады және өмірінің соңына дейін осы қызметін атқарды.

Абырой мен өмір

1838 жылдың соңында Хоукс американдық сенсациялық баспасөзінде қасиетті адамдардың әлдегі бір жамандықтарын әшкерелеуге тырысқан көптеген нысаналардың біріне айналды. Оны айыптаған – қара бояумен бетін сызып, сахнада өнер көрсеткен Джордж Вашингтон Диксон есімді адам. Ол Хоукс жыныстық қатынасқа барып жатыр деген шабуыл жасады. Хоукс 1838 жылдың 31 желтоқсанында Диксонды жала жапқандық үшін сотқа берді. Ыстық пікір-таластардан кейін Диксон 1839 жылдың 10 және 11 мамырында өзін кінәлі деп мойындады. Мұның себептері әлі де жұмбақ күйінде, бірақ Дейл Кокрелл Хоукс сотта беделін одан әрі түсіргісі келмегендіктен, мүмкін Диксонға ақша төлеген болар деген болжам жасады. Диксон 1841 жылы осылай мәлімдеді. «Нью-Йорк Геральд» газеті былай деп жазды: «Ол соңғы күнге дейін түсіндіріп, түсіндіріп шаршамауы мүмкін, бірақ бұл фактілер мен олардан туындайтын қорытындылар өз күшімен қалады». Отандық жағдайда да бір дау пайда болды. 1839 жылы Хоукс Флашинг (Квинс) қаласында ұлдарға арналған мектеп ашты. Мектеп қаржылық қиындықтарға тап болып, үш жылдың ішінде жабылды, ал Хоукс қаражатты дұрыс пайдаланбаған деп айыпталды. Бұл оның үшінші дауы болды. Хоукс 1843 жылдың 21 қазанында Сент-Томас шіркеуінен кетіп қалды. 1838-1839 жылдар аралығында ол Ламберт Лили псевдонімімен төрт кітап жариялады. Келесі он жылда Хоукс шіркеуден шіркеуге көшіп өтті. Ол алдымен Нью-Йорктің ұятты жағдайларынан алыс, Америка шекарасындағы Миссисипи штатының Холли-Спрингс қаласындағы шіркеуге қоныстанды. Ол сол жерде тағы бір мектеп ашуға кірісті. 1844 жылғы Миссисипи епархиялық кеңесінде Хоукс епархиялық мектеп құруға жасаған тырыстықтарының арқасында орталық назарда болды. Кеңес епархияның алғашқы епископын сайлауды ұсынғанда, Хоукс сайланды. Оның епископтық бекітілуі Бас кеңесте наразылық тудырды, Флашингтен келген суретші Джеймс Квартерман Хоукстің Сент-Томастағы қаржылық басқарудың нәтижесінде 100 000 доллардан астам қарызы бар екенін мәлімдеді. Хоукс өзін сәтті қорғап, Бас кеңес оған қолдау көрсеткенімен, оның келісімін Миссисипи епархиясына қайтарды. Ақырында Хоукс бұл лауазымнан бас тартты. Оның орнына ол Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы Крайст-Черч шіркеуіне көшті. 1847 жылы ол қазіргі Тулейн университеті деп аталатын Луизиана университетінің алғашқы президенті болып тағайындалды. 1849 жылы ол Нью-Йоркке оралып, Кальвари шіркеуінің пасторы болды. Ол 1862 жылға дейін сонда қызмет етті. Хоукс Кальвариде болған кезінде көптеген шіркеу емес лауазымдардан бас тартты, оның ішінде 1852 жылы Род-Айленд епископтығына сайлау және 1859 жылы Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетіндегі профессорлық қызмет. Ол жазуын жалғастырды және 1855 және 1856 жылдары коммодор Мэтью Перримен бірге «Американдық эскадрильяның Қытай теңіздері мен Жапонияға жасаған экспедициясының баяндамасын» бірлесіп жазды. Америка Азамат соғысы кезінде Хоукс Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Крайст-Черч шіркеуіне көшті. 1861 жылы ол тағы да редакторлық қызметпен айналысты, бұл жолы Уильям Стивенс Перримен бірге Бас кеңестер журналында. Ол 1863 жылы Протестанттық епископтық шіркеудің деректі тарихының редакторы болып бастады және 1864 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Кейіннен ол Бас семинариядағы шіркеу тарихы кафедрасын құру үшін Санкт-Марк шіркеуінің қаражатын бөлді. Ол 1865 жылы тағы да Нью-Йоркке оралды, онда 25-ші көшедегі Қасиетті Құтқарушы шіркеуін ашуға көмектесті. Тағы бір жобасы – Хоукс кейде уағыз оқыған Iglesia de Santiago испан тілінде сөйлейтін шіркеу болды. Хоукс 1866 жылдың 26 қыркүйегінде қайтыс болды. Ол Кальвари шіркеуінде жерленгеннен кейін Коннектикут штатының Гринвич қаласындағы Христос шіркеуіне қойылды.