Кіріспе

Коммендаторлық абат (abbas commendatarius) – дін қызметкері, кейде лаик, ол абаттықты коммендата ұстайды, оның кірісін алады, бірақ ішкі монахтық тәртібіне ешқандай билік жүргізбейді. Егер коммендаторлық абат дін қызметкері болса, оның юрисдикциясы шектеулі болуы мүмкін. Алғашқыда тек бос абаттықтар немесе уақытша нақты басшысы жоқ абаттықтар ғана коммендата берілді, соңғы жағдайда нақты басшы сайланғанға немесе тағайындалғанға дейін. Абаттық коммендата, яғни уақытша ұсталады, тұрақты пайда әкелетін titulum-нан өзгеше.

Тарих

Бастапқыда бос тұрған аббатханалар немесе уақытша нақты басшысы жоқ болғандар ғана commendam ретінде берілді, екінші жағдайда – нақты басшы сайланғанға немесе тағайындалғанға дейін. Папа Григорий I (590–604) түрлі жағдайларда бос аббатханаларды епископтарға commendam ретінде берді, олар шапқыншы барбариялықтардың салдарынан епископтық орындарынан қуылған немесе өз шіркеулерінің өмір сүруге лайықты қаражаты болмаған. Дегенмен, көптеген жағдайларда олар мұны іске асыра алмады, ғимараттар күйреуге бет алды, ал қаражаттың жетіспеуіне байланысты тіпті жаңа мүшелерді де қабылдаудан бас тартты. VIII ғасырдан кейін папалар мен соборлар commendam абаттарын тағайындауды реттеуге әртүрлі әрекеттер жасады. 1122 жылғы Вормс келісімінде, Инвеституралық дау шіркеунің пайдасына шешілген кезде, laymen-дерді commendam абаттары ретінде тағайындау тоқтатылды. Бұл практика Авиньон папалығы (1309–1377) кезінде және әсіресе Папалық шизм (1378–1417) кезінде қайтадан кеңіне тарады, онда папалық талапкерлер өз жақтастарының санын арттыру үшін көптеген аббатханаларды commendam ретінде берді. Әсіресе Францияда олар монастырлардың зиянына қарай гүлдене берді, мысалы, Клуни аббаттығы. 1789 жылғы Француз революциясы қарсаңында Франциядағы екі жүз отыз жеті цистерциан мекемесінің тек отыз бесеуі ғана тұрақты цистерциан абаттарымен басқарылды. Соңында, Француз революциясы және он сегізінші ғасырдың басында монастырлардың жалпы секуляризациясы commendam абаттарының маңыздылығын, жалпы монастырлардың маңыздылығымен бірге азайтты. Осыдан бері commendam абаттары өте сирек кездеседі, ал бұрынғы бұзушылықтар мұқият ережелермен жойылды. Кардиналдардың арасында әлі де бірнеше commendam абаттары бар; Папа Пий X өзі Римге жақын Субиакодағы Бенедиктин монастырының commendam абаты болды.

Билік

Егер монастырь діни қауыммен толық болса және бөлек mensa abbatialis болса, яғни абат пен қауымның әрқайсысының жеке кірісі болса, онда мақтаулы абат, ол міндетті түрде дін қызметкері болуы керек, қауым мүшелеріне қатысты сыртқы істерде (foro externo) юрисдикцияға ие болады және нақты абаттың барлық құқықтары мен жеңілдіктеріне қол жеткізеді. Үйдің ішкі тәртібін қадағалау үшін Клаустральдық преор лауазымымен тұрақты басшы тағайындалады. Егер бөлек mensa abbatialis болмаса, мақтаулы абаттың билігі монастырьдің уақытша мәселелерімен ғана шектеледі. Бос тұрған монастырлардың жағдайында мақтаулы абат әдетте нақты абаттың барлық құқықтары мен жеңілдіктеріне ие болады.