Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек құдайлары
Greek divinities
Грек мифологиясында Кабери немесе Кабири /k//ə//'//b//aɪ//r//iː/ (Κάβειροι, Kábeiroi), сондай-ақ Кабери немесе Кабири деп транслитерацияланған, жұмбақ хтондық құдайлар тобы болды. Олар Хефестпен тығыз байланысты құпия культте табынылған, бұл культ Эгей теңізінің солтүстігіндегі Лемнос және, мүмкін, Самотракия аралдарында – Самотракия ғибадатхана кешенінде және Фива қаласында орналасқан. Кабери мен Самотракиялық құдайлардың ежелгі тамырларында грек элементтерінен бұрынғы немесе грек емес элементтер, мысалы, фракий, тиррен, пеласг, фригий немесе хетт элементтері болуы мүмкін. Лемнос культі әрқашан Лемносқа тән болды, бірақ Самотракияның құпия культі эллинистік кезеңде грек әлеміне жылдам тарады, тіпті римдіктерді де қатыстырды. Ежелгі дереккөздер Самотракия құдайлары Каберилер бола ма, жоқ па, туралы келіспейді; екі культтың сипаттамалары да егжей-тегжейлі түрде өзгешеленеді. Бірақ екі арал Эгей теңізінің солтүстік бөлігінде бір-біріне жақын орналасқан, ал культтар кем дегенде ұқсас, және екеуі де Олимпиада пантеонына оңай сәйкес келмейді: Кабериге Хефест пен Кабеироның ұлдары ретінде мифтік шежіре берілді. Самотракиялық құдайлар туралы мәліметтер, олардың аттары құпия болған, құдайлардың саны және жынысы бойынша әртүрлі: әдетте екіден төртке дейін, арасында әр түрлі жынысты құдайлар кездеседі. Каберилердің саны да әртүрлі, кейбір мәліметтерде төрт құдай (көбінесе бір жұп еркек және бір жұп әйел) айтылады, ал кейбіреулері тіпті одан да көп, мысалы, бір тайпа немесе Каберилердің бүкіл руы, көбінесе тек еркектерден тұратын. Каберилерге Фракиядағы Сеутхополис және Кіші Азиядағы басқа да жерлерде де табынушылық ғибадатханалар болған. Олардың бірі Салоника деп саналады және бұл Пауыл сол жердегі шіркеуге жазған хаттарында ескерткен құпиялар культі болуы мүмкін. Страбонның айтуынша, Каберилер ең көп Имброс және Лемнос қалаларында құрметтелген, сонымен қатар басқа қалаларда да.
In Greek mythology, the Cabeiri or Cabiri /k//ə//'//b//aɪ//r//iː/ (Κάβειροι, Kábeiroi), also transliterated Kabeiri or Kabiri, were a group of enigmatic chthonic deities. They were worshipped in a mystery cult closely associated with that of Hephaestus, centered in the north Aegean islands of Lemnos and possibly Samothrace—at the Samothrace temple complex—and at Thebes. In their distant origins the Cabeiri and the Samothracian gods may include pre Greek elements, or other non Greek elements, such as Thracian, Tyrrhenian, Pelasgian, Phrygian or Hittite. The Lemnian cult was always local to Lemnos, but the Samothracian mystery cult spread rapidly throughout the Greek world during the Hellenistic period, eventually initiating Romans. The ancient sources disagree about whether the deities of Samothrace were Cabeiri or not; and the accounts of the two cults differ in detail. But the two islands are close to each other, at the northern end of the Aegean, and the cults are at least similar, and neither fits easily into the Olympic pantheon: the Cabeiri were given a mythic genealogy as sons of Hephaestus and Cabeiro. The accounts of the Samothracian gods, whose names were secret, differ in the number and sexes of the gods: usually between two and four, some of either sex. The number of Cabeiri also varies, with some accounts citing four (often a pair of males and a pair of females), and some even more, such as a tribe or whole race of Cabeiri, often presented as all male. The Cabeiri were also worshipped at other sites in the vicinity, including Seuthopolis in Thrace and various sites in Asia Minor. One of these is posited to be Thessalonica and possibly was the cult of mysteries of which Paul warns against in his letters to the church there. According to Strabo, Cabeiri are most honored in Imbros and Lemnos but also in other cities too.
Этимология
Бұрын семит тіліндегі "кабир" ("үлкен") сөзі, кем дегенде XVI ғасырдағы Жозеф Юст Скалигерден бастап, Κάβειροι сөздерімен салыстырылып келді, бірақ семит тегіне сілтеме жасайтын ештеңе болған жоқ, осыған дейін семит түбірі kbr арқылы білдірілген "үлкен" құдайлар идеясы Солтүстік Сирияда XIII ғасырда б.з.е. анықталғанша. Бұл туралы 1985–87 жылдары Д. Арно жасаған Эмардан алынған мәтіндерде айтылған. Фридрих Вильгельм Шеллинг грек сөзін еврейше חבר (хавер "дос, әріптес") сөзімен байланыстырып, одан кейін парсыларға ("хаверим") қатысты бірнеше дін қызметкерлерінің есімдерімен байланыстырды, оларды Диоскурилермен немесе дін қызметкерлерінің ұсталарымен байланыстырды. Т. Ж. Вакернагел 1907 жылы санскрит құдайы Куберамен/Куверамен байланыс туралы ұсыныс жасады, ол "дөңгелексіз" немесе "бұзық пішіндес" дегенді білдіреді. 1925 жылы А. Х. Сейс бұл сөзді хетт хабирилерімен ("тоналғандар", "заңсыздық жасаушылар") байланыстырды, бірақ кейінгі жаңалықтар фонологиялық тұрғыдан бұл мүмкін емес екенін көрсетті. Доссейн Κάβειροι сөзін шумер тіліндегі "кабар" сөзімен ("мыс") салыстырады. Cabeiri-дің вулкандық оттың рухтары ретіндегі табиғатын ескере отырып, грек сөзі Kaio (Καίω) ("жағу") сөзімен байланыс та ұсынылды; бұл идеяны Фридрих Готлиб Велкер және Луи Фердинанд Альфред Мори ұсынған. Cabeiri-дің атауы Кіші Азиядағы Берекинтия аймағындағы Кабеир тауының атын еске түсіреді, ол тау Фригия ана құдайымен тығыз байланысты. Кадмилус (Καδμῖλος) немесе Касмилос, әдетте жас бала ретінде бейнеленген Cabeiri-дің бірі, ежелгі заманда Камиллмен байланыстырылды, ол культтегі балаға қызмет ететін ескі латын сөзі, бұл этруск тілінен алынған болуы мүмкін, ол Лемниан тілімен байланысты болуы мүмкін. Алайда, Бикестің сөзіне сүйенсек, Кадмилус аты грек тіліне дейінгі кезеңде пайда болған болуы мүмкін, сияқты Cadmus аты да солай.
In the past, the Semitic word kabir ("great") has been compared to Κάβειροι since at least Joseph Justus Scaliger in the sixteenth century, but nothing else seemed to point to a Semitic origin, until the idea of "great" gods expressed by the Semitic root kbr was definitively attested for North Syria in the thirteenth century BCE, in texts from Emar published by D. Arnaud in 1985–87. Friedrich Wilhelm Schelling connected the Greek word to the Hebrew חבר (khaver "friend, associate") and via this to several priest names as one attached to the Persians ("Chaverim"), linking them to the Dioskouri or priestly blacksmiths alternatively. T. J. Wackernagel in 1907 proposed a connection with the Sanskrit God Kubera/Kuvera which means "the ill shaped one". in 1925 A. H. Sayce had suggested a connection to Hittite habiri ("looters", "outlaws"), but subsequent discoveries have made this implausible on phonological grounds. Dossein compares Κάβειροι to the Sumerian word kabar, "copper." A connection with the Greek word Kaio (Καίω) has also been suggested, considering the nature of the Cabeiri as demons of volcanic fire; this was suggested by Friedrich Gottlieb Welcker and Louis Ferdinand Alfred Maury. The name of the Cabeiri recalls Mount Kabeiros, a mountain in the region of Berekyntia in Asia Minor, closely associated with the Phrygian Mother Goddess. The name of Kadmilus (Καδμῖλος), or Kasmilos, one of the Cabeiri who was usually depicted as a young boy, was linked even in antiquity to Camillus, an old Latin word for a boy attendant in a cult, likely a loan from the Etruscan language, which may be related to Lemnian. However, according to Beekes, the name Kadmilus may be of pre Greek origin, as seems to be the case with the name Cadmus.
Шығу тегі
Каберилердің шығу тегі белгісіз. Якоб Вакернагель олардың бастапқыда Фригиялық немесе Фракиялық құдайлар болғанын және теңіз саяхатшыларын қорғағандығын, содан кейін грек діни рәсімдеріне енгізілгенін болжады. «Британника энциклопедиясы» бойынша, бұл құдайлар Пеласк немесе Фригиялық болуы мүмкін. Бұл құдайларды Грекияға кім әкелгені белгісіз, бірақ бұл гректердің бір тобы болған, мүмкін Фива маңында қоныстанған бір отбасы ғана болған шығар.
The Cabeiri's origins are unknown. Jacob Wackernagel posited that they were possibly originally Phrygian or Thracian deities and protectors of sailors, who were imported into Greek ritual. According to Encyclopedia Britannica, the deities may have been Pelasgian or Phrygian. It is not known who brought these deities to Greece, but it was probably a group of Greeks, perhaps only a family which settled on the countryside of Thebes.
Әдебиет көздеріндегі бейнелеу
Олар көбінесе екі адам ретінде бейнеленген: қарт Аксиокерс және оның ұлы Кадмил. Бірақ, культтің құпиялылығына байланысты, олардың нақты мәнісі және басқа ежелгі грек және фракиялық діни тұлғалармен байланысы жұмбақ болып қалды. Осының салдарынан, Каберилердің құрамы мен атқаратын қызметтері уақыт өте келе өзгере түсті, олардың арасында әйелдер жұбы (Аксиер және Аксиокерса) және егіздер (жиі Кастор мен Поллукспен шатастырылып, теңізшілердің қорғаушылары ретінде құлшылық етілген) де болды. Римдік зерттеушілер Каберилерді Капитолийдің үш құдайымен немесе Ди Пенаттармен теңестірді.
They were most commonly depicted as two people: an old man, Axiocersus, and his son, Cadmilus. Due to the cult's secrecy, however, their exact nature and relationship with other ancient Greek and Thracian religious figures remained mysterious. As a result, the membership and roles of the Cabeiri changed significantly over time, with common variants including a female pair (Axierus and Axiocersa) and twin youths (frequently confused with Castor and Pollux, who were also worshiped as protectors of sailors). Roman antiquarians identified the Cabeiri with the three Capitoline deities or with the Di Penates.
Лемнос
Лемниандар бастапқыда грек емес еді; олар Мильтиад Афина үшін аралды б.з.д. VI ғасырда жаулап алғаннан кейін эллинизацияланды. Лемнос аралдағы археологиялық деректерге сәйкес, Кабеирлер культі жаулап алу кезінде сақталды: Кабеирлерге арналған ежелгі қасиетті орын жазу іздері арқылы анықталады және эллинизация процесінен аман қалған сияқты. Вальтер Буркерт Лемнос Каберийінен табылған "бірден-бір ерекше заттар тобы" шарап құмыралары екенін және Каберийдің ежелгі құпия культке кірісу орны болғанын жазды. Алайда, ежелгі әлемдегі құпия культтардың жасырын сипатынан осы кірісу рәсімдеріне не қатысты екенін көрсететін аз ғана мәлімет сақталған; шындығында, Хью Боуден біздің мәліметтерімізге сүйенсек, Лемноста кірісу фактісінен басқа не болғанын білмейміз және "бізде ешқандай сипаттамалар жоқ және тіпті болжам жасауға негіз болатын ештеңе де жоқ" деп атап өтті. Дегенмен, "Британ энциклопедиясының" 11-ші басылымында Лемноста жыл сайын тоғыз күнге созылатын Кабеирлер фестивалі өткізіліп, осы уақытта барлық оттар сөндіріліп, Делостан от әкелінетіні айтылған. Географ Страбон (Geogr. 10,3,21) Лемноста Кабеирлердің анасы (әкесі болмаған) – Кабейро (грекше Καβειρώ) екенін, ол Нерейдің (теңіздің "қарттарының" бірі) қызы және гректер Рея деп атаған құдай екенін хабарлады. Жалпы грек мифологиясында Кабеирлер құдай ретінде, Гефесттің ұлдары немесе немерелері ретінде бейнеленеді, оған Лемноста да табынылған. Эсхил "Кабейрои" атты трагедия жазды, онда құдайлар Лемноста аргонавттарды қарсы алып, аргонавттардың Кабеирлер культіне кірісуін көрсетеді.
The Lemnians were originally non Greek; they were Hellenized after Miltiades conquered the island for Athens in the sixth century BCE. In Lemnos the cult of the Cabeiri survived, according to archaeological evidence, through the conquest: an ancient sanctuary dedicated to the Cabeiri is identifiable by traces of inscriptions, and seems to have survived the process of Hellenization. Walter Burkert records that wine jars are "the only characteristic group of finds" from the Cabeirium of Lemnos and that the Cabeirium was the location for initiation into an ancient mystery cult. However, due to the secret nature of mystery cults in the ancient world little survives to indicate what was involved in these initiation ceremonies; indeed, Hugh Bowden notes that on the basis of our evidence we do not know what happened at Lemnos beyond the fact of initiation, and that "we have no descriptions and nothing on which even to base speculation". However, according to the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, Lemnos held an annual festival of the Cabeiri, lasting nine days, during which all the fires were extinguished and fire brought from Delos. The geographer Strabo reported (Geogr. 10,3,21) that in Lemnos, the mother (there was no father) of the Cabeiri was Kabeiro (Greek: Καβειρώ) herself, a daughter of Nereus (one of the "old men of the sea") and a goddess whom the Greeks might have called Rhea. In general Greek myth identifies the Cabeiri as divine craftsmen, sons or grandsons of Hephaestus, who was also chiefly worshipped on Lemnos. Aeschylus wrote a tragedy called The Kabeiroi, which apparently featured the deities as a chorus greeting the Argonauts at Lemnos and the Argonauts' initiation into the cult of the Cabeiri.
Самотракия
Самотракиялықтар да бастапқыда грек емес, троялықтар мен пеласкиялықтармен байланысты; олар Юлий Цезарь заманына дейін ғибадатханада шетел тілін қолданған. Самотракия теңізшілерге қауіпсіздік пен гүлденуді уәде еткен, бастамалау құпиясын ұсынды. Осы құпиялардың мәні көбінесе сақталған, бірақ біз ритуалда үш нәрсе туралы сұралғанын білеміз: үміткерлер өздері жасаған ең жаман әрекеттері туралы айтуға міндетті болған. Самотракия құпиялары өздерінің құдайларының есімдерін жарияламады; және киелі орындағы құрбандықтардың барлығы олардың есімдерімен емес, құдайларға немесе ұлы құдайларға арналған. Бірақ ежелгі деректерде екі әйел құдай және бір құдай болғандығы айтылады: Аксиерос, Аксиокерса, Аксиокерсос және олардың қызметшісі Кадмилос немесе Касмилос. Карл Керений Аксиерос ер адам болған деп болжады, ал үш құдай Аксиокерсаның ұлдары болды (ең кішісі Кадмилос сонымен қатар үшеуінің әкесі болды); Буркерт оған келіспейді. Классикалық грек мәдениетінде Самотракиядағы Кабеирлердің құпиялары танымал болды, бірақ бірнеше есімдер мен қарапайым генеалогиялық байланыстардан басқа жазбаға көп нәрсе сеніп тапсырылмады. Грек теңізшілері қауіп-қатер мен қиындық кезінде Кабеирлерді «ұлы құдайлар» деп шақыруға болады. Самотракияның ежелгі киелі орны грек үлгісімен қайта салынды; классикалық дәуірде Самотракияның Кабеирлер құпиялары Афинада белгілі болды. Геродот осы құпияға қатысқан. Бірақ мұқият қазба жұмыстары жүргізілген киелі орнының кіреберісінде римдік антиквары Варро қола тіректері, фалликалық гермалар болғанын білді. Варро сондай-ақ бұл екі тіректі Көк пен Жер деп сипаттап, олардың Кастор мен Поллюкс екені туралы жалған пікірді жоққа шығарды.
The Samothracians were also originally non Greek, and are associated with the Trojans and the Pelasgians; they used a foreign language in the temple through Julius Caesar's time. Samothrace offered an initiatory mystery, which promised safety and prosperity to seamen. The secret of these mysteries has largely been kept; but we know that of three things about the ritual, the aspirants were asked the worst action they had ever committed. The mysteries of Samothrace did not publish the names of their gods; and the offerings at the shrine are all inscribed to the gods or to the great gods rather than with their names. But ancient sources tell us that there were two goddesses and a god: Axieros, Axiokersa, and Axiokersos, and their servant Cadmilos or Casmilos. Karl Kerényi conjectured that Axieros was male, and the three gods were the sons of Axiokersa (Cadmilos, the youngest, was also the father of the three); Burkert disagrees. In Classical Greek culture the mysteries of the Cabeiri at Samothrace remained popular, though little was entrusted to writing beyond a few names and bare genealogical connections. Seamen among the Greeks might invoke the Cabeiri as "great gods" in times of danger and stress. The archaic sanctuary of Samothrace was rebuilt in Greek fashion; by classical times, the Samothrace mysteries of the Cabeiri were known at Athens. Herodotus had been initiated. But at the entrance to the sanctuary, which has been thoroughly excavated, the Roman antiquary Varro learned that there had been twin pillars of brass, phallic hermae, and that in the sanctuary it was understood that the child of the Goddess, Cadmilus, was in some mystic sense also her consort. Varro also describes these twin pillars as Heaven and Earth, denying the vulgar error that they are Castor and Pollux.
Беотиядағы Фиба
Беотиядағы Фивада Лемносқа қарағанда әртүрлі жәдігерлер көп табылған; олардың ішінде көптеген кішкентай қоладан жасалған қасиетті бұқалар бар, олар рим дәуіріне дейін сақталған. Саяхатшы Паусаниас, культтар тарихына әрдайым құлақ білетін, ол жерде Деметр Кабейрияның Прометей мен оның ұлы Айтнай атынан бастаушылық культін құрғандығын білген. Уолтер Беркерт (1985) былай деп жазады: "Бұл Лемнос Гефестіне ұқсас, теміршілердің цехтарына сілтеме жасайды." Фивадағы қасиетті бағыштаулар Кабеиросқа (грекше: Κάβειρος) жеке тұлғада жасалған, ал Пайске арналған қасиетті айналдырғыштар сияқты балалар ойыншықтары ерлікке қадам жасайтынын көрсетеді. Көп мөлшерде шарап ішілген, осыған арналған ерекше тостақандар ритуалдық түрде сындырылған. Тостақандарға үлкен, қарапайым карликтер (Силеннің ізбасарларына ұқсас) және олардың айқын жыныс мүшелері бейнеленген. Фива миф бойынша Самотракиямен байланысты, әсіресе Кадмус пен Гармонияның онда өткен тойы.
At Thebes in Boeotia there are more varied finds than on Lemnos; they include many little bronze votive bulls and which carry on into Roman times, when the traveller Pausanias, always alert to the history of cults, learned that it was Demeter Kabeiriia who instigated the initiation cult there in the name of Prometheus and his son Aitnaios. Walter Burkert (1985) writes, "This points to guilds of smiths analogous to the Lemnian Hephaistos." The votive dedications at Thebes are to a Kabeiros (Greek: Κάβειρος) in the singular, and childish toys like votive spinning tops for Pais suggest a manhood initiation. Copious wine was drunk, out of characteristic cups that were ritually smashed. Fat, primitive dwarves (similar to the followers of Silenus) with prominent genitalia were painted on the cups. Thebes is connected to Samothrace in myth, primarily the wedding of Cadmus and Harmonia, which took place there.
Аңыз
Миф бойынша, Каберилер Родос аймағындағы Телхиндар, Циклоптар, Дактилдер, Корибанттар және Куреттер сияқты басқа да фантастикалық тайпалармен көптеген ортақ белгілерге ие. Бұл топтардың көпшілігі, мысалы Циклоптар мен Телхиндар сияқты, металлургиямен байланысты болғандықтан, олар жиі шатастырылып немесе бірімен бірі теңестірілген. Диодор Сицилийский Каберилерді Идаи дактилои ("Ида тауының Дактилдері") деп атады. Ида тауының Дактилдері – Ана Құдаймен және Ида тауымен байланысты қасиетті жандардың тайпасы. Александриялық Есихий Каберилерді каркиной ("қабысқақтар") деп жазған. Каберилерді қабысқақтар (каркиной) ретінде суда және құрлықта тіршілік ететін жандар деп есептеген (бұл да Телхиндарды еске түсіреді). Олардың қолдарының орнына қысқыштар болған, оларды металл өңдеуде қысқыштар (грекше: каркина) ретінде пайдаланған.
In myth, the Cabeiri bear many similarities to other fabulous races, such as the Telchines of Rhodes, the Cyclopes, the Dactyls, the Korybantes, and the Kuretes. These different groups were often confused or identified with one another since many of them, like the Cyclopes and Telchines, were also associated with metallurgy. Diodorus Siculus said of the Cabeiri that they were Idaioi dactyloi ("Idaian Dactyls"). The Idaian Dactyls were a race of divine beings associated with the Mother Goddess and with Mount Ida, a mountain in Phrygia sacred to the goddess. Hesychius of Alexandria wrote that the Cabeiri were karkinoi ("crabs"). The Cabeiri as Karkinoi were apparently thought of as amphibious beings (again recalling the Telchines). They had pincers instead of hands, which they used as tongs (Greek: karkina) in metalworking.