Кіріспе
Классикалық грек термині гректердің ата-бабаларын немесе Грекияның гректерден бұрынғы тұрғындарын білдіру үшін қолданылған. Халкидондық христиандықпен қақтығысқа түскен діни ілімнің жақтастары. Пелагтар (Πελασγοί, жекеше: Πελασγός Pelasgós) деген атауды классикалық грек авторлары гректердің ізашарларына немесе гректер пайда болғанға дейінгі Грекияның барлық тұрғындарына сілтеме жасау үшін қолданған. Жалпы алғанда, "пелагтар" термині Эгей теңізі аймағының түпкілікті тұрғындары мен олардың мәдениеттерін білдіреді, ал британдық тарихшы Питер Грин оны "грек әлеміндегі кез келген ежелгі, қарапайым және, болжам бойынша, түпкілікті халықтарды қамтитын жалпы термин" деп сипаттайды. Классикалық дәуірде осы атпен Грекияның бірнеше аймақтарында, Критте және Эгей теңізінің басқа да аймақтарында анклавтар сақталған. "Пелагтар" деп танылған халықтар сол кезде гректер "варварлық" деп санаған тілдерде сөйлеген, бірақ кейбір ежелгі авторлар пелагтарды гректер деп атаған. Сондай-ақ, Грекияның көп бөлігі эллинизацияланғанға дейін пелагтардың жері болған деген дәстүр сақталған. Бұл аймақтар негізінен, бірақ толығымен емес, б.з.д. V ғасырда ежелгі грек тілінде сөйлейтін иониялықтар мен эолиялықтардың қоныстанған жерлеріне кірген.
followers of the religious doctrine condemned as heresy by Chalcedonian Christianity
The name Pelasgians (Πελασγοί, singular: Πελασγός Pelasgós) was used by Classical Greek writers to refer either to the predecessors of the Greeks, or to all the inhabitants of Greece before the emergence of the Greeks. In general, "Pelasgian" has come to mean more broadly all the indigenous inhabitants of the Aegean Sea region and their cultures, and British historian Peter Green comments on it as "a hold all term for any ancient, primitive and presumably indigenous people in the Greek world". In the Classic period, enclaves under that name survived in several locations of mainland Greece, Crete, and other regions of the Aegean. Populations identified as "Pelasgian" spoke a language or languages that at the time Greeks identified as "barbarian", though some ancient writers nonetheless described the Pelasgians as Greeks. A tradition also survived that large parts of Greece had once been Pelasgian before being Hellenized. These parts fell largely, though far from exclusively, within the territory which by the 5th century BC was inhabited by those speakers of ancient Greek who were identified as Ionians and Aeolians.
Этимология
"Пеласгиандардың" барлық басқа ерекшеліктері сияқты, олардың этнонимі (пеласгой) да өте күмәнді шығу тегі мен этимологиясына ие. Майкл Сакеллариу соңғы 200 жылда филологтар мен тіл білімі мамандары ұсынған он бес түрлі этимологияны жинақтады, бірақ ол "көптегені қиялға берілген" екенін мойындайды. Дауыстық ұқсастыққа негізделген ежелгі этимология пелаггосты пеларгос ("лелек")пен байланыстырып, пеласгиандардың лелектер сияқты көшіп жүретін халық болғанын, мүмкін Аркадиядан, олар ұялайтын жерден келгенін болжайды. Егер қосымша ежелгі мәтіндер табылмаса, осы мәселеде ілгерілеу мүмкін емес. Сондықтан пеласгиандар туралы жаңа ақпарат алудың ең мүмкін көзі археология және оған қатысты ғылымдар болып табылады.
Ежелгі дереккөздердегі "пеласгиандар" термині
Ежелгі дереккөздерде "пелагтар" терминінің анықтамасы тұрақсыз болды. Ежелгі авторлар пелагтарды грек, жартылай грек, грек емес және гректерге дейінгі халық ретінде әртүрлі сипаттаған. Пелагтардың өзіндік идентиті туралы көзқарас жоқ. Джексонвилл мемлекеттік университетінің тарихшысы Тристн Лэмбрайт жасаған талдау бойынша:
Гомер
"Илиада"да Троя соғысының екі жағында да пеласгиандар болған. Троялықтардың каталогы деп аталатын бөлімде олар Геллеспонт қалалары мен Оңтүстік-Шығыс Еуропаның фракийліктері арасында (яғни Фракияның Геллеспонт шекарасында) есімдері тізіледі. Гомер олардың қаласын немесе аймағын "Лариса" деп атайды және оны құнарлы деп сипаттайды, ал тұрғындары найза қолдану шеберлігімен белгілі. Ол олардың басшыларын Гиппотос пен Пилей деп атайды, олар Летустың ұлдары, ал Летус Теутамидтің ұлы. "Илиада" сонымен қатар Грекиядағы лагерьге, атап айтқанда "Аргос Пеласкиконға" сілтеме жасайды, бұл, әдетте, Фессалия жазығы деп есептеледі, сондай-ақ Додонада тұрып, билік еткен "Пеласки Зевсіне" қатысты. "Илиада" бойынша, пеласкилер жағалауда мына тайпалармен бірге орналасқан: Теңізге қарай қисық садақтары бар карийлер мен пеондар, лелегтер мен каукондықтар және құрметті пеласкилер. "Одиссея"да олар Крит тұрғындарының арасында кездеседі. Өзін криттік деп көрсеткен Одиссей, Криттің тоқсан қаласындағы тайпалардың арасында пеласкилердің тілдерінің араласып жатқанын айтады. Тізімінде соңғы болып Гомер оларды аралдағы басқа этностардан: "нағыз криттіктер", ахейлер, кидониялықтар (Кидония қаласының/қазіргі Ханьяның) тұрғындары, дорийлер және "асыл пеласкилер" деп ажыратады.
Towards the sea lie the Carians and the Paeonians, with curved bows, and the Leleges and Caucones, and the goodly Pelasgi. In the Odyssey, they appear among the inhabitants of Crete. Odysseus, affecting to be Cretan himself, instances Pelasgians among the tribes in the ninety cities of Crete, "language mixing with language side by side". Last on his list, Homer distinguishes them from other ethnicities on the island: "Cretans proper", Achaeans, Cydonians (of the city of Cydonia/modern Chania), Dorians, and "noble Pelasgians".
Гесиод
Гесиод, Страбоннан белгілі бір үзіндіде, "еменге" сілтеме жасап танылған Додонаны "пелагтардың мекені" деп атайды, осылайша Гомер Зевске Додонаны билеген кезде оны "додондық" емес, "пелаг Зевсі" деп атау себебін түсіндіреді. Ол сондай-ақ Пелагг (грекше: Πελασγός, пелагтардың есімді атасы) Аркадия патшасы Ликаонның әкесі болғанын да айтады.
Самостық Асий
Самостық Асий (Ἄσιος ὁ Σάμιος) Пелаггты жерден туған алғашқы адам деп сипаттайды. Бұл әңгіме классикалық кезеңге дейін Аркадияның тұрақты автохтондық ұлттық ерекшелігін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Паузаний келтірген үзіндіде Асий грек тайпаларының негізін қалаушы батыры Пелагты "құдайға лайық Пелаг, оны қара топырақ берді" деп сипаттайды.
Эскил
Эсхил Архаикалық дәстүрде Пеласки деп аталатын барлық аумақтарды, соның ішінде Тесалияны (Гомердің Пеласки Аргос аймағы), Додонаны (Гомердің Пеласки Зевсінің ордасы) және Аркадияны (автохтон Пеласкидің ұлы Ликаон билеген аймақ) Пеласкинің билеген Аргив Пеласки патшалығына біріктіреді. Бұл пеласкилердің ежелгі грек шығу тегін, сондай-ақ олардың бүкіл орталық Грекия мен Пелопоннесте кең таралған қоныстарын растайды. Эсхилдің "Жалынғандар" пьесасында Мысырдан қашып келген Данаидтар Аргос патшасы Пелаггтан пана іздейді, ол солтүстіктегі Перребияны қоса алғанда, Стримон, Тессалиялық Додона және батыста Пинд тауларының беткейлері мен шығыста теңіз жағалаулары; яғни, классикалық Пеласгиотиске қарағанда әлдеқайда үлкен аумақ. Оңтүстік шекарасы аталмаған; дегенмен, Апис Аргосқа Наупактоннан "арғы" (перас) келген деп айтылады, бұл Аргос Грекияның бүкіл шығысын, Фессалияның солтүстігінен Пелопоннес Аргосына дейін қамтиды, онда Данаидтер қонып қалған деп есептеледі. Ол пелагтарды билеп, "палайхтонның баласы" (немесе "борынгы жер") деп есептейді. Данаидтар елді "Апий төбелері" деп атайды және ол карбана ауданды түсінеді деп мәлімдейді (айыптау жайында және Дори диалектісінде), оны көптеген адамдар "варвар тілі" деп аударады, бірақ Карба (Карбанойлар тұратын жер) шын мәнінде грек тілі емес. Олар "қоңыр нәсілге" (мелантес генос) жатса да, ежелгі Аргостағы ата-бабаларынан тараған деп санайды. Пелаг жердің бұрын Апия деп аталғанын мойындайды, бірақ оларды Ливия мен Мысыр әйелдерімен салыстырады және олар Аргостан қалай шыққандарын білгісі келеді, олар Иодан шыққан деп мәлімдейді. Страбонның айтуынша, Эсхилдің "Жалынғандар" пьесасы пеласкилердің бастапқы отаны Микена аймағы деп анықталған. және "Феникиялық әйелдер". Архелай атты жоғалған пьесасында ол Данаус Инах (Аргос) қаласына қоныстанғаннан кейін пеласкилер енді даналықтар деп аталатын заң шығарды. Өкінішке орай, оның әкесі Приам жас Аэсакустың қанаттарына ие болып, тірі екенін білмей, оның жоқтауын айтты. Содан кейін Гектор ағаларымен бірге оның атын бейнелеген қабірге толық, бірақ нәтижесіз құрбандық шалды. Париж болмады. Бірақ көп ұзамай ол осы елге зорлықпен әйелі Еленаны алып келді, бұл апатты соғыстың себебі болды, сонымен қатар мыңдаған кемелер мен бүкіл Пелассиан ұлты да келді. [ ] Бұл жерде, өздерінің жерінің дәстүріне сәйкес, Зевске құрбандық дайындалғанда және ежелгі құрбандық тасы отпен жарқырағанда, гректер құрбандық шалуды бастаған жерге жақын жердегі платан ағашына көк түсті жыланның шапқылағанын байқады. Ең биік бұтақтардың арасында ұя болды, онда екі рет төрт құс болды, және жылан оларды ана құсымен бірге ұстады, ол жоғалтудың айналасында желбіреген. Жылан әрбір құсты ашкөз аузына тықты. Барлығы таңғалып тұрды, бірақ шындықты түсінген Калхас: "Пеласкилер, қуаныңдар, өйткені біз жеңеміз; Троя құлайды; бірақ соғыс еңбегі ұзаққа созылуы керек, сондықтан тоғыз құс тоғыз жылдық соғысқа тең". Ол осылай пайғамбарлық айтқанда, жылан ағашқа оралып, тасқа айналып, жылан сияқты қисайды.
Милеттік Гектай
Гектай Милеттік Genealogiai-дан алынған бір үзіндіде Деукалионнан тараған тегі ("руы") Фессалияны билегенін және оның Пелагг патшаның атымен "Пелаггия" деп аталғанын мәлімдейді. Екінші үзіндіде Пелагг Зевстің және Ниобенің ұлы екені, ал оның ұлы Ликаон Аркадия патшаларының әулетін құрғаны айтылады.
Акусилаус
Акусиланың жазбаларынан алынған бір бөлік Пелопоннес халқы Зевстің және Ниобаның ұлы Пеласгтың құрметіне "пеласкилер" деп аталғанын мәлімдейді.
Гелланик
Лесбостық Гелланик "Илиаданың" бір жолындағы "аттардың жайылымы" деген бір сөзбен айналысады, бұл сөз Пелопоннестегі Аргосқа қатысты. Гелланик айтуынша, Пеласг пен оның әйелі Мениппеден патшалар әулеті тараған: Фрастор, Аминтор, Теутамид және Нанас (Фессалиядағы Пеласгиотис патшалары). Нанас билік еткен кезде гректер пеласкилерді қуып шығып, олар Италияға кетіп қалды. Олар Этрусктердің Спина қаласының жанындағы По өзенінің сағасына қонды, содан кейін ішкі аймақтағы "Кротона" (Κρότωνα) қаласын жаулап алды және одан Тирренияны мекендеді. Осыдан Гелланик Тессалия (және тікелей Пелопоннес) пеласкилерін этрусктардың тегі деп есептегенін көруге болады.
Геродот
Грек тарихшысы Халикарнасский Геродот өзінің "Тарихтарында" пеласкийлерге қатысты көптеген мәліметтерді жазған. 1-кітапта Пеласкийлер Кроес ең мықты гректердің кіммен дос болатынын білгісі келген кезде еске алынады. Кейін Геродот пеласки тілін "варварлық" деп екіұшты жіктеді, бірақ пеласкилерді негізінен гректер деп ойлады. Геродот сонымен қатар пеласкилер / пеласки тілінде сөйлейтіндердің әртүрлі көршілермен / бірге тұратын адамдармен бірге тұратын (немесе бұрын тұрған) әртүрлі аймақтары туралы айтты: мен пеласкилердің қандай тілде сөйлейтінін нақты айта алмаймын, бірақ біз Тирренияның үстіндегі Крестон қаласындағы қоныстарда әлі де бар пеласкилердің сөйлеуін қарастыра аламыз, олар бұрын дориандардың көршілері болған, олар сол кезде қазіргі Тессалиотис деп аталатын жерде өмір сүрген; сондай-ақ пеласкилер бір кезде афинялықтармен бірге өмір сүрген, содан кейін Плакия мен Скайды Хельспеонтқа қоныстанған; және басқа қауымдастықтармен бірге өмір сүрген және бір кезде пеласкилер болған, бірақ өз аттарын өзгерткендермен бірге. Осы деректерге сүйенсек, пеласкилер варвар тілінде сөйлеген. Егер пеласки тілі осы барлық жерлерде қолданылса, онда Аттика халқының түпнұсқасы пеласки болғандықтан, олар эллин болған кезде жаңа тілді үйренуі керек. Шындығында, Крестония мен Плакия тұрғындары енді бір тілде сөйлей алмайды, бұл олардың сол жерлерге көшіп келгенде өздерімен бірге әкелген диалектіні қолдануын жалғастыратынын көрсетеді. Бұдан басқа, Геродот пеласкилер мен (басқа) гректер арасындағы қарым-қатынасты талқылады, ол Перикл Жорждың айтуынша, "[Дориан Спартасы мен Иония Афинасы] арасындағы Грекияның өзіндегі бәсекелестікті" көрсетеді. Нақты айтқанда, Геродот гректер пеласкилерден бөлініп, бірінші топ екінші топтан сандық артықшылыққа ие болғанын айтты: Гректерге келетін болсақ, олар пайда болғаннан бері әрқашан бір тілде сөйлегендігі маған анық көрінеді. Олар пеласкилерден бөлінген кезде әлсіз болды, бірақ олар кішкентай топтан көпшілікке айналды, әсіресе көптеген халықтар, соның ішінде көптеген басқа варварлар оларға қосылған кезде. Сонымен қатар, мен варвар болып қалған пеласкилердің саны мен күші едәуір өскен деп ойламаймын. 2-кітапта Геродот пеласкилерді Атикаға келгенге дейін Трояның солтүстігінде орналасқан Самотракия аралының тұрғындары деп атады. Сонымен қатар, Геродот пеласкилер құдайларын барлық істерді өздерінің тәртібімен орнатқандықтан (тентестер) атамас бұрын тек теой деп атағандығын жазды; автор пеласкилердің құдайлары Кабери болғандығын да айтты. Кейінірек Геродот Грекияның бүкіл аумағы (яғни, Геллас) бастапқыда "Пелагия" деп аталғанын айтты. 5-кітапта Геродот пеласкилерді Лемнос пен Имброс аралдарының тұрғындары деп атады. 6-шы кітапта Лемнос пеласкилері бұрын Афинада тұрған, бірақ афинялықтар оларды Лемносқа қоныстандырған және кейіннен аралды қайтадан басып алуды қажет деп тапқан Хельспеонт пеласкилері еді. Афиналық емес пеласкилерді Афинадан қуу, тарихшы Роберт Бактың айтуынша, "афиналықтардың сөйлеуі мен әдет-ғұрыптарымен жақын, Иониялық колонияларға босқындарды жіберу туралы күңгірт естелік" болуы мүмкін. Сонымен қатар, Геродот жазғандай, Трояға қарама-қарсы Лемнос аралында пеласкилер бір кезде әйел алу үшін Афинаның грек әйелдерін ұрлап алды, бірақ афиналық әйелдер балаларына пеласки тілінің орнына "Атика тілін" үйрету арқылы дағдарыс туғызды. 7-ші кітапта Геродот "Антандрдың пеласки қаласын" атап өтіп, "қазіргі Ахая деп аталатын жердің" (яғни солтүстік-батыс Пелопоннес) иониялық тұрғындары туралы жазды. Оның үстіне, Геродот Эгей теңізінің аралдарында тұратын "пеласкилер" "кейінгі уақытта Иондықтар" деп аталатын пеласки нәсілі" екенін және гректер эолийлерді ежелде "пеласкилер" деп атағандығын айтады. 8-ші кітапта Геродот Пеласкидің афиналықтары бұрын Кранаи деп аталғанын айтады.
I am unable to state with certainty what language the Pelasgians spoke, but we could consider the speech of the Pelasgians who still exist in settlements above Tyrrhenia in the city of Kreston, formerly neighbors to the Dorians who at that time lived in the land now called Thessaliotis; also the Pelasgians who once lived with the Athenians and then settled Plakia and Skylake in the Hellespont; and along with those who lived with all the other communities and were once Pelasgian but changed their names. If one can judge by this evidence, the Pelasgians spoke a barbarian language. And so, if the Pelasgian language was spoken in all these places, the people of Attica being originally Pelasgian, must have learned a new language when they became Hellenes. As a matter of fact, the people of Krestonia and Plakia no longer speak the same language, which shows that they continue to use the dialect they brought with them when they migrated to those lands. Furthermore, Herodotus discussed the relationship between the Pelasgians and the (other) Greeks, which, according to Pericles Georges, reflected the "rivalry within Greece itself between [ ] Dorian Sparta and Ionian Athens." Specifically, Herodotus stated that the Hellenes separated from the Pelasgians with the former group surpassing the latter group numerically:
As for the Hellenes, it seems obvious to me that ever since they came into existence they have always used the same language. They were weak at first, when they were separated from the Pelasgians, but they grew from a small group into a multitude, especially when many peoples, including other barbarians in great numbers, had joined them. Moreover, I do not think the Pelasgian, who remained barbarians, ever grew appreciably in number or power. In Book 2, Herodotus alluded to the Pelasgians as inhabitants of Samothrace, an island located just north of Troy, before coming to Attica. Moreover, Herodotus wrote that the Pelasgians simply called their gods theoi prior to naming them on the grounds that the gods established all affairs in their order (thentes); the author also stated that the gods of the Pelasgians were the Cabeiri. Later, Herodotus stated that the entire territory of Greece (i. e., Hellas) was initially called "Pelasgia". In Book 5, Herodotus mentioned the Pelasgians as inhabitants of the islands of Lemnos and Imbros. In Book 6, the Pelasgians of Lemnos were originally Hellespontine Pelasgians who had been living in Athens but whom the Athenians resettled on Lemnos and then found it necessary to reconquer the island. This expulsion of (non Athenian) Pelasgians from Athens may reflect, according to the historian Robert Buck, "a dim memory of forwarding of refugees, closely akin to the Athenians in speech and custom, to the Ionian colonies". Also, Herodotus wrote that the Pelasgians on the island of Lemnos opposite Troy once kidnapped the Hellenic women of Athens for wives, but the Athenian wives created a crisis by teaching their children "the language of Attica" instead of the Pelasgian. In Book 7, Herodotus mentioned "the Pelasgian city of Antandrus" and wrote about the Ionian inhabitants of "the land now called Achaea" (i. e., northwestern Peloponnese) being "called, according to the Greek account, Aegialean Pelasgi, or Pelasgi of the Sea Shore"; afterwards, they were called Ionians. Moreover, Herodotus mentioned that the Aegean islanders "were a Pelasgian race, who in later times took the name Ionians" and that the Aeolians, according to the Hellenes, were known anciently as "Pelasgians." In Book 8, Herodotus mentioned that the Pelasgians of Athens were previously called Cranai.
Ефор
Аркадиядағы түпкі халық – пеласкиялықтар туралы дәстүрді куәландыратын Гесиодтың бір бөлігіне сүйенген тарихшы Ефорос, пеласкиялықтардың "әскери тіршілік салтымен" (stratiōtikon bion) "өмір сүретін халық" екенін айтатын теорияны жасады. Олар көптеген халықтарды осы тіршілік салтына көндіріп, өз аттарын бәріне берген, яғни "барлық Грекияға" берген. Олар Критті мекендеп, Эпир, Фессалияны және ежелгі авторлар олардың болған жерлерін айтқан басқа да аймақтарды, Гомерден бастап, өз билігіне бағындырды. Пелопоннес "Пелассия" деп аталған.
Паузания
Паузаний өзінің Грекия сипаттамасында аркадиялықтарды айтады, олар Пелагс (оның ізбасарларымен бірге) олардың жерінің алғашқы тұрғыны болғанын мәлімдейді. Патша болғаннан кейін Пелагс шатырлар, қой терісінен тігілген тон және өзінің атымен аталған "Пелагия" жерін басқарғанда емен жемісінен тұратын тамақтанып, жаңа диета ойлап тапты. Аркас патша болғанда Пелагия "Аркадия" деп өзгертілді, ал оның халқы (пелагтар) "аркадиялықтар" деп аталды. Паузаний сонымен қатар пелагтардың Терадағы Деметр ғибадатханасында Орфейдің ағаштан жасалған бейнесін жасағанын, сондай-ақ Лемнос аралынан минийліктер мен лакедемондықтарды қуғанын айтады.
Стребон
Страбон Географиясының бір бөлімін пеласкийлерге арнап, өзінің және алдыңғы авторлардың ойларын баяндайды. Ол былай деп бастайды:
Тіл
Пелассиялықтардың кім екендігі (немесе кімдер екендігі) туралы нақты мәлімет болмағандықтан, түрлі теориялар айтылды. Төменде ғылыми еңбектерде қолдау тапқан, ең көп таралған теориялар келтірілген. Грек тілі үнді-еуропа тілдеріне жатқандықтан, басты сұрақ – пеласки тілінің үнді-еуропа тілі болуы мүмкін бе деген мәселе.
Қабылдау
20-ғасырдың екінші жартысында "ғалымдарды қызықтырған" және зерттеулерді шоғырландырған пеласки тілінің индоевропалық тіл болғаны туралы теория кейіннен сынға ұшырады; қазіргі лингвистер арасындағы басым пікір оңтүстік Балқанда сөйленген субстрат тілінің индоевропалық емес екендігі болып табылады. Гарсия Рамон "индоевропалық грек тілінен бұрынғы тілдің ("пеласки") фонологиялық ережелерін анықтауға жасалған тыраштан бүгінде толық сәтсіздікке ұшыраған деп есептеледі" деп мәлімдеді, ал Бикес (2018) "Георгиевтің пеласки теориясының бір кемшілігі – ол грек тілінен бұрынғы материалдың өзіне назар аудармауға себеп болды", сондай-ақ "пеласкині іздеу – қымбат және нәтижесіз шашыраңқылық болды" деп қорытындылады. Дегенмен, Билиана Михайлова "индоевропалық грек тілінен бұрынғы субстрат идеясы" мен "Грекияда одан бұрын индоевропалық емес тілдік қабаттың болу мүмкіндігі" арасында қайшылық жоқ деп санайды, себебі кейбір грек тілінен бұрынғы сөздер индоевропалық "сөз жасау үлгілерімен" сипатталады.
Грек тілінде
Ағылшын жазушысы және зиялы сэр Эдвард Булвер Литон пеласкиялықтар грек тілінде сөйлегенін айтты, себебі "пеласкиялықтардың" дәстүрлі түрде қоныстанған аймақтарында (Аркадия және Аттика сияқты) тек грек тілінде ғана сөйлеген, ал сақталған пеласкиялық сөздер мен жазулар (мысалы, Ламина Боргияна, Геродот 2.52.1) пеласкияның варвар тілі ретінде танылуына қарамастан, грек тілінің лингвистикалық ерекшеліктерін көрсетеді. Сент-Эндрюс университетінің профессоры Томас Харрисонның пікірінше, Геродотта айтылған пеласки терминдерінің грек этимологиясы, мысалы, θεοί (θέντες сөзінен туындаған), "пеласкиялықтар кем дегенде грек тіліне жақын тілде сөйлегенін" көрсетеді. Француз классигі Пьер Анри Ларшердің сөзіне сәйкес, егер бұл тілдік байланыс рас болса, онда пеласкиялықтар мен гректер – бір халық екенін дәлелдейді.
Анатолиялық
Батыс Анатолияда "ss" жұрнағымен аяқталатын көптеген жер-атаулар клинописьтік лувий және кейбір палай тілдерінде де кездесетін сипаттауыш жұрнағынан туындаған; классикалық мысал – қола дәуірінің Тархунтассасы (шамамен "Тархунта дауыл құдайының қаласы" деген мағынаны береді), ал кейінірек Парнас лувий сөзі парна немесе "үй" сөзімен байланысты болуы мүмкін. Бұл деректер пеласг тілінің белгілі бір дәрежеде анатолиялық тіл болғаны, немесе анатолиялық тілдердің оған аймақтық ықпал еткені туралы екінші теорияға алып келді.
Фракия
Болгар тілшісі Владимир И. Георгиев пеласкилердің үнді-еуропа тілдерінің бірінде сөйлегенін және ерекше айта келіп, фракиялықтармен туыс екенін мәлімдеді. Георгиев сондай-ақ, дыбыстық өзгерістер моделіне сүйене отырып, "пеласгой" сөзінің прото-үнді-еуропа тілінің түбірімен және грекше "Πέλαγος" (pelagos) – "теңіз" сөзімен этимологиялық байланысы бар екенін ұсынды. Георгиев пеласкилердің қола дәуіріндегі Теңіз Халықтарының бір тобы болғанын және оларды египеттік жазуларда PRŚT немесе PLŚT деген аттармен тануға болатынын айтты. Дегенмен, бұл египеттік атау көбінесе еврейше "פלשת" (Peleshet) – "Pəlešeth" сөзімен, яғни Киелі кітаптағы палестиналықтармен (филистиндермен) байланыстырылады.
Албан тілі
1854 жылы австриялық дипломат және албан тілінің маманы Иоганн Георг фон Хан пеласк тілін албан тілінің бастапқы түрімен (протоалбан тілімен) теңестірді. Бұл теорияны ешқандай ғылыми деректер растамайды және қазіргі ғалымдар оны миф деп санайды.
Индоевропалықтардың әлі табылмаған түрі
Альберт Жорис Ван Виндекенс (1915—1989) грек тілінде этимологиясы жоқ жер-су атаулары, батырлар, жануарлар, өсімдіктер, киімдер, заттар және әлеуметтік құрылымдардың атауларынан сөздіктерді іріктеп, куәләнбаған гипотетикалық үнді-еуропалық пелассик тілі үшін ережелер ұсынды. Оның 1952 жылғы "Le Pélasgique" атты мақаласы күдікпен қабылданды.
Минойлық
Орыс тарихшысы және тіл білімі маманы Игорь М. Диаконовтың пікірінше, пеласкилер минойлықтармен байланысты болуы мүмкін. Көптеген ғалымдар миной тілін пеласки тілімен бірдей санайды.
Иберо-Кавказ
Кейбір грузин ғалымдары (оның ішінде Р. В. Гордезиани, М. Г. Абдушелишвили және З. Гамсахурдия) пеласкилерді гректерге колхилер мен ибериялықтар ретінде белгілі болған, тарихи алдындағы Кавказдың іберо-кавказдық халықтарымен байланыстырады. Стивен Ф. Джонстың сөзінше, бұл ғалымдар "грек және рим деректерін өте күмәнді жолмен пайдаланып", Грузияны грек әлеміндегі руханилықтың бастауы ретінде көрсетуге тырысқан.
Аттика
XX ғасырдың басында итальяндық археологиялық мектеп және американдық классикалық мектеп Афина акрополісінде және Аттиканың басқа да жерлерінде жүргізген археологиялық қазбалар неолиттік тұрғын үйлер, құралдар, керамика және үй жануарларының (мысалы, қой және балық) қаңқаларын ашты. Бұл жаңалықтардың барлығы Тессалиядағы Сескло және Димини акропольдерінде табылған неолиттік ескерткіштермен маңызды ұқсастықтарды көрсетті. Бұл жаңалыстар афинялықтардың пеласгиялықтардың ұрпақтары екенін, ал пеласгиялықтардың Тессалиядағы неолиттік тұрғындардан тікелей туындағанын көрсететін әдеби дәстүрді физикалық тұрғыдан растауға көмектеседі. Жалпы алғанда, археологиялық мәліметтер акропольдің аумағында адамдар б.з. алдында 6 мыңжылдықтан бастап шаруалар ретінде қоныстанғанын көрсетеді. Клепсидра маңындағы американдық қазбалардан алынған тарихқа дейінгі материалдарды Иммерваар да талдап, (Прокопиудың пікіріне қарсы) Димини типті керамика табылмайтынын дәлелдеді.
Лемнос
1926 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Италия археология мектебінің мүшелері Лемнос аралында сынақ қазбаларын жүргізді. Олардың қазбалары туралы қысқаша хабарлама 1927 жылдың 3 қаңтарында "Messager d'Athènes" газетінде жарияланды. Қазбалардың жалпы мақсаты – аралдың "Этруск-пеласки" өркениетіне жарық салу болды. Қазбалар Хефестея (яғни Палеополь) қаласы орнында жүргізілді, онда Геродоттың айтуынша, пеласкилер Афинаның Мильтиадқа бас иді. Сол жерде б.з.д. 9-8 ғасырларға жататын некрополь табылды, онда қола заттар, ыдыстар және 130-дан астам сүйек сақталған жерлер (оссуарийлер) анықталды. Оссуарийлерде ерлер мен әйелдерге тән жерлеу әшекейлері болды. Ерлердің оссуарийлерінде пышақтар мен балқылар, ал әйелдердің оссуарийлерінде сырғалар, қола инелер, әшекейлер, алтын діңгектер және білезіктер кездесті. Кейбір алтын заттардың өрнектерінде микендік спиральдар болған, бірақ геометриялық пішіндер жоқ. Табылған ыдыстардың әшекейлеріне сәйкес, олар геометриялық кезеңге жатады. Дегенмен, ыдыстарда микендік өнерге тән спиральдар сақталған. Қазбалардың нәтижелері Лемнос аралының ерте темір дәуіріндегі тұрғындары микендік халықтың қалдықтары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Лемносқа жасалған ең ерте жазбаша сілтеме – микен гректерінің "ra mi ni ja", "Лемниялық әйел" деген сөзі, ол Linear B буындық жазуымен жазылған.
Беотия
1980-ші жылдары Skourta Plain Project жобасы Беотиядағы Skourta жазығының жанындағы тау шыңдарында Орта және Соңғы Эллада кезеңдеріне жататын ескерткіштерді анықтады. Дәстүр бойынша, бұл бекінілген таулы елді мекендерде қола дәуірінің соңына дейін пеласкиандар тұрған. Бұған қоса, ескерткіштердің орналасуы пеласкиандардың Скорта жазығын бақылаған микендік гректерден "этникалық" (өзгергіш ұғым) және экономикалық тұрғыдан өзгешеленуге тырысқанын көрсетеді.