Кіріспе
Нигелла дамаскана, сүйіспеншілік тұманы немесе бұтадағы шайтан – бауыршақ тұқымдасына жататын бір жылдық гүлді бақша өсімдігі. Ол Оңтүстік Еуропаға (бірақ Еуропаның солтүстік елдерінде кездесе алады), Солтүстік Африка және Оңтүстік-Батыс Азияда өседі, онда ол қараусыз, ылғалды жерлерде табылсады. "Дамаскана" деген атау Сириядағы Дамаск қаласымен байланысты. Өсімдіктің "сүйіспеншілік тұманы" деген атауы гүлдің көп тілімді, торлы жапырақшалармен қоршалған түрінен шыққан.
Nigella damascena, love in a mist, or devil in the bush, is an annual garden flowering plant, belonging to the buttercup family Ranunculaceae. It is native to southern Europe (but adventive in more northern countries of Europe), north Africa and southwest Asia, where it is found on neglected, damp patches of land. The specific epithet damascena relates to Damascus in Syria. The plant's common name "love in a mist" comes from the flower being nestled in a ring of multifid, lacy bracts.
Сипаттама
Ол биік өседі, қауырсын тәрізді бөлінген, жіптей жіңішке, кезектесіп орналасқан жапырақтары болады. Жаздың басында гүлдейтін гүлдері көбінесе көк түстің түрлі нұсқаларында кездеседі, бірақ ақ, қызғылт немесе ақшыл қызғылт түсті де болуы мүмкін, 5-ден 25-ке дейін тостаған жапырақтары бар. Гүл шошақтары аталықтардың түбінде орналасқан, өте ұсақ және қысқа тісті. Тостаған жапырақтары – гүлдің түсті бөлігі. Құрама пестильдің төрт-бес карпельдерінің әрқайсысы тік өспелі болып келеді. Жемісі – ісіңкі капсула, ол құрама жұмыртқалықтан өседі және көптеген тұқымдарды қамтитын бірнеше біріккен фолликуладан тұрады. Бұл – раушангүлділер тұқымдасына жататын өсімдік үшін ерекше ерекшелік. Капсула жаздың соңында қоңыр түске енеді. Өсімдік өздігінен көбейеді, жыл сайын бір жерде өсіп тұрады.
Өсіру
Бұл оңай өсетін өсімдік Елизавета дәуірінен бері ағылшын шағын бақшаларында кеңінен танымал, оның құлпынай жапырақтары, тікенді гүлдері және дөңгелек тұқымдық қаптары үшін құрметтеледі. Қазір ол қоңыржал аймақтағы әлемнің көптеген жерлерінде өсіріледі, және бағбанда қолдану үшін көптеген сорттар шығарылған. 'Persian Jewels' – ақ, қызғылт, лаванды және көк гүлдердің қоспасы. 'Persian Rose' – ашық қызғылт түсті. Басқа сорттары: 'Albion', 'Blue Midget', 'Cambridge Blue', 'Mulberry Rose' және 'Oxford Blue'. 'Dwarf Moody Blue' шамамен биіктігінде болады. Ақ гүлді қос гүлді 'Miss Jekyll Alba' және ақшыл көк түсті ‘Miss Jekyll’ Корольдік бау-бақша қоғамының Бақшалық Еңбек Сыйлығын алған.
Туысқан түрлері
Нигелла сатива (N. damascena емес) - нигелла, калонжи немесе қара күмін деп әртүрлі аталатын дәмдеуіштің бастауы.
Алкалоидтар
Дамаскенин – Nigella damascena тұқымында табиғатта кездесетін уытты алкалоид. Дегенмен, егешқұйрықтарда жүргізілген in vivo зерттеуі және адам жасушаларының желілерін in vitro бағалау нәтижесінде ешқандай уыттылық белгілері анықталған жоқ.