Кіріспе

Жапон суретшісі (1962 жылы туған)
суретші Такаси Мураками (村上 隆) – жапондық заманауи суретші. Ол бейнелеу өнері (сурет және мүсін) және коммерциялық медиа (мода, тауарлар және анимация) салаларында жұмыс істейді, сондай-ақ жоғары және төмен өнер арасындағы шекараны жояды. Оның ықпалды туындылары жапондық көркемдік дәстүрдің эстетикалық ерекшеліктерінен және соғыстан кейінгі жапон мәдениетінің мәнінен нәр алады. Ол Канье Уэсттің үшінші студиялық альбомы "Graduation" және Уэст пен Кид Кудидің "Kids See Ghosts" студиялық альбомының обложкаларын жасаған. Мураками – Kaikai Kiki Co., Ltd. компаниясының негізін қалаушы және президенті, осы компания арқылы ол бірнеше жас суретшілерді басқарады. Сондай-ақ ол екі жылда бір рет өткізілетін "Geisai" көркемөнер жәрмеңкесінің негізін салып, ұйымдастырушысы болды.

Академиялық білімі және алғашқы мансабы

Мураками Токиода туып өскен. Ол ерте кезден-ақ аниме мен манганың (жапон анимациясы мен комикстері) жанкүйері болды және анимация саласында жұмыс істеуге үміттенді. Аниматор болу үшін қажетті сурет салу дағдыларын меңгеру мақсатында Токио өнер университетіне түсті, бірақ ақырында Нихонганы – дәстүрлі жапондық көркемдік конвенцияларды, техникаларды және тақырыптарды қамтитын жапон суретінің «дәстүрлі» стилін таңдады. 1988 жылы магистратураны аяқтады. 1993 жылы Нихонга саласында докторлық диссертациясын қорғады, бірақ оның оқшауланған, саяси белсенділігі жоғары әлемінен көңілі тоймай, заманауи көркемдік стильдерді, медиа және стратегияларды зерттеуге көшті. Мураками Жапониядағы заманауи өнердің жай-күйіне наразы болды, оны «Батыс тенденцияларын терең сіңіру» деп есептеді. Сондықтан оның ерте туындыларының көпшілігі әлеуметтік сын мен сатира рухында жасалды. Муракамидің барлық туындыларын атап, түсіндіретін мақаланың ішінде оның бұрынғы «Хиропон» туындысының серігі – «Менің жалғыз қасқырлым» (My Lonesome Cowboy) атты жұмысы бар. Бұл мүсін – спираль тәрізді сперма жолағымен оралып жатқан, сары түсті тікенді шашы бар жалаңаш аниме кейіпкері. Бұл Муракамидің ең қымбат туындысы, ол 2008 жылы Нью-Йорктегі Sotheby’s аукционында 15,1 миллион долларға сатылды. Осы кезеңдегі жұмыстарының ішінде перформанс өнері («Осака Микшер жобасы», 1992), 90-жылдардың басында Жапонияда танымал болған «хабарлама» өнерінің пародилері («Добозит Добозит Ошаманбе», 1993) және концептуалды жұмыстар (мысалы, «Рандосеру жобасы», 1991) бар. Ол сонымен қатар өзінің жеке поп-иконы «Мырза ДОБ» (Mr. DOB) жасауды бастады, ол кейіннен өзін-өзі бейнелеу формасына айналды, оның туындыларында кездесетін көптеген үздіксіз өзгеріп, қайталап тұратын мотивтердің біріншісі. Ол көп назар аударғанмен, оның ерте туындыларының көпшілігі Жапонияда бастапқыда жақсы қабылдамады.

Нью-Йорк

1994 жылы Мураками Азия мәдениеттер кеңесінен стипендия алып, бір жыл бойы Нью-Йорктегі PS1 Халықаралық студия бағдарламасына қатысты. Ол сол кезде Анселм Кифер сияқты батыс заманауи суретшілерімен танысып, әсіресе Джефф Кунс сияқты суретшілердің симуляционизмінен үлкен шабыт алды. Ол шағын студия ашты, ол Жапониядағы «Хиропон» фабрикасымен бірге оның «Кайкай Кики» компаниясының алға басуы болды. Жапонияға оралғаннан кейін ол өзінің көркемдік тәжірибесінің негізгі идеяларын жетілдіріп, Еуропа мен Американың ірі галереяларында және мекемелерінде үнемі көрмелер өткізе бастады.

Ағымдағы

2007 жылдан 2009 жылға дейін Муракамидің алғашқы ретроспективасы ©Мураками Лос-Анджелестегі Заманауи өнер мұражайынан (қазіргі заманғы өнерге көп салалы көзқарас), Нью-Йорктегі Бруклин өнер мұражайынан, Франкфурттағы Модерн өнер мұражайынан және соңында Испанияның Бильбао қаласындағы Гуггенхайм мұражайынан тур жасады. Сара Торнтон «Өнер әлеміндегі жеті күн» еңбегінде көрмені жоспарлаудың бастапқы кезеңдерін, соның ішінде Мураками мен белгілі музей қайраткерлері арасындағы тереңдетілген кураторлық жиналыстарды баяндайды. Көрмеге, басқа нәрселермен қатар, толыққанды жұмыс істейтін Louis Vuitton бутигі де қойылды. 2008 жылы Мураками «Time» журналының «100 ең ықпалды адам» тізіміне енді, бұл тізімдегі жалғыз бейнелеу өнері шебері болды. 2010 жылдың қыркүйегінде Мураками Францияның Версаль сарайында көрме ұйымдастырған үшінші заманауи суретші және алғашқы жапон суретшісі атанды, ол 15 бөлме мен саябақты өзінің мүсіндерімен, суреттерімен, сәндік кілемдерімен және шамдарымен толтырды. 2011 жылдың 21 маусымында Google Мураками салған «Жаздың бірінші күні» деген таңбасы бар doodle жариялады. Оған Оңтүстік жартышардағы қысқы күн тоғысы туралы doodle қоса берілді. 2012 жылдың ақпан айында Мураками Катардың Доха қаласында көрме ашты. «Мураками Эго» деп аталған көрмеде, осы көрме үшін арнайы жасалған жаңа туындылармен қатар, шамамен 60 ескі жұмысы көрсетілді. Жаңа туындылардың ішінде Фукусимадағы ядролық апаттан кейін жапон халқының күйзелісін бейнелейтін 100 метрлік қабырғалық сурет болды. 2013 жылдың наурызында livetune компаниясы Мураками режиссерлік еткен, Хацуне Мику қатысқан Redial үшін бейнеролик шығарды. 2013 жылдың сәуір айында Муракамидің алғашқы көркем фильмі Жапониядағы кинотеатрларда көрсетілді. «Медузалардың көзі» (алғашқы атауы «Me me me no kurage») – Мураками дизайны жасаған CGI кейіпкерлері бар, жанды әрекетке толы фильм. 2019 жылы Мураками жапондық Happy End тобынан шабыттанған, өзінің түпнұсқа халық әндерінен тұратын альбом жұмысын бастады.

Техника

Муракамидің өнері кең ауқымды медиаларды қамтиды және көбінесе суперфлэт деп сипатталады. Ол түстерді қолдануы, жапондық дәстүрлі және халықтық мәдениет мотивтерін, жалпақ/жылтыр беттерді және бірден «сүйкімді», «психоделикалық» немесе «сатирикалық» деп сипатталатын мазмұнымен ерекшеленеді. Оның ең танымал қайталама мотивтері: күлімсіреген гүлдер, Мистер ДОБ, саңырауқұлақтар, бас сүйектері, буддалық иконография және отаку мәдениетінің сексуалдық кешендері. Муракамидің «Хиропон» атты ең белгілі туындыларының бірі оның отаку мәдениетін қабылдауын көрсетеді. 2001 жылы жасалған мүсін «отаку мәдениеті мен оның ерекше, таң қалдыратын сексуалдығын толыққанды көрсетеді». Күлкілі гүлдер концепциясы бір сұхбатта «1945 жылы Хиросима мен Нагасакидегі бомбалаудан туындаған жапон халқының жасырылған, қайшы эмоциялары мен ұжымдық травмасын бейнелейді» деп түсіндірілді. 727 (Нью-Йорктегі Модерн өнер мұражайының тұрақты коллекциясы) және «Тан Тан Бо құсушы» (a.k.a. Gero Tan) сияқты ірі картиналармен қатар, ол мүсіндер, шарлар, «барлық жерде» обойлық инсталляциялар, анимациялық жұмыстар, гравюралар, плакаттар және түрлі тауарлар жасады. Өзінің жапон мәдениеті мен тарихына байланысты, бірақ халықаралық аренада да жаңа және маңызды болатын нәрсені жасау үшін ол «екірек жапондық» деп санауға болатын нәрсені іздеуді бастады. «Жоғары» өнер элементтері ең жақсы жағдайда ұшқынсыз екенін түсінгеннен кейін, ол Жапонияның «төмен» мәдениетіне, әсіресе аниме мен мангаға және отакудың кең субмәдениетіне назар аудара бастады. Оның көркемдік стилі мен мотивтері (жағымды [каваи]/алаңдататын анимеге ұқсас кейіпкерлер жарқын түстерде, жалпақ және жоғары жылтыр беттермен, аниме мүсіндерінің нақты өлшемдегі мүсіндері) осы стратегиядан туындады. «Хиропон» (1997), сатирикалық мүсін, биіктігі 7 футтан сәл жоғары, денесінен шыққан сүт ағыны шыны талшықтан жасалған секіру арқанды құрайтын аниме кейіпкері, 2002 жылдың мамырында Кристи аукцион үйінде 427 500 долларға сатылды. «Miss ko2» (1996), 6 фут биіктігі, қызыл және ақ қызғалдақ киім киген анимеге ұқсас сары шашты қыздың моделі 2003 жылы 567 500 долларға сатылды және 2010 жылы аукционға қойылды. 2008 жылдың мамырында «My Lonesome Cowboy» (1998), анимеге ұқсас мүсін, мастурбациялап жатқан жігіттің сперма ағыны лассо құрайды, Sotheby’s аукционында 15,2 миллион долларға сатылды, бұл оның ең қымбат туындысы болды. Муракамидің қазіргі таза байлығы шамамен 100 миллион АҚШ долларын құрайды және оның туындыларының құны бүгінгі нарықта өсуде.

Қайқай Кики

Мураками өзінің қызметін Жапонияда Kaikai Kiki Co., Ltd. (2001), Нью-Йоркте Kaikai Kiki New York, LLC (2001) және Лос-Анджелесте Kaikai Kiki LA, LLC (2010) түрінде тіркеді. "Кайкай Кики" (カイカイキキ) деген атау "батыл, күшті және сезімтал" деген мағынаны білдіреді, бұл атты 17 ғасырдың соңындағы бір сыншы Эитоку Каноның суреттерін сипаттау үшін қолданған. Kaikai Kiki Муракамидің кең ауқымды көркем жобаларын жүзеге асырады және кеңселер мен өндіріс студияларынан тұрады. Муракамидің өнер туындылары мен жобаларын өндіру және насихаттаумен қатар, компания жас суретшілердің мансабын басқарады, халықаралық өнер жобаларын ұйымдастырады, тауарлар өндіріп, насихаттайды, сондай-ақ Geisai өнер жәрмеңкесін ұйымдастырумен және басқарумен айналысады. Халықаралық деңгейде жеткен жетістіктері мен танылуының арқасында Мураками жас жапон суретшілерінің мансабын дамытуға және қолдауға өзін арнады. Ол бұл қызметті дискілік лейблдің жұмысына теңеп, логистикалық қолдау мен практикалық мансап кеңестерін ұсынады. Осы арқылы ол Жапонияда ерекше және тұрақты өнер нарығын құруға ұмтылады. 2010 жылы тағы бір галерея – Hidari Zingaro ашылды, ол қазір Токиодағы Накано Бродвей сауда орталығында төрт бөлек орынға дейін кеңейді. Компания мен оның галереялары Такаси Мураками, KAWS, Марк Гроцжан, Ансельм Рейл, Мэтью Монахан, Сеонна Хонг, Ая Такано, Чихо Аосима, ob, Mr., Fantasista Utamaro, Виргиль Абло, Майкл Рикио Минг Хи Хо, Казуми Накамура, Отани шеберханасы, Юдзи Уэда, Чинацу Бан, Рей Сато және Фридрих Кунат сияқты бірқатар белгілі халықаралық суретшілерді өкілдік етеді. Компания Жапонияның Саитама префектурасындағы Асака қаласында басталып, қазір Токиодағы Moto Azabu ауданында және Нью-Йоркте кеңселері бар, сондай-ақ Берлин мен Тайваньда филиалдары бар.

Гейсай

2002 жылдан 2014 жылға дейін Мураками Geisai деп аталатын ерекше, тікелей қатысуға негізделген өнер жәрмеңкесін ұйымдастырды. Ол жыл сайын Жапонияда және Тайбэй немесе Майами сияқты тағы бір қалада өткізілді. Іріктеуден өткен галереяларға орын бермей, бұл жәрмеңке суретшілерге өз стендтерін құрып, әлеуетті сатып алушылармен тікелей байланыс жасау мүмкіндігін берді.

NFT-тер

Мураками 2021 жылдың сәуірінен бастап NFT-лермен айналысты, бірақ оның алғашқы жобасы "Мураками. Гүлдер" жарыққа шыққаннан кейін көп ұзамай суретші оны тоқтатты, себебі ол осы тақырып бойынша білімі жеткіліксіз деп алаңдады. NFT-лер жасау идеясы COVID-19 пандемиясының басындағы қаржылық қиындықтарынан туындады. 2021 жылдың қарашасында ол Nike компаниясына тиесілі RTFKT Studios компаниясымен CloneX аватар жобалары бойынша ынтымақтастық жасады. 2022 жылдың қаңтарында ол "Мураками. Гүлдер" жобасы бойынша жұмысты қайта бастайтынын хабарлады.