Кіріспе

1987 жылы шыққан Исаак Азимовтың ғылыми-фантастикалық романы. Fantastic Voyage II: Destination Brain – американдық жазушы Исаак Азимовтың 1987 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Ол комада жатқан әріптесінен естеліктерді алу үшін микроскоптық өлшемге дейін кішірейтілген ғалымдар тобы туралы.

Тұжырымдама

Атауына қарамастан, «Fantastic Voyage II: Destination Brain» – «Fantastic Voyage» фильмінің жалғасы емес. «Fantastic Voyage» – Азимовтың 1966 жылғы осы аттас фильмнен жазған романдық нұсқасы. Азимов бұл романға айналдырудан толық қанағаттанбады, себебі ол кейбір ғылыми мәліметтерді өзгерте білсе де, бұл оның өзіндік туындысы емес еді. Сондықтан ол «Fantastic Voyage II» романын жаңа, тәуелсіз оқиға ретінде немесе қайта құру ретінде жазды, ол адам денесіне кіретін кішірейтілген ғалымдардың негізгі идеясын ғана бөліседі.

Сюжет

Бұл оқиға ХХІ ғасырдың ортасы мен соңында өрбиді: суық соғыс аяқталғанмен, Кеңес үкіметі әлі де күшті және мақтанышпен бой көтеріп тұр. Америка мен Кеңес Одағы бейбіт қарым-қатынаста, бірақ бір-бірінің жолын толыққанды қабылдамай, технологиялық басымдық пен оның құрметі үшін әрқашан күресіп жатыр. Кеңес ғалымдары абсолютті құпия сақтау жағдайында адамды молекула өлшеміне, тіпті одан да кішкентай етіп айналдыратын технологияны жасады. Дегенмен, тіпті кішкентай объектіні қысқа мерзімге кішірейту үшін де, зор энергия жұмсау қажет. Осылайша, шағыншалау ғылыми тұрғыдан мүмкін екені дәлелденгенімен, экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып көрінеді – қуанатын жетістік жоқ. Кеңес ғалымы, шағыншалау процесінің пионері Пётр Леонович Шапиров, оны қолжетімді етудің жолын аң-таң болжаған. Өкінішке орай, ол қазір комада жатыр, оның құпиялары мәңгілікке жабылып қалғандай. Бірақ Шапиров американдық ғалым Альберт Джонас Моррисонмен таныс еді, ол мидың шығармашылық ойды өңдеу және сақтау туралы ерекше теориялардың иесі. Шапиров Моррисоннің идеяларына қатты қызығушылық танытқан, және осы қызығушылық Кеңес Одағын Моррисоннан көмек сұрауға итермеледі. Көптеген қысымдардан кейін Моррисон төрт кеңес ғалымымен бірге Шапировтың жан тәрік етіп бара жатқан миына енуге және оның компьютерлік бағдарламасын пайдаланып, ондағы ойларды табуға келіседі. Кейін, қалыпты өлшемге қауіпсіз оралғаннан кейін, бірақ Шапировтан ешқандай пайдалы ақпарат алмаған Моррисон жаңа, таң қалдыратын жаңалық жасайды, бұл американдықтарға кеңестіктерді өздерінің ойында жеңуге көмектесуі мүмкін: Шапировтың денесіне жасаған миссия кезінде Моррисон өзінің бағдарламаланған компьютерінің Шапировтың ойларын оқудың орнына, Моррисоннің серіктерінің ойларын оқығанын анықтайды. Бұл Моррисонды теория құруға жетеледі, егер бірнеше адам оның машинасы арқылы телепатиялық байланысқа түссе, онда олар Шапировтың теорияларын қысқа мерзімде қайта ашуға қабілетті, супер-ойлаушы топты құруы мүмкін.

Ғылыми мәліметтер

Романда миниатюризация шекті өріс ішінде Планк тұрақтысының мәнін төмендету арқылы қол жеткізіледі, бұл оны іске асырудың жалғыз мүмкін жолы екенін айтады. Дегенмен, Планк тұрақтысын төмендеткенде, советтік миниатюризация процесі жарық жылдамдығын өзгеріссіз қалдырады, және осы себепті энергияның аса жоғары талаптары туындайды делінеді. Роман осы мәселені шешудің екі жолын ұсынады. Біріншісі – деминиатюризация кезінде босатылатын энергияны жинап, оны электромагниттік өрісқа айналдыру. Осы жиналған энергия келесі миниатюризацияны ішінара қуаттандыруға пайдаланылуы мүмкін. Бірақ бұл тек ой-шақыру ғана, және көмектессе де, миниатюризацияны шынымен қолжетімді етуге жеткіліксіз. Екінші идея, Шапировтың миында сақталған құпия, Планк тұрақтысын жарық жылдамдығымен байланыстыру, яғни біреуін төмендеткенде, екіншісін көтеру. Шапиров мұның өте төмен құнмен миниатюризацияға алып келетінін мәлімдеді, бірақ ешкім басқа оны қалай іске асыруға болатынын білмейді. Минимализацияның практикалық қолданысына қатысты, роман барлық айқын мүмкіндіктермен қатар, егер кеме тиісті өлшемге дейін кішірейтілсе, ол жарық жылдамдығынан әлдеқайда жоғары жылдамдықпен саяхаттауы мүмкін екенін ұсынады. Алайда, ұшу бағытын бақылау қиын мәселе болар еді, өйткені кеме өте кішкентай болғанда, ол кездейсоқ бағытта сәуле шығаруы мүмкін.

Қабылдау

Kirkus Reviews романы "оңай оқылады, бірақ ұзаққа соқпайды" деді. Дейв Лэнгфорд White Dwarf журналының 97-шы санында Fantastic Voyage II: Destination Brain фильмін қарап, "Тамаша идеалистік финал, ақырғысы, өкінішке орай, ескі арзан қызығушылықтың жоғалуына өтемақы бола алмайды" деп жазды.