1990-жылдардағы МММ алаяқтығы және оның салдары

Кіріспе

1990 жылдардағы ресейлік Понци схемасы МММ компаниясы – 1990 жылдары әлемдегі ең ірі Понци схемаларының бірін ұйымдастырған ресейлік компания. Әртүрлі есептер бойынша, 5-тен 10 миллионға дейін адам жинаған ақшасын жоғалтты. Сол кездегі батыс баспасөздерінің хабарлауынша, көптеген инвесторлар схеманың алаяқтық екенін түсінген, бірақ одан құлдырамай тұрып ақша алып, пайда табуға үміттенген. 2011 жылы МММ "MMM Global" деген атпен қайта ашылды.

Тарих

MMM 1989 жылы Сергей Мавроди құрды. Сыртқы сауданы қаржыландыруда қиындықтарға тап болған компания қаржы секторына көшті. Ол ресейлік инвесторларға американдық акцияларды ұсынды, бірақ үлкен табысқа жете алмады. 1992 жылдың желтоқсанында MMM Invest жекешелендіру ваучерлерін жинауға арналған ваучерлік инвестициялық қор ретінде құрылды. 1994 жылдың ақпанында MMM пирамидасы іске қосылды, ол жылдық кірісті 3000% дейін уәделеді. Компания 1994 жылдың наурыз айында 330 миллион рубль жұмсап, агрессивті телеарналық жарнамалық кампания ұйымдастырды. Тағы бір ерекше маркетингтік әрекет – белгілі бір күні Мәскеу қаласының барлық азаматтарына метродан тегін жол беру болды. Компания акцияларын халыққа сатудан күніне миллиондаған АҚШ долларын түсірді. Мавродидің бірнеше бөлмені банкноттармен толтыра алатындай ақшасы болғаны айтылады. МММ акцияларының құнының өсуі туралы ақпараттың бұқаралық ақпарат құралдарында үнемі жариялануы президент Борис Ельцинге 1994 жылдың маусымында инвесторларды жалған жарнамадан қорғау туралы жарлыққа қол қоюға итермеледі. 1994 жылдың 22 шілдесінде Қаржы министрлігі MMM компаниясын тіркелмеген бағалы қағаздарды заңсыз шығарған бірнеше инвестициялық фирмалардың қатарында атады. Ресейде пирамида схемаларына қарсы заң болмағандықтан, үкімет салықтан қашу айыптарын іздеуді шешті. Осыдан кейін кейбір инвесторлар өзін өртеп жіберумен қорқытты. "Инвесторлардың" бірнеше ұйымы жоғалтқан инвестицияларын қайтаруға тырысты, бірақ Сергей Мавроди олардың наразылығын пайдаланып, үкіметке қарсы бағыттады. Мавроди 1994 жылдың 4 тамызында MMM схемасына қатысы жоқ салықтан қашу айыбымен тұтқындалды. "МММ акционерлерінің құқықтарын қорғау одағы" құрылды, ол Ельцин үкіметіне сенімсіздік білдіру үшін қажетті 1 миллион қол жинауға тырысты. Мавроди қызғанышпен қараған бюрократтардың құрбаны болғанын және егер ол сайланса, MMM акциялары құнын қайта алатынын мәлімдеді. Ол науқан кезінде Владимир Жириновскийден қолдау алды, ол Мавродидің болашақта оған қаржылық көмек көрсететініне үміттенді. Сайланғаннан кейін ол Мемлекеттік Думаға бір рет келді, парламенттік иммунитетінен айыруға жасалған әрекетке қарсы дауыс берді. Ол бір шешімге қарсы наразылық акциясын ұйымдастыруға тырысты, бірақ оған бар болғаны 200 адам келді. 1995 жылдың қазан айында Дума Мавродидің депутаттық иммунитетін жойды. 1996 жылы ол Ресей президенті лауазымына үміткер болуға тырысты, бірақ оның өтініші ресми тұлғалар оның ұсынған қолтаңбаларының көпшілігі жалған екенін анықтағаннан кейін қабылданбады. MMM 1997 жылдың 22 қыркүйегінде банкроттыққа ұшырады. Алғашқы тергеу 1997 жылы дәлелдердің жетіспеуіне байланысты жабылды. Сергей Мавроди Грекияға қашқан деп есептелгенмен, ол ақыры Мәскеуде тұтқындалды және тергеушілер оның қаладан ешқашан шықпағанын болжады. Қазір қолданыста болмаса да, банкноттарға ұқсайтын және бұрын әртүрлі номиналда шығарылған MMM билеттері коллекционерлердің назарына ілікті. MMM дауының салдарынан Ресейдегі қор нарығының реттелуі күшейді, бірақ алаяқтықтың салдарынан көптеген адамдар кез келген акционерлік компанияларға күдікпен қарады.

MMM was established in 1989 by Sergei Mavrodi, Faced with difficulties in funding its foreign trade, the company switched to the financial sector. It offered American stocks to Russian investors, but met with little success. In December 1992, MMM Invest was created as a voucher investment fund, a type of entity created to collect privatization vouchers. The MMM Ponzi scheme was launched in February 1994, promising annual returns of up to 3000%. The company started an aggressive TV ad campaign, spending 330 million rubles in March 1994. Another notable marketing effort was a giveaway of free Metro trips to all Moscow citizens on a particular day. At its peak the company was taking in millions of US dollars each day from the sale of its shares to the public. Mavrodi reportedly owned enough cash to pack several rooms full with banknotes. Regular publication in the media of the rising MMM share price led President Boris Yeltsin to issue a decree in June 1994 to protect investors from false advertising. On 22 July 1994, the Ministry of Finance issued a statement listing MMM among a number of investment firms which had illegally issued unregistered securities. As Russia did not have any laws against Ponzi schemes, the government decided to seek tax evasion charges. In the aftermath, some investors reportedly threatened to set themselves on fire. Several organisations of "investors" made efforts to recover their lost investments, but Sergei Mavrodi manipulated their indignation and directed it at the government. Mavrodi was arrested on tax evasion charges, unrelated to the MMM scheme, on 4 August 1994. A 'Union of Defense of the Rights of MMM Shareholders' emerged, attempting to collect the 1 million signatures required to hold a no confidence referendum against Yeltsin's government. Mavrodi claimed to be the victim of jealous bureaucrats, and that MMM shares would regain their value if he was elected. During the campaign he was supported by Vladimir Zhirinovsky, who hoped that Mavrodi would provide him with future financial backing. After being elected he appeared in the State Duma only once, to vote against an attempt to strip him of parliamentary immunity. He decided to stage a protest against a decision, but this time only 200 people showed up. In October 1995, the Duma cancelled Mavrodi's right to immunity as a deputy. In 1996, he tried to run for Russia's presidency, but his bid was rejected after officials ruled that most of the signatures he submitted had been forged. MMM declared bankruptcy on September 22, 1997. The original investigation was closed in 1997 for lack of evidence. While it was believed that Sergei Mavrodi fled to Greece, he was ultimately arrested in Moscow, and investigators concluded that he probably never left the city. Though no longer current, MMM Bilets share certificates, which bear a resemblance to banknotes and formerly issued in ‘denominations’ of varying amounts, have gained some interest as collectors items. The MMM scandal led to increased regulation of the Russian stock market, but the legacy of the fraud led many to become extremely suspicious of any joint stock companies.

Дамушы елдерде алаяқтық схемасы

2011 жылдан бастап Мавроди Азия мен Африкадағы дамушы елдерге ай сайын 30% кіріс және басқа да жарнамалық ұсыныстар жасауды бастады. Ол бұл жоғары кірісті инвестициялық бағдарлама (HYIP) емес екенін мәлімдеді. Керісінше, сайтта бір топ адам "өзара көмекке мүше болып", "Жаһандық өзара көмек қорын" құрып жатқаны айтылды. Қатысушылардан әріптестеріне қаржылай көмек жіберу сұралып, өздеріне мұқтаж болған кезде жіберген сомадан артық сомамен қайтарылатынына уәде берілді. Мысалы, Үндістанда осы схеманың көптеген құрбандары "көмек" жібергеннен кейін, жүйе жаңадан іске қосылғанын және енді өздерінің инвестицияларына қол жеткізе алмайтындарын хабарлады.