Кіріспе

Адам бақылауымен жасалған інжу-маржан

Өсірілген інжу-маржан – бұл моллюскалардың ішінде, адамның араласуымен, жасанды қапшықта пайда болатын інжу-маржан. Олардың өсу жағдайлары моллюска түріне және мақсатқа байланысты әртүрлі болады. Табиғи інжу-маржанмен бірдей материалдан тұрған өсірілген інжу-маржанды теңіз суында немесе тұщы суда өсіруге болады. Нарықтағы інжу-маржанның 95 пайызынан астамы өсірілген інжу-маржан болып табылады.

Мүсіннің дамуы

Індет немесе балық шабуы, немесе моллюскінің қабығының сыртқы нәзік жиегін зақымдайтын кез келген оқиға болғанда інжу пайда болады. Жауап ретінде, моллюскінің мантиялық тіні перл қапшығына накреді секрециялайды, ол жазылу процесі кезінде пайда болатын киста. Химиялық тұрғыдан алғанда, бұл кальций карбонаты және конхиолин деп аталатын талшықты ақуыз. Накреді ұсақ арагонит таблеткаларының қабаттары түрінде жиналғанда, өсіп келе жатқан перл қапшығын толтырып, ақырында інжуге айналады. Табиғи інжулер табиғатта көбінесе кездейсоқ пайда болады, бірақ өсірілген інжулер адамның араласуымен жасалады, донор моллюскісінен алынған тіндік трансплантатты енгізу арқылы, оған перл қапшығы түзіледі, ал ішкі беті кальций карбонатын, накреді немесе "ана перлі" түрінде шөгіндіреді. Ең танымал және тиімді әдіс, Орта Батыста (АҚШ), Канададан Мексика шығанағына дейін жиналған, тұщы су өзендерінің мұзгүлдерінің қабықтарын пайдалануды қамтиды. "Washboard", "Maple Leaf", "Ebony", "Pimpleback" және "Three Ridge" сияқты жалпы аттары бар қабықтар, иесімен үйлесімділігі және оларды жабатын накреді үшін інжу өсіруде кеңінен қолданылады. Бұл жоғары сапалы және сұранысқа ие қабықтар алдымен жолақтарға, содан кейін текшелерге кесіледі. Шеттері мен бұрыштары дөңгелектелген соң, толық дөңгелек пішінге келтіріліп, жоғары жылтырлыққа дейін тегістеледі.

Сун әулеті (960 - 1279 жж.)

Сун әулеті тұсында ежелгі Қытайда өсірілген інжу-маржанның алғашқы жазбалары табылды. Өсіру әдісі бүгінде белгілі Мабе (жартылай) інжу-маржанының өсіру тәсілімен бірдей болған. Олар ядро ретінде қабықтарды немесе сайбоны пайдаланбастан, қорғасыннан будда мүсінін жасау үшін қалып қолданды. Содан кейін бұл мүсін Hyriopsis cumingii тұщы су балдыршасының қабығына салынып қойылды.

Еуропаға жету

1637 жылы Сонг Инсинг мырза «Тяньгун Кайву» (天工開物) атты қытай энциклопедиясын жазды. Осы жинақтың 18-тарауында інжулер және олардың пайда болу теориясы туралы мәліметтер келтірілген. Тарих барысында және Жібек жолы арқылы «Тяньгун Кайву» Еуропаға жетіп, аударылды. Інжулердің құпиясына қызыққан ғалымдар олардың қалай пайда болатынын зерттеуге кірісті.

Құрылыс теориясы мен өсіруді зерттеу

16-18 ғасырларда батыс әлемінде перлдерді зерттеу ісі жаңа технологиялардың, мысалы, микроскоптардың дамуымен алға жылжи бастады. Ғалымдар бермет түзілуін зерттеуді одан әрі жетілдіріп, бірінен соң бірі жаңа теорияларды ұсынды. Ауру тудыру теориясы (Гийом Ронделетиус, 1507-1566), Жұмыртқа тудыру теориясы (Шоветон, 1578), Құм түйірі тудыру теориясы (Сэр Р. Рединг, 1674), Паразит тудыру теориясы (Д. Э. фон Баер, 1830) және Жемшін қапшығы теориясы (Уильям Савилл Кент, 1893) – бәрі берметтің қалай пайда болатынын түсіндіруге бағытталған теориялар.

Қазіргі кездегі бисер өнеркәсібінің өркендеуі

Микимото Кокичи Нишикаваның технологиясын пайдалана алды. 1916 жылы патент алғаннан кейін, бұл технология бірден 1916 жылы Жапонияда акоя жемшөпіне коммерциялық түрде қолданылды. Мисе інісі акоя жемшөпінен алғашқы коммерциялық бисерді өндірді. Mitsubishi-дің бароны Ивасаки 1917 жылы Филиппинде, кейін Бутон мен Палауда Оңтүстік теңізі жемшөпіне технологияны бірден қолданды, және Mitsubishi алғашқы мәдениетте өсірілген Оңтүстік теңізі бисерін өндірді – бірақ алғашқы шағын коммерциялық өнім 1928 жылға дейін сәтті өндірілген жоқ. Түпнұсқа жапон бисерлері, акоя бисерлері деп белгілі, Pinctada fucata түріне жататын шағын жемшөптерден жасалады, олардың мөлшері 6-8 см-ден аспайды, сондықтан 10 мм-ден үлкен диаметрлі акоя бисерлері өте сирек және қымбатқа бағаланады. Бүгінде Жапония мен Қытайда акоя бисерін өндіру үшін гибридті моллюск қолданылады. Сонымен қатар, басқа Pinctada және Pteria түрлері де қазір мәдениетте өсірілген бисер өндіру үшін қолданылады.

Қазіргі заманғы өнеркәсіп

Өрнектелген інжу-маржанның дамуы інжу-маржан өнеркәсібінен көптеген кездейсоқтықтарды, тәуекелдерді және болжамдарды жойды, оның тұрақтылығы мен болжамдылығын қамтамасыз етті және соңғы 100 жылда оның қарқынды өсуіне мүмкіндік берді. Бүгінде әлемде сатылатын інжу-маржанның 99%-дан астамы өрнектелген інжу-маржан. Рубин немесе сапфир сияқты, қабықтың ішіндегі химиялық элементтердің әсерінен пайда болатын түсті інжу-маржандарды, мысалы, қызғылт түс алу үшін кобальт хлориді сияқты минералдарды мидаль қабығына енгізу арқылы жасауға болады. Өрнектелген інжу-маржанды табиғи інжу-маржаннан көбінесе рентген сәулелері арқылы ажыратуға болады, ол інжу-маржанның ішкі ядросын көрсетеді.

Ядролық

Қазіргі кезде нарықтағы өсірілген інжу-маржандарды екі категорияға бөлуге болады. Бірінші категорияға Акоя, Оңтүстік теңіз, Таити және ірі, заманауи тұщы су перлі – Эдисон перлі жатады. Бұл інжу-маржандар жыныс бездерінде өсіріледі, әдетте бір ретте бір інжу өсіріледі. Бұл жиналған інжу-маржандардың санын шектейді. Акоя үшін әдетте бір жылдан кейін, Таити және Оңтүстік теңіз үшін 2–4 жылдан кейін, ал Эдисон үшін 2–7 жылдан кейін жиналады. Бұл перликультура әдісін алғаш британдық биолог Уильям Савилл Кент әзірледі және ақпаратты жапондық Тацухей Мисе мен Токичи Нишикаваға жеткізді. Екінші категорияға Бива немесе қытай перлі сияқты ядросыз тұщы су өсірілген інжу-маржандар кіреді. Олар мантияда өсіп, әр жапырақшасына 25-ке дейін жақпа сіңірілуі мүмкін, сондықтан бұл інжу-маржандар көбірек кездеседі және нарықты толығымен қанықтырады. Соңғы 10 жылда сапасы едәуір жақсарды, бұрынғы күріш дәнегі тәрізді тастар қазіргіге жуық дөңгелек пішіндес інжу-маржандармен салыстырылғанда. Соңғы екі жылда диаметрі 15 мм-ге дейін жететін, металл жылтыры бар, ірі, дерлік толық дөңгелек, ядролы інжу-маржандар өндірілді. Ядролы інжу-маржандағы ядро әдетте тұщы сулы мүкқұйрық қабығынан жасалған жылтыратылған шар болып табылады. Ол басқа моллюскінің (донор қабығының) кішкентай мантиа тінімен бірге перл қапшығын құруға катализатор ретінде қолданылады. Тұщы су перликультурасында көбінесе тек тіндік бөлік қолданылады және ол екі жапырақты ұлудың мантиясына енгізіледі. Оңтүстік теңіз және Таити інжу-маржандары, тиісінше Pinctada maxima және Pinctada margaritifera, дайын інжу-маржанды алу үшін жасалатын операциядан аман қалған жағдайда, көбінесе сол процедураның бір бөлігі ретінде жаңа, ірі ядроны имплантациялайды, содан кейін тағы 2–3 жылға суға қайтарылады. Радиожиілік идентификациялық ядроны қолданатын тәжірибелік процесс өсірілген інжу-маржанның тегін анықтауға мүмкіндік береді.

Мүсіннің өзегі: қазіргі заманғы өсірілген інжу-маржанның өзегі

Жемшөп ядросы немесе мәдени жемшөптің дәнегі – негізінен накрелі қабықты кесіп, жылтырату арқылы жасалған, мантия тінінен алынған накрельдің секрециялануына арналған сфера (көбінесе) немесе сирек жағдайларда басқа пішін. Бұл дәнек мәдени жемшөптің ортасын құрайды. Материал жемшөп шаруашылығына зиян келтірмейтін кез келген нәрседен жасалуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғы жемшөп өсірушілер көбінесе АҚШ-тың Миссисипи өзенінен немесе Қытайдың Хунань және Цзянси провинцияларындағы тұщы сулардан алынған тұщы сулы екі жақтаулы моллюскаларды пайдаланады.