Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының федералды заңдарында Дауберт стандарты – сарапшы куәгердің куәлігін қабылдау туралы дәлелдеме ережесі. Тарап Дауберт өтінішін, сот отырысы алдында немесе оның барысында қазылар алқасына қабылдамауға тиіс дәлелдерді ұсынуға қарсы арнайы өтініш (motion in limine) ретінде қоюға құқылы. Дауберт трилогиясы – Дауберт стандартын қалыптастырған АҚШ Жоғарғы Сотының үш ісі:
In United States federal law, the Daubert standard is a rule of evidence regarding the admissibility of expert witness testimony. A party may raise a Daubert motion, a special motion in limine raised before or during trial, to exclude the presentation of unqualified evidence to the jury. The Daubert trilogy are the three United States Supreme Court cases that articulated the Daubert standard:
Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc. (1993), which held that Rule 702 of the Federal Rules of Evidence did not incorporate the Frye standard as a basis for assessing the admissibility of scientific expert testimony, but that the rule incorporated a flexible reliability standard instead;
General Electric Co. v. Joiner (1997), which held that a district court judge may exclude expert testimony when there are gaps between the evidence relied on by an expert and that person's conclusion, and that an abuse of discretion standard of review is the proper standard for appellate courts to use in reviewing a trial court's decision of whether it should admit expert testimony;
Kumho Tire Co. v. Carmichael (1999), which held that the judge's gatekeeping function identified in Daubert applies to all expert testimony, including that which is non scientific. Important appellate level opinions that clarify the standard include Judge Alex Kozinski's opinion in Daubert on remand (Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc., 43 F.3d 1311 (9th Cir. 1995)), and Judge Edward Becker's opinion in In re Paoli R. R. Yard PCB Litig., 35 F.3d 717 (3d Cir. 1994).
Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc. (1993) ісінде Федералдық дәлелдемелер ережелерінің 702-бабы ғылыми сарапшы куәлігінің қабылдануын бағалау үшін Фрай стандартын енгізбейді, бірақ оның орнына икемді сенімділік стандартын енгізеді деп шешілді;
General Electric Co. v. Joiner (1997) ісінде аудандық сот судьясы сарапшының негіз алған дәлелдері мен оның қорытындысы арасында қарама-қайшылықтар болған жағдайда сарапшы куәлігін жоюға құқылы екені және апелляциялық соттар соттың сарапшы куәлігін қабылдау туралы шешімін қарау кезінде дискрециялық стандартты қолдануы тиіс деп белгіленді;
Kumho Tire Co. v. Carmichael (1999) ісінде судьяның Дауберт ісінде анықталған қақпашы функциясы барлық сарапшы куәлігіне, оның ішінде ғылыми емес куәліктерге де қолданылады деп шешілді. Стандартты нақтылайтын маңызды апелляциялық деңгейдегі пікірлерге судья Алекс Козинскидің Дауберт ісі бойынша қайта қарау (Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc., 43 F.3d 1311 (9th Cir. 1995)) және судья Эдвард Беккердің In re Paoli R. R. Yard PCB Litig., 35 F.3d 717 (3d Cir. 1994) ісіндегі пікірлері жатады.
In United States federal law, the Daubert standard is a rule of evidence regarding the admissibility of expert witness testimony. A party may raise a Daubert motion, a special motion in limine raised before or during trial, to exclude the presentation of unqualified evidence to the jury. The Daubert trilogy are the three United States Supreme Court cases that articulated the Daubert standard:
Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc. (1993), which held that Rule 702 of the Federal Rules of Evidence did not incorporate the Frye standard as a basis for assessing the admissibility of scientific expert testimony, but that the rule incorporated a flexible reliability standard instead;
General Electric Co. v. Joiner (1997), which held that a district court judge may exclude expert testimony when there are gaps between the evidence relied on by an expert and that person's conclusion, and that an abuse of discretion standard of review is the proper standard for appellate courts to use in reviewing a trial court's decision of whether it should admit expert testimony;
Kumho Tire Co. v. Carmichael (1999), which held that the judge's gatekeeping function identified in Daubert applies to all expert testimony, including that which is non scientific. Important appellate level opinions that clarify the standard include Judge Alex Kozinski's opinion in Daubert on remand (Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc., 43 F.3d 1311 (9th Cir. 1995)), and Judge Edward Becker's opinion in In re Paoli R. R. Yard PCB Litig., 35 F.3d 717 (3d Cir. 1994).
Қолдану
Дегенмен, Дауберт стандарты қазір федералды соттарда және штаттардың жартысынан астамда заң ретінде қолданылады, ал Фрай стандарты Калифорния, Иллинойс, Пенсильвания және Вашингтон сияқты кейбір юрисдикцияларда сақталып қалды. Флоридада 2013 жылдың 1 шілдесінен бастап күшіне енген заңмен сарапшы куәгерлердің куәліктерін реттейтін заң ретінде Дауберт стандарты қабылданды. 2019 жылдың 23 мамырында Флорида Жоғарғы соты Дауберт стандартын қабылдады. 2020 жылдың 28 тамызында Мэриленд апелляциялық соты Дауберт стандартын қабылдады. Сот судьяларының орынсыз куәлікті қабылдамауға әрқашан құқығы болғанмен, Дауберт стандарты қабылдалар алдында соттар көбінесе екі тараптан ұсынылған дәлелдерді тыңдауға дайын болды. Егер дәлелдер Дауберт өтініші арқылы өзектілік және сенімділік талаптарына сай келмегендіктен қабылданбаса, олар басқа сот процесінде қайта ұсынылғанда дауланады. Дауберт өтініші басқа соттар үшін міндетті болмаса да, егер бір сот бірде-бір дәлелді сенімсіз деп тапса, басқа судьялар осы прецедентті ұстанғанды жөн санауы мүмкін. Әрине, егер апелляциялық сот дәлелді Дауберт стандарты бойынша қабылдамауға болатыны туралы шешім қабылдаса, ол шешім сол соттың юрисдикциясына кіретін аудандық соттар үшін міндетті болады. Егер сот өтініштің кез келген мәселесін қарау үшін оған көмектеспейтінін анықтаса, онда осы өтініш бойынша дәлелді тыңдау қажет болмауы мүмкін.
Уақыт
Сарапшының куәлігін қабылдамау үшін адвокат сотқа дейінгі шаралар қолдануға болады, соның ішінде іс жүргізуге қатысты өтініштерді де. Мұндай өтініш сот отырысынан бұрын берілуі мүмкін, бірақ адвокаттар сот барысында да өтініш жасай алады. Сарапшы куәлігіне қатысты өтініш, егер қарсылық негіздерін орынды түрде болжауға болады, соталмау аяқталғаннан кейін тиімді мерзімде берілуі керек. Сот отырысы сот күнтізбесіне алғашқы рет енгізілгенге дейін жеткілікті уақыт бұрын өткізілуі тиіс. Бір істе, Дауберт процедурасы сот отырысы күні өткізілгенде, аудандық сот талапкердің барлық сарапшы куәлігін қабылдамады, нәтижесінде барлық талаптар қабылданбады. Апелляциялық сот көптеген бұзушылықтар мен төменгі сатыдағы соттың дұрыс емес хаттамасы болғандықтан істі қайта қарауға жіберді. Апелляциялық сот сарапшы куәлігіне көп көмектесетін істерде аудандық сот екі тарапқа да қажетті дәлелдерді ұсынуға жеткілікті мүмкіндік беретін соталмау және сот отырысын жоспарлау кестесін белгілеуі керек екенін атап өтті. Федералдық дәлелдеу ережесінің 702-тармағын ұсынылған сарапшы куәлігіне қолдану көбінесе күмәнді процесс болуы мүмкін және тараптар ереженің талаптарына сай сарапшыларды табуға лайықты мүмкіндік алатындай етіп жүргізілуі керек. Тағы бір істе, сотталушы сот отырысы күніне бір апта бұрын сарапшы куәлігін қабылдамау туралы өтініш бергені үшін кінәлі болды. Аудандық сот бұл өтінішті осы негізде қабылдамады, бірақ сотталушыға куәлік бермес бұрын сарапшыны өзі тексеруге құқылы екенін айтты. Аудандық сот алдын ала анықтағандай, сотталушының өтініші басқа штаттағы аудандық соттың үш ай бұрынғы шешіміне негізделген және сотталушы өтінішті беруді күтуге ешқандай себеп көрсетпеген. Нәтижесінде сотталушы даулы сарапшы куәлігі қабылданғаннан кейін істі жоғалтты және апелляциясы да қабылданбады.