Кіріспе

Джон Берк (шамамен 1830 – 18 қаңтар 1871) – Техас Конфедерациясының генерал-адъютанты және тыңшы. Ол Пенсильванияда дүниеге келген. 11 жасында екі ата-анасынан айырылып, жетім қалды, соңынан Техасқа келді. Мұнда ол түнгі уақытта заң оқып, күндіз аяқ киім жасайтын болды. Біраз уақыттан соң адвокаттық практикамен айналысып, құдайы Пендлтон Муррамен бірге қылмыстық істер бойынша жұмыс істеді. Ол Конфедерацияға қосылып, біраз уақыт Худ бригадасының құрамында болды, кейін барлаушы болып қызмет етті. Соғыстың басында 1862 жылы Джексон аңғарындағы жорықта П. Г. Т. Борегард, Джозеф Е. Джонстон және Дж. Е. Б. Стюарт үшін барлаушы болып жұмыс істеді. 1862 жылы Дж. Е. Б. Стюартпен бірге Макклеллан армиясының айналасын шарлады. Берк Одақтың әскеріне дейін Нью-Йорк, Филадельфия және Вашингтонға дейін тыңшылық жүргізді. Ол маскировка жасап, көбінесе Одақ офицерінің формасын киіп, жасанды көзінің түсін өзгертетін. Ол Лиге Одақ күштерінің орналасуы туралы құнды ақпарат берді. Өкінішке орай, капитан Джон Берк далалық барлау туралы ешқандай жазба жүргізбеді, бірақ Конфедерация үшін жинаған ақпараты "Манассаста Борегард пен Джонстонға көмектескен" делінеді. Оның ең қауесетті оқиғасы Филадельфияда тұтқындалғаннан кейін болды. Ол күзетке алынып, тілгішпен және қолғаппен байланды. Вашингтонға баратын пойыз биік көпірден өтіп бара жатқанда, ол өзенге секіріп түсіп, Лиге қайта оралды. Көп шаршап, полковник шеніне жеткен Берк отставкаға келіп, губернатор Мурраның Техас генерал-адъютанты лауазымына тағайындалуын қабылдады, бұл 1864 жылдың 1 қарашасынан күшіне енді. Генерал Ли оған қызметі үшін алғыс айтқан хат жазды. Генерал-адъютант кеңсесінің құжаттары 1881 жылғы Капитолий өрті кезінде жоғалып кетті, сондықтан Берктің осы лауазымдағы қызметі туралы көп мәлімет жоқ. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Мурраның Мексикаға қашуына қосылды. Мурра қайтыс болғаннан кейін Берк Маршаллға оралып, заңгерлік практикасын қайта бастады. Соғыстан бұрын Берк 1855 жылы Дженни Тейлорға үйленді. Олардың екі ұлы мен бір қызы болды, олардың барлығы Джон мен Дженни Тейлор Беркке тиесілі Тейлор Холл плантациясында дүниеге келді. Соғыстан кейін полковник Берк плантациядағы үйін өртеп жіберген соң, барлық қымбат-бағалы заттарын алып тастады. Жаңару кезеңінде янкилер жоғары шенді офицерлердің плантацияларын тартып алды. Берк бұл қадамға бармаған жағдайда, әскери заң бойынша линчпен жазаланатынын білді. Ешкім де осы адал адамды кінәлауға батыл болмады. Оның ең танымал ісі – 1869 жылы Джефферсондағы тұтқындарды қорғау ісі. Берк 1871 жылдың 18 қаңтарында Джефферсон қаласында қайтыс болды және сол жерде жерленді.

Жасырын киімдер мен тыңшы өмір

Джон Берк сонымен қатар барлаушы да, тыңшы да болды. Бұл екі қызмет мүлдем әртүрлі, бірақ бір-біріне ұқсас, әсіресе егер бір тыңшы екеуін де орындаса. Барлау – ақпаратты табу, сондықтан барлаушы – жау туралы маңызды ақпаратты іздеп табушы, олардың жоспарлары мен қиындықтарын білуші. Барлаушы осы мақсатқа жету үшін жаудың қозғалысын, күшін және әскерін басқалардан біліп алады. Тыңшылық – көру. Тыңшының міндеті – байқағыш болу, барлығын қадағалау. Тыңшы көру арқылы білім алады. Бёрк сияқты тыңшы жаудың қатарына жасырын түрде кіріп, жерді барлайды. Генерал Томас Россердің айтуынша, Джон Берк «Ли армиясының көзі мен құлағы болған». Егер Джон Берк сияқты тыңшы шайқаста ұсталса, ол «қалыпты соғыс тұтқыны» ретінде қарастырылуы керек. Тыңшылар маңызды ақпаратты жинау үшін көрінеу жасырын киімдермен жүреді. Барлаушы және тыңшы ретіндегі экспедициялары барысында Берк көптеген рет әртүрлі маскировкамен жау территориясына кірді. Кейбір маскировкалары – жүк тасушы фермер болу, ал Вашингтондағы Капитолий маңында серуендеп жүрген сәнді адам болып көріну. Джон Берктің жасанды көзі де болған. Ол осы көздің түсін ауыстырып, жаңа маскировка жасады. Сонымен қатар, ол АҚШ-тың солтүстік аймағында туғандықтан, «янкилер арасында күдік тудырмай сөйлей алатын солтүстік акцентіне ие болды», осылайша ол Конфедерация тыңшылар желісінің маңызды мүшесіне айналды. Барлаушы және тыңшы ретінде Джон Берк жаудың бөлімдеріне еніп, көптеген құнды ақпарат жинады. Оның мансабы үшін маңыздысы – Берктің мінезін ұстау қабілеті. Ол сенімді адамдар мен көздерден маңызды әскери жаңалықтарды біле алды. Бірақ кейде Джон Берк жеткілікті сақтық танытпады, жау одан озуға жақындады, бірақ ол әрқашан жаудан ақылды болды. Бір экспедицияда Джон Берк Филадельфияда ұсталды. Оған кісен салынды, темірмен байланды, және азаптап өлтіруге дайын еді. Бірақ түнде пойызбен апалып бара жатқанда, Берк көпірден секіргенін есіне алды. Осы естелік оған көмектесті, ол пойызбен секіріп қашып, бірнеше күннен кейін Ли штабына оралды. Шайқас кезінде Берк қайтадан табылғаннан кейін, ол атын тастап, жақын жердегі жасырын орын іздеді. Ол бос қора тапты. Бірақ қора тым бос еді, Берк жасыруға орын таппады. Ол жоғарыдағы бағаналарға көтеріліп, тынысын ішіне тартып, оның қуғыншылары қораға кіргенін және ақылды тыңшы Джон Берк жасырынуы мүмкін барлық жерді қарағандарын бақылады. Ақырында олар іздеуді тоқтатты да кетіп қалды. Джон Берктің тыңшы және барлаушы мансабында қашып құтылу туралы көптеген оқиғалар бар, бірақ олардың арасында ерекше қызықтысы бар. Жау оның артынан қуғанда, Берк жақын жердегі досының үйіне кірді. Жасыруға болатын жалғыз орын – үй иесінің кең юбкасы болды. Осы жеке жасырын орын жеткілікті болды.