Кіріспе

Ясунао Тоне (刀根 康尚) – Токиода, Жапонияда туған және Нью-Йорк қаласында жұмыс істейтін көп салалы суретші. 1957 жылы Чиба университетін Жапон әдебиеті мамандығы бойынша бітірген. Ол соғыстан кейінгі жапон өнеріндегі маңызды тұлғалардың бірі болды және Токио өнер өмірінің көптеген салаларында белсенділік танытты. Group Ongaku тобының негізгі мүшесі болды, сондай-ақ Neo Dada Organizers, Hi Red Center және Team Random (Жапонияда құрылған алғашқы компьютерлік өнер тобы) сияқты басқа да жапондық өнер топтарымен байланыста болды. Тоне Fluxus мүшесі және оның жапондық бөлімшесінің негіздеушілерінің бірі болды. Оның көптеген туындылары Fluxus фестивальдерінде орындалды немесе Джордж Мачунастың түрлі Fluxus жобалары арқылы таратылды. 1972 жылы Америка Құрама Штаттарына көшіп келгеннен кейін, ол Мерс Каннингэм би компаниясымен, Сенда Ненгудимен, Флориан Хеккермен және тағы басқалармен жұмыс істейтін музыкант, орындаушы және жазушы ретінде танылды. Тоне компакт-дискілер мен CD плеерлерін өңдеудегі жаңашылдығы үшін «Glitch» музыкасының пионері ретінде де белгілі.

Токиодағы ерте өмір

Орта мектепте оқыған кезінде Тоне 1920-жылдар мен 30-шы жылдардағы жапондық авангард поэзиясы мен прозасына қызығушылық танытты. Осы кезеңде Тонеге көмекші профессор Цунейоши Шигенобу мен оқытушы Исаму Курита ерекше ықпал етті. Содан кейін Тоне Дада және сюрреализм тақырыбында диссертация жазды, осы процесте Жапонияның 20-ғасыры авангардының көрнекті өкілдерімен, мысалы Кацуе Китазоно, Шузо Такигучи, Коичи Кихара және Сансей Яманака сияқты тұлғалармен сұхбаттасты.

Онгаку тобы және басқа да ертедегі көркемдік қызмет

1950 жылдардың соңында Чиба университетіндегі Тоненың сыныптасы Шуко Мизуно Токио ұлттық көркем өнер және музыка университетіне (Токио Гейджитсу Дайгаку, қысқартылған Гейдай) оқуға түсті және сыныптасы Такехиса Косугимен музыкалық импровизация жасай бастады. Косуги Тонеге таспа жазбасын ойнатып, оны сеанстарға шақырды. Өзінің айтуынша, Тоне музыканы сол кездегі басқа өнер түрлеріндегі тәжірибеден қалып қойған және сондықтан өнердің трансформациялық қабілеті үшін зор мүмкіндік беретін сала ретінде қарастырды. Тоне топ туралы алғаш рет 1960 жылдың тамызында жазды, онда кездейсоқтықтың рөлін және олардың «мүлдем жаңа музыкаға қатысты эксперимент» жүргізуін атап өтті. Маротти атап өткендей, кездейсоқтыққа баса назар аудару – бұл Тоне мен топтың сюрреализмнен шабыттанған автоматтылықты, көркемдік эгоизмге қарсы зерттеуінің бір бөлігі болды. Сондықтан топтың коллективтік өнер жасауға импровизациялық көзқарасы өнердің әлеуметтік маңыздылығына қатысты кең теориялық салдарларға ие болды. Бұл жұмыстың ажырамас бөлігі – АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартының жаңартылуына қарсы өткен жаппай наразылықтардағы оның орын алуы (қысқартылған Anpo), мысалы, Anpo наразылықтары кезінде Тоне отбасының бизнесіне тиесілі фургоннан жасалған орындалуы. Оның алғашқы ықпал етушілерінің арасында Конкретті музыка, Джон Кейдждің дыбыспен тәжірибелері, Джексон Поллоктың акциялық суреті және Art autre/Art informel болды. Бұрын әдебиет мамандығы бойынша білім алған Тоне жапондық заманауи өнер саласының маңызды тұлғасына айналды. Тоне Нео-дадаизм ұйымдастырушылар тобымен байланыста болды, олардың іс-шараларына қатысып, кейде өзі де қатысты, мысалы, Синдзюкудегі Масунобу Ёсимураның «Ақ үйінде» өткен шаралар. 1960 жылдардың басында ол халықаралық Fluxus қозғалысына қатысты. Мысалы, оның 1961 жылғы «Стройз үшін анаграмма» партитурасы 1963 жылы Джордж Мачунастың Fluxus Editions баспасынан жарық көрді және таратылды. Бұл жұмыс Тоненің алғашқы графикалық партитурасы болды және ол 1962 жылы Еуропа бойынша өткен алғашқы Fluxus фестивалінде орындалды. Даша Деклева бұл партитураны шағын ақ және қара шеңберлер мен нүктелермен, сондай-ақ жоғарғы және сол жақ жиектерінде кездейсоқ бүтін сандармен (оң және теріс) толтырылған деп сипаттады. Партитураны орындау үшін сызықты музыкалық аясы арқылы жүргізіп, төмен қарайғы глиссандо сериясын қалай орындау керектігін анықтайтын қарапайым арифметикалық есептеулерді қолдану қажет. «Стройз үшін анаграмма» туындысын Йоко Оно ағылшын тіліне аударды. Бұл жұмыста Тоне ашық фортепианоның үстіндегі баспалдақта тұрды. Одан кейін ол теннис добы немесе пробка сияқты түрлі қолға ұсталатын заттарды алып, оларды бірінен соң бірі ашық жіптерге түсірді. Тоне мен Косуги Икебукуродағы негізгі топпен кездесуі керек еді, бірақ негізгі топ Наканиши жалғастыруға тым шаршағандықтан орындалуын мерзімінен бұрын аяқтады. Бұл жұмыс бастапқыда таспаға жазба жасайтын магнитофон болды, ол кейбір күмәндіктерден кейін көркем көрменің талаптарына сай болуы үшін суреттелді. Келесі жылы, «Yomiuri Independent» журналының соңғы жылы Тоне «Бір нәрсе болды» (1963) атты туындысын жасады. Сол күні жарық көрген «Йомиури» газетінің (көрменің демеушісі) стереотиптік қалыбын алып, Тоне жаңалықты гипстен жасады. Осы уақытта Тоне Согетсу өнер орталығындағы шараларға да жиі қатысты. Осы жерде Тоне 1963 жылдың жазы мен 1964 жылдың көктемі арасында Токиода Шуя Абэмен бірге жұмыс істеген Нам Джун Пайкпен кездесті.

Сын-пикирлер мен теория

Тоне сонымен қатар өнердің өнімді және маңызды жазушысы және теоретигі болды. Мысалы, 1961 жылғы «Антимузыкаға қарай» деген еңбегінде ол Батыс музыкасының «музыкалық тоннан» «абстракт музыкаға» қарай дамуын сипаттайды. Осыдан кейін ол оның логикалық мұрагері ретінде еуропалық musique concrète және американдық «белгісіз музыканы» – Джон Кейджді еске ала отырып, «конкретті музыка» деп көрсетеді. Жаңа стильдің осы айқындалуы 1972 жылы «Хронология: Қазіргі заманғы өнердің бес онжылдығы, 1916–1968» атты кітапта мәтіндік форма алды. Бұл мәтін үшін Тоне Наойоши Хикосака мен Юкио Акацукамен бірге Bijutsu Techo басылымында жапондық заманауи өнердің тарихын жинақтады. Тоне Хикосаканың маңызды досы және ықпалы болды, ол Жапондағы концептуализмнің маңызды негізін қалаушысы еді. Тоненің жас жапондық заманауи суретшілерге ықпалды теоретик ретіндегі рөлін оның Хикосакамен қарым-қатынасында, жалпы алғанда байқауға болады, оған ол Флюкс пен Джон Кейджтің туындыларын, сондай-ақ Эдмунд Гуссерлдің философиясын таныстырды. Тоне Хикосакаға дәстүрлі гипстің орнына латексті 1970 жылғы маңызды «Floor Event» туындысының материалы ретінде пайдалануды ұсынды және Хикосака латексті үйінің еденіне жаққанда 35 миллиметрлік камераның батырмасын басып, жұмыста көмектесті. 1970 жылы Тоне өзінің жазбаларының жинағын «Гендай гейджитсу но изо» атты кітап ретінде жариялады. Көрме Томидің сөзіне сәйкес, «анти-өнердің басты форумы» болған және оның жабылуы «корпоративтік демеушілікке авангард суретшілерінің тәуелділігі туралы пікірталас тудырған» «Yomiuri Independent» газетінің жабылуына жауап ретінде жоспарланды. Тоне сыйлық көрмесіне Hi Red Center тобының 1964 жылғы «Cleaning Event» туындысы (ол өзі де қатысқан жұмыс) енді.

Құрама Штаттардағы қызмет (1972-қазіргі уақыт)

1972 жылы Тоун Оклендтегі Миллс колледжінде өткен «Репетиция және құрылым: Ясунао Тоунның шығармалары 1961–1964» атты шарада өнер көрсетті. Бұл шығарманы Даремдегі Америкалық би фестивалі Каннингемнің «Roadrunners» тобы үшін тапсырыс берген. Шығарма мәтін, екі күшейтілген саптық аспаптарға арналған нотация (тоғызыншы ғасырғы қытайлық пипа музыкасының табулатурасынан алынған) және аудио жүйеден тұрады. Шығармада X ғасырдың соңындағы қытай энциклопедиясынан алынған үзінділер оқылады, онда түрлі шетелдік жерлер мен адамдар сипатталады. Тоун өзінің «Musica Iconologos» альбомын жасау процесін былайша сипаттайды: «Біріншіден, шығарманың материалдық көзі ежелгі Қытай поэзиясынан алынған, ал мәтіннің әрбір таңбасы қазіргі түріне қарағанда бейнелерге жақын ежелгі қытай таңбаларының түріне сәйкес фотосуреттерге айналдырылды. Мен суреттерді сканерлеп, цифрлық форматқа көшірдім, соның нәтижесінде олар жай ғана 0 мен 1-ге айналды. Содан кейін екілік кодтан гистограммалар алдым және компьютерге гистограммаларды дыбыс толқындары ретінде оқыттым, осылайша суреттерден дыбыс алдым». Мысалы, «Қазан айындағы күн тұтылуы» атты 262 ерте қытай таңбасынан тұратын өлең жарты сағаттық тәжірибелік, кездейсоқ дыбысқа айналдырылды. 2003 жылы дебют жасаған «Musica Simulacra» үшін де ұқсас әдіс қолданылды, ол 7 және 8 ғасырлардағы «Маньёшу» өлеңдер жинағын бастапқы материал ретінде алды. Флориан Хеккермен бірлесіп жасаған «Палимпсест» еңбегінде де жапондық «Маньёшу» өлеңдері дыбысқа ауыстырылды. Тоун атап өткендей, «Musica Iconologos» компакт-диск үшін арнайы жасалған. Ол былай деп жазады: «Маған CD шығару туралы ұсыныс түсті, бірақ ешбір шығарма жазуға жарамды емес еді. Шығармалардың кейбір формальды элементтері – дыбыстың кеңістіктегі қозғалысы, акустикалық дыбысты күшейтілген дыбыспен салыстыру және визуалды элементтерді пайдалану – оларды жазу мүмкін емес етіп қойды. Сондықтан тікелей орындаудан толыққанды айырылған, тек CD құралы ғана шығара алатын бір нәрсе жасау қажет болды». «Musica Iconologos» шығармасында музыканттың қатысуы болмағандықтан, оны тек ойнатуға болады, бірақ орындауға болмайды. Сондықтан компакт-диск шығарманың өзіндік өндірісінің ажырамас бөлігі болды. 1984 жылы Тоун ерекше бұзылған дыбыстарды алу үшін компакт-дискілерді өңдеуді бастады. Тоунның CD ойнатқыштарына негізделген жұмыстарында құрылғының ойнатуын «басқарудан шығару» процесі қолданылады, соның нәтижесінде ол дыбыс материалдарының жиынтығынан кездейсоқ фрагменттерді таңдайды. Тоун қазіргі CD ойнатқыштардың қателерді түзету мүмкіндігі осы әдісті қолдануды қиындатқанын мәлімдеді және осы себепті ол ескі жабдықтарды пайдалануды жалғастыруда. 1986 жылдың наурыз айында Тоун Нью-Йорктегі Эксперименталды Интермедиа Қорында осы әдісті қолдана отырып, «2 CD ойнатқышқа арналған музыканы» орындады. Шығарманы аяқтағаннан кейін Кейдж Тоунға келіп, қолын берді. Бұл әдіс 1997 жылы шыққан «Solo for Wounded CD» альбомында да қолданылды. Авангардтық музыка өнерпаздарымен АҚШ-та үнемі жұмыс істейтін Тоун мультимедиа саласындағы CAPS грантына, 2004 жылғы Заманауи өнерге арналған гранттарға, флейташы Барбара Хелд үшін Нью-Йорк штатының өнер кеңесі комиссиясы грантына, Блонделл Каммингс және Сенга Нэнгдимен бірлесіп жұмыс істегені үшін Ұлттық өнер қоры грантына және Нью-Йорк өнер қорының стипендиясына ие болды. Тоун «The Kitchen», Эксперименталды Интермедиа Қоры, П.С.1. Гудгенхайм мұражайы SOHO және Чикаго өнер клубы сияқты танымал орындарда өнер көрсетті. Ол Нью-Йорктегі Уитни өнер мұражайында, Йокогамадағы 2001 жылғы Йокогама триенналесінде және Туриндағы Кассело мұражайындағы Модерни сияқты бірнеше институционалдық топтық көрмелерге қатысты. Тоунның қатысқан музыкалық фестивальдарына Лондондағы All Tomorrow's Parties, Амстердамдағы Sonic Light және Париждегі Centre Pompidou-дағы Spectacle Vivante кіреді. 1979 жылы ол мультимедиа саласындағы CAPS грантын және 2002 жылы Ars Electronica Golden Nica сыйлығын алды. 2023 жылы оның жұмысы Нью-Йорктегі Artists Space-те Даниэль А. Джексонның кураторлығымен шағын ретроспективамен атап өтілді.