Унтервальден әулеті: Винклридтер тарихы

Кіріспе

Унтервальден отбасы Винкельридтер отбасы – Унтервальденге жататын швейцариялық ақсүйектер отбасы. Олар 13 ғасырдың екінші жартысында кіші ақсүйектер ретінде, ал 14-дан 16 ғасырдың басына дейін қарапайым халық ретінде тарихқа енген. Бұл отбасының аты Швейцария тарихында Семпах шайқасының (1386) батыры Арнольд фон Винкельрид есімімен көбірек байланысты. Арнольд Винкельридтің 19 ғасырдағы швейцариялық ұлтшылдықтағы маңызды рөліне байланысты, осы отбасының шежіресіне көп зерттеулер арналды.

Тарих

Олардың шығу тегі Нидвальдендегі Эннетмус аймағында болған, онда Вихрид (Wychried, ) топонимі қазіргі заманға дейін сақталған. Бұл отбасының алғашқы тіркелген мүшесі 1240-шы жылдары жазылған хатта расталған рыцарь Рудольф фон Винкельрид болды. Генрих фон Винкельрид, 1275 және 1303 жылдар аралығында граф Рудольф фон Габсбургтің рыцары және министрлері ретінде тіркелген Рудольфтың ұлы болған. Генрихті алғашқы рет Эттерлин (1507) жазған айдаһармен шайқасу туралы аңызбен байланыстырды. Сол кезеңде өмір сүрген Энгельберг аббаты Рудольф I де осы отбасының мүшесі болған болуы мүмкін. Генрихтен кейін Винкельридтер дворяндық мәртебесін жоғалтады. Винкельрид есімін иеленген адамдар 14 және 15 ғасырларда көбінесе табысты қарапайым адамдар ретінде тіркеледі. Кейінгі Винкельридтер өздерінің шыққан жерлерін ақсүйектер арасында герб (үшбұрышта жарты ай бейнеленген) ұстауымен көрсете алады. 1343 жылы Якоб фон Винкельрид Эннетмустегі мүлікке ие болған, 1372 жылы Питер Винкельрид Альпнахтағы Энгельбергтің иелігін жалға алған. 1382 жылы Унтервальдендегі асыл отбасыларға қарсы көтерілісте Винкельридтер аристократиямен тығыз байланыста болғандықтан зардап шеккен көрінеді. 1367 жылы 1 мамырда куәгерлердің бірі Эрни Винкельрид деп қол қояды. Бұл - патриоттық аңыздың тарихилығы туралы жалғыз үміткер. Винкельридтің Семпахтың батыры ретінде алғаш рет аталуы шамамен бір ғасырдан кейін, Бургундия соғыстары кезінде болған. Бірақ Эрни Винкельрид деген адам 1389 жылы 29 қыркүйекте және 1396 жылы 13 наурызда, ол ерлікпен қаза тапқан деп есептелетін шайқастан кейін қайтадан тіркелді. Бірақ тағы бір Эрни Винкельрид 1417 және 1418 жылдары Нидвальденнің amtmann ретінде пайда болды, сондықтан бұл есіммен бірден көп адам болған, мүмкін әке мен бала. Тағы бір Арнольд Винкельрид 15 ғасырдың екінші жартысында 1474 жылдың қарашасында сот ісіне байланысты және 1476 жылдан 1482 жылға дейін бірнеше рет Швейцарияның диетасына Нидвальденнің өкілі ретінде тіркелді. 1456 жылдан бері тіркелген Генрих Винкельрид 1471 жылдан бұрын Нидвальден кеңесінің мүшесі және 1469 жылдан 1498 жылға дейін диетаның өкілі болды. Төртінші Арнольд Винкельрид 1496 жылдан 1507 жылға дейін делегат ретінде тіркелген. Ол 1508 жылы император Максимилианға жіберілген Швейцария делегациясының мүшесі және 1513 жылы Новара шайқасында капитан болды. Бұл Арнольд соңғы рет 1524 жылы тіркелген. Кейде жоғарыда аталған Арнольд Винкельридпен біріктірілетін тағы бір Арнольд Винкельрид 16 ғасырдың бірінші ширегінде атақты жалдамалы басшы болды. 1514 жылы Милан герцогы Максимилиан Сфорца оны рыцарь атағына ие етті. 13 қыркүйекте кардинал Шиннер оны Миланоның сыртында француз қарулы жасақтарымен шайқасқа қатысуға итермеледі, осылайша Мариньяно шайқасы болды. 1516 жылы ол Максимилианның қызметінде Миланға қарсы аттанды және француздарға қарсы Веронаны қорғады. 1517 жылғы мамырдағы келісімнен кейін Винкельрид Францияның короліне (қазіргі Милан герцогы) бұрынғы герцог Сфорцаның әлі де төленбеген жалақысы үшін жеке түрде соғыс жариялаймын деп қорқытты. Бұл дауды қанағаттандырарлықтай шешкеннен кейін, ол 1518 жылы француз қызметіне кіріп, 1521 жылы Пикардиядағы науқанға капитан дәрежесінде қатысты. 1522 жылы ол 16000 швейцариялық жалдамалы әскерді француз қызметіне жіберіп, Ломбардияға басып кірді. Бикоккада ол өзінің бұрынғы қолбасшысы Георг фон Фрунсбергпен кездесті, ол император жағында қызмет етті. Екі жалдамалы басшы бір-бірімен ұрысқанда, Винкельрид қаза тапты. Кейіннен екі жақта қызмет ететін швейцарлар арасында Винкельридті Фрунсберг өлтірген бе, әлде оның флангтан атып өлтірілген бе деген дау туындады. Бұл Арнольд Винкельридтің өлімі Семпахтың аңыз қаһарманы туралы алғашқы баспа деректеріне дейін болғандықтан, кейбір тарихшылар XVI ғасырдың басындағы хроника жазушылар бұрын аты аталмаған қаһармандарды жалдамалы көшбасшының атымен атады деп болжайды. Арнольдтың ұлы Ханс Винкельрейд 1532 жылға дейін қайтыс болды, ал 1550 жылға қарай атау жойылған сияқты.

Their origin was presumably in the territory of Ennetmoos in Nidwalden, where a toponym Wichried (Wychried, ) has survived into modern times. The first recorded member of this family was the knight Rudolf von Winkelried, attested in a letter dated to the 1240s. Heinrich von Winkelried was probably a son of Rudolf, als recorded as a knight and ministerialis of count Rudolf von Habsburg, between 1275 and 1303. Heinrich became connected him with a legend of a dragon fight, first recorded by Etterlin (1507). Abbot Rudolf I of Engelberg who lived during the same period may also have been a member of the family. After Heinrich, the Winkelrieds lose their distinction as noblemen. People bearing the name Winkelried are recorded as mostly prosperous commoners during the 14th and 15th centuries. These later Winkelrieds may reflect their origin among the nobility by keeping a coat of arms (displaying a crescent in a triangle). A Jacob von Winkelried is recorded in 1343 as owning property in Ennetmoos, in 1372 a Peter Winkelried is the tenant of the possessions of Engelberg in Alpnach. In the 1382 uprising against the noble families in Unterwalden, the Winkelrieds seem to be affected because of their close connections to the aristocracy. In a document dated 1 May 1367, one of the witnesses signs as Erni Winkelried. This is the only candidate on record for the historicity of Arnold Winkelried of patriotic legend. The first mention of Winkelried as the hero of Sempach dates to nearly a century later, in the time of the Burgundian Wars. But a man called Erni Winkelried is recorded again on 29 September 1389 and on 13 March 1396, after the battle where he supposedly died a hero's death. But yet another Erni Winkelried appears in 1417 and 1418 as amtmann of Nidwalden, so that there was clearly more than one person with this name, perhaps father and son. Yet another Arnold Winkelried is recorded in the second half of the 15th century, in connection of a lawsuit of November 1474 and as delegate of Nidwalden at the Swiss Diet on several occasions during 1476 to 1482. A Heinrich Winkelried recorded from 1456 was a member of the council of Nidwalden from before 1471 and delegate at the Diet during 1469 to 1498. A fourth Arnold Winkelried is recorded as delegate from 1496 to 1507. He was also a member of a Swiss delegation sent to emperor Maximilian in 1508 and as a captain in the battle of Novara in 1513. This Arnold is last recorded in 1524. Yet another Arnold Winkelried, sometimes conflated with the aforementioned, was a notorious mercenary leader during the first quarter of the 16th century. He was knighted in 1514 by the Milanese duke Maximilian Sforza. On 13 September he was instigated by cardinal Schiner to engage in a skirmish with the French men at arms outside of Milano, thus causing the disastrous Battle of Marignano. In 1516 he marched against Milano in the Service of Maximilian, and defended Verona against the French. After the treaty of May 1517, Winkelried threatened to declare war on the king of France (who now also was the duke of Milan) privately because of the unpaid wages still owed by Sforza, the previous duke. After this dispute had been settled to his satisfaction, he entered French service in 1518 and participated in the 1521 campaign in Picardy in the rank of captain. In 1522, he commanded 16,000 Swiss mercenaries in French service invading Lombardy. At Bicocca he met with his former commander Georg von Frundsberg, who served on the imperial side. The two mercenary leaders engaged in single combat, and Winkelried was killed. It was later disputed among the Swiss serving on either side whether Winkelried had been killed by Frundsberg or whether he had been shot from the flank. Because the death of this Arnold Winkelried immediately predates the earliest printed references to the legendary hero of Sempach, some historians have suggested that the chroniclers of the early 16th century named the previously unnamed hero after the mercenary leader. A son of Arnold's, Hans Winkelreid, died before 1532, and the name seems to have been extinct by 1550.