Кіріспе

Жапон суретшісі Генпей Акасегава (赤瀬川 原平) – жапон суретшісі Кацухико Акасегаваның (赤瀬川 克彦) псевдонимі, 1937 жылдың 27 наурызында дүниеге келген, 2014 жылдың 26 қазанында Йокогамада қайтыс болды. Әдеби туындылары үшін Кацухико Оцуджи (尾辻 克彦) деген тағы бір псевдонимді пайдаланған. Әсерлі суретшілер тобы «Нео Дада Ұйымдастырушылары» мен «Hi Red Center» мүшесі болған Акасегава, өмірі бойы жеке суретші ретінде көп салалы шығармашылықпен айналысты. Оның туындылары Хиросима қалалық заманауи өнер мұражайында, Чиба қалалық мұражайында және Оита қалалық мұражайында ретроспективті көрмелерде көрсетілді. Оның жұмыстары Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайының тұрақты коллекциясында сақталады. Суретші Нам Джун Пайк Акасегаваны «Жапонияның экспорттауға келмейтін генийінің бірі» деп сипаттаған.

Ерте өмір

Акасегава 1937 жылы Йокогама қаласында дүниеге келді. Балалық шағында әкесінің жұмысымен байланысты Асия, Оита және Нагоя қалаларына көшіп өтті. Нагоядағы орта мектепте суретші Шусаку Аракавамен бірге оқыды. 1950 жылдары Акасегава Токиоға көшіп, 1955 жылы Мұсашино өнер университетінде майлы сурет салуды оқыды. 1956 және 1957 жылдары Акасегава «Нихон Индипендент» көрмесіне өнер туындыларын ұсынды. Сол кезде кедейлікте болғандықтан, ол айналасындағы кедейліктен көз жұма алмай, таза көркемдік идеалдарды іздеуге тырыса алмады. Акасегава осы жылдары «Нихон Индипендент» көрмесінде басым болған социалистік реализм эстетикасынан наразы екенін айтты. Ол 1950 жылдардың соңында «Йомиури Индипендент» көрмесіне қатысқан суретшілер арасында кімнің суреті бетінен ең алысқа созылатынын анықтау үшін бәсеке пайда болғанын еске алды. Топ 1960 жылдың сәуір айында Токиодағы Гинза галереясында өткен топтық көрмесімен Масунобу Йошимура тарапынан ресми түрде құрылды. Акасегавамен бірге топқа Ушио Шинохара, Шо Казакура, Кинпей Масузава және Шусаку Аракава сияқты «Йомиури Индипендент» арқылы танысқан суретшілер кірді. «Нео-Дада ұйымдастырушылары» тобы визуалды және перформанс өнерін біріктіретін бірқатар ерекше «оқиғалар» мен «перформанстар» ұйымдастырды, оларды өнер сыншысы Ёшиаки Тоно «Анти-Арт» (Хан гейдзюцу) деп атады, ал тағы бір сыншы Ичиро Хариу «адамгершіліксіз мағынасыз» деп бағалады. Көркемдік тарихшы Рейко Томи айтқандай, «Анти-Арттың мақсаты – өнерді (гейдзюцу) қазіргі заманның мәдени және метафизикалық құрылымы ретінде сұраққа қою және бөлшектеу» болды. Олардың ішінде 1960 жылдың 18 маусымында өткен «Анпо еске алу іс-шарасы» (Anpo kinen ebento) бар, ол Мичико Канбаның Анпо наразылығы кезінде Ұлттық диета ғимаратына шабуыл жасағаннан кейін үш күн өткен соң ұйымдастырылды. Бұл топтық қойылымда жасанды еркек жыныс мүшелері, сепуку рәсімдерін еске түсіретін жалған жаралар және басқа да мазасыз кескіндер болды, Акасегава бас орамасында және «адам кейпінен мүлдем өзге, жабайы костюмде» пайда болды, ал одан кейін үлкен ыдыстан күшті шочу ішімдігін ішіп, айналасында ерекше билеп, қорқынышты дыбыстар шығарды. Ішкі камераның ашық, қызыл ішкі жағы адам анатомиясының, осы жағдайда әйел денесінің бейнесін тудырады. Композицияның жоғарғы бөлігіне жақын ол доңғалақтың орталық бөлігін орналастырды, бұл ерекше, жартылай органикалық және жартылай механикалық жиынтық құрады. Акасегава қолданылған өнеркәсіптік материалдар арқылы соғыстан кейінгі жапон қоғамының қарқынды дамуына, сондай-ақ Фрэнсис Пикабия мен Марсель Дюшанның ғасырдың басында зерттеген механикалық әйел және эротикалық машинаның нұсқасына жауап берді.

Hi-Red орталығы

1963 жылы Акасегава Жиро Такаматсу мен Нацуюки Наканишимен бірге Hi Red Center өнер ұжымын құрды. Топтың атауы үш суретшінің тегінің алғашқы канджи таңбаларынан жасалды: "жоғары" ("Така" Такамацуда), "қызыл" ("Ака" Акасегавада) және "орталық" ("Нака" Наканисиде). Hi Red Center-дің құрылуы 1962 жылдың қарашасында өткен өнер мен саяси әрекет арасындағы қарым-қатынасқа арналған симпозиумға, "Тікелей әрекет туралы пікірталас белгілері" деген тақырыпқа негізделген болуы мүмкін, онда үш мүше де қатысты. Hi Red Center-дің үш суретшісі "Алибидегі бөлме" (Fuzai no Heya, 1963 жылдың шілдесі) көрмесінде де ұсынылды, бұл Юсуке Накахара Токиодағы Naiqua галереясының ашылу көрмесін ұйымдастырды, онда олардың барлығы жеке суретшілер ретінде жұмыс істеді. Бұл көрмеге Акасегава кресло, электр желдеткіш, радио және кілемді ұсынды, бұл Жапонияның заманауи, капиталистік қоғам ретінде өсуінің символы болды, барлығы қоңыр қағазға оралған. Бұл орау әрекеті күнделікті заттармен жаңа қарым-қатынас нысандарын тудыруға, оларды жасырып, жаңадан "көрудің" ерекше тәсіліне бағытталған. Шығарма да "Алибидегі бөлме" (1963/1995) деп аталды. Олар жинаған заттарды тастап, оларды портфельге салып, қоғамдық шкафқа салып, телефон анықтамасынан кездейсоқ таңдалған адамға шкафтың кілтін жіберді. Топ құрылғаннан кейін бір жарым жылдан кейін тарады, Акасегава "Тазалау оқиғасынан кейін істеуге ештеңе қалмады" деп құпия түрде айтты. Бұл жоба басқа да олардың іс-шараларына қарағанда дәстүрлі өнер көрмесі түрінде болғанымен, көрменің өзі суретшілер мен күнделікті өмір арасындағы шекараны бұрмалады, бұл олардың "тікелей әрекетке" деген қызығушылығын қамтыды. Бес күн бойы көрме жабылды, галерея есігіне Х әріпімен бекітілген екі ағаш тіреуіш орнатылды. "Жабық" деген сөз қағазға жазылып, ағаш тіреуіштердің біріне бекітілді. Көрме соңғы күнгі "ашылу" шарасы өткізілгенге дейін осылай қалды. Токио өнер қауымдастығының мүшелері және басқалар, соның ішінде Джаспер Джонс, галереяның бос банкаларға толы екенін көрген бұл ашылу шарасына қатысты. Банкалар ғаламды, соның ішінде оның басқа кері айналған банкаларын "қамтығандықтан", ол бір мезгілде бір-бірін қамтитын парадоксалды жағдай жасады. Бұл "Оқиғалар жинағы" қағаздардан жасалған жиынтық түрінде, арқанмен байланып сатылды. Хабарлама бірнеше жақын достарына пошта арқылы ақшамен жабылған конвертте жеткізілді. Хабарландырудың өзі 1000 иендік банкнотаның монохромды түстерде қайта шығарылған нұсқасы болды, ал артқы жағында көрме туралы ақпарат берілді. Содан кейін ол көшірілген банкнотаның баспа табақтарын "Жинақтар" деп аталатын өнер туындылары сериясы үшін әр түрлі күнделікті заттарды орау үшін орама қағазы ретінде пайдаланды. Акасегаваның банкнотасын жапондық билік алғаш рет радикалды солшыл топтың мүшелерінің үйлеріне рейд кезінде тапты. Ол "көшіру" (мозо) қылмысы, яғни валютаның имитациясы үшін айыпталды, бұл нақты жалған ақша жасаудан гөрі жеңіл айып, бірақ бәрібір өте ауыр. 1966 жылдың тамызында Акасегаваның алғашқы соты және көптеген шағымдары басталды; бүкіл процесс 1970 жылға дейін жалғасты. Осы жерде 35 минуттық қарастыру кезіндегі дәлелдер сот залын бір түпкілікті галереяға айналдырды. Бұл іс 1000 иендік банкнота оқиғасы туралы талқылау тобын да құрды, онда зиялы қауым мен суретшілер сот процесінде көтерілген сұрақтарды және Акасегаваның қорғанысының стратегиясын талқылай алды. Іс екі қиын сұраққа байланысты болды: біріншісі, Акасегаваның мың иендік үлгісі "өнер" болып табылады ма, екіншісі, бұл өнер еркін өрнекке қорғалатындықтан қылмыс емес пе. Ақырында, сот банкнотаның шын мәнінде өнер екендігін, бірақ сол өнерді жасау да қылмыстық әрекет болып табылатындығын шешті. 1967 жылдың маусым айында Акасегава кінәлі деп танылып, үш айға шартты жаза алды. Ол екі рет шағымданды, бірақ Жапонияның Жоғарғы Соты 1970 жылы оған қарсы шешім шығарғанда соңғы шағымын тастады. Бұл Үлкен Жапонияның нөлдік иендік банкнотасы (1967) жобасы жаңадан сотталған айыптауларға ойыншыл, заңға сәйкес келетін жауап болды. Бұл іс-шаралар ерекше қалалық құбылыстарды, мысалы, содан бері алынып тасталған кіреберіске апаратын баспалдақтарды концептуалды өнер қимылдарымен әзілдеп салыстырудан туындады. Дюшан осылайша өзінің бас-аяғын да бостандыққа бөледі. "Объект" атауы осылайша өзара босату жағдайында дүниеге келді. Осы өзара босату арқылы өнер мен қарапайым өмір олардың әдеттегі бөлінісі арқылы бір-біріне еніп жатыр. 1986 жылдың қаңтар айында Акасегава және оның серіктестері Терунобу Фудзимори, Шинбо Минами, Тетсуо Мацуда, Цутому Ичики және Джони Хаяши Гейджитсу Шинчо редакторы Такешита Тачибанамен кездесіп, жаңа топтың құрылуын жариялады: Роджо Кансацу Гаккай (Көшелерді бақылау қоғамы), қысқартылуы Роджо. Топ өз мүшелерінің жеке қызығушылықтарын "модернология" терминімен біріктірді, бұл термин Вадзиро Кон мен Кенкичи Ёсида өздерінің Когенгаку (Модернология) еңбегінде енгізген. Осылайша Роджо Акасегаваның Томассондарға деген қызығушылығын қазіргі Жапон өмірінің кең контексіне енгізді. Акасегава ескі камераларды, әсіресе Лейкаларды ұнатты және 1992 жылдан шамамен 2009 жылға дейін Ютака Таканоси және Ютокутайси Акиямамен бірге Raika Dōmei фотографтар тобына қосылды, ол көптеген көрмелер өткізді.

Көркем әдебиет, манга және басқа да істер

"Кацухико Оцуджи" атымен ол 1981 жылы "Chichi ga kieta" ("Әке жоғалды") повесі үшін Акутагава сыйлығына ие болды.

Жарияланымдар

Объе о мотта мусанша (オブジェを持った無産者). Токио: Гендай Шисоша, 1970. Туйхо сарета ядзиума (追放された野次馬). Токио: Гендай Хёронша, 1972. Сакура гахо гекидо но сен ниху гожу ичи (桜画報・激動の千二百五十日). Токио: Сейриндо, 1974. Юме доробо: Суимин хакубуцуси (夢泥棒:睡眠博物誌). Токио: Гакугей Шорин, 1975. Чогейдзюцу Томасон (超芸術トマソン). Токио: Байкуя Шобо, 1985. Қайта қаралып жаңартылған: Токио: Чикума Шобо, 1987. Ағылшын тіліне аударма: Hyperart: Thomasson. Нью-Йорк: Kaya Press, 2010. Токио микиса кейкаку (東京ミキサー計画). Токио: Парко, 1984. Жаңадан басылған: Токио: Чикума Шобо, 1994. Роджинрёку (老人力). Токио: Чикума Шобо, 1998. Жаңадан басылған: Чикума Шобо, 2001.