Кіріспе

Рэндольф Картер – Х.П. Лавкрафт жасаған, қайта-қайта пайда болатын көркем кейіпкер. Кейіпкер алғаш рет 1919 жылы Лавкрафт жазған «Рэндольф Картердің мәлімдемесі» атты әңгімеде кездеседі. Бұл әңгіме 1920 жылдың мамыр айында «The Vagrant» атты американдық журналда жарияланды. Картер Лавкрафт жазған немесе бірлесіп жазған жеті әңгімеде пайда болады, және содан бері басқа авторлардың әңгімелерінде де қолданылған. Картер Лавкрафттың көптеген жеке ерекшеліктерін бөліседі: ол жазғандары көбінесе назарсыз қалатын, танымал емес автор. Картер – мұңды мінезді тұлға, ол сезімтал және тыныш, ойшыл арманшыл, эмоционалдық күшті жағдайларда есінен тануға бейім. Дегенмен, ол батыл да болуы мүмкін, арман циклының әңгімелерінде сипатталған арман әлемінің қорқынышты жаратылыстарына қарсы тұруға және оларды жеңуге жететін күшті сана мен мінезге ие.

Өлеңдер

Лавкрафттың жазбаларында Картер төңкерілген хронология бойынша тізімделген келесі әңгімелерде пайда болады немесе есімдері аталады. +АтауЖазылған мерзіміТүріЕскертулер"Рендолф Картердің мәлімдемесі" 1919Қиса әңгіме"Атаусыз"1923Қиса әңгімеБелгісіз Кадаттың арман іздеуі 1926–1927Повесть"Күміс кілт"1926Қиса әңгімеЧарльз Декстер Уордтың ісі1927ПовестьТек қана аталған"Күміс кілт қақпалары арқылы"1933Қиса әңгімеЭ. Хоффманн Прайспен бірлесіп жазылған"Эондардан тыс"1933Қиса әңгімеХейзел Хелдпен бірлесіп жазылған

Кейіпкердің өмірбаяны

Рэндольф Картер – антиквар және бір кездері Мискатоник университетінің студенті болған. Әртүрлі әңгімелерден алынған мәліметтерге сүйенсек, ол шамамен 1874 жылы дүниеге келіп, Бостон қаласының ішінде және айналасында өскен. Тоғыз жасында оның атасы Кристофердің шаруа қожалығында түсініксіз оқиғаға тап болып, содан кейін болашақты болжау қабілетін танытқан. Ол Англия королевасы Елизавета I билігінде сиқырмен айналысқан сэр Рэндольф Картердің ұрпағы. Сэр Рэндольф Америкаға көшіп кеткен, ал оның ұлы Эдмунд Картер кейін Салемдегі қызыл жазыққа (колдовствоға) қатысты соттан қашуға мәжбүр болған. Картердің крест жорықтарына қатысқан ата-бабасы да болған, оны мұсылмандар тұтқынға алып, олардан «жабайы құпияларды» үйренген. Картер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз шетелдік легионында қызмет еткен және 1916 жылы Белой-ан-Сантердегі шайқаста ауыр жарақат алған, бұл Сомма шайқасының бір бөлігі болуы мүмкін. Ақын Алан Сигер Сомма шайқасының алғашқы күнінде шетелдік легионда қаза тапқан, және Лавкрафт оны есінде ұстаған болуы мүмкін; Лавкрафт 1918 жылы Сигердің естелігіне арнап өлең жазған. «Рэндольф Картердің мәлімдемесі» Картердің полициямен тергеу кезінде Харли Уорренды өлтірген деген күдікпен сұраққа алынуындағы естеліктер арқылы баяндалады. Картер мен оның досы Харли Уоррен ежелгі тастап кетілген зираттағы құпия склепті зерттейді. Уоррен склепте оның кейбір болжамдарын растайтын дәлелдер болуы мүмкін деп санайды (осы болжамдардың егжей-тегжейі ешқашан ашылмайды, бірақ Уоррен жақында өлілердің бүлінбеуі туралы белгісіз тілде жазылған құпия кітапты оқыған). Зиратқа жеткенде Картер мен Уоррен жер астына қарай апаратын тас баспалдақтарды ашатын үлкен гранит тақтаны көтеріп, склепті ашады. Уоррен Картердің жер бетінде қалуын талап етеді. Ол баспалдақтарды жалғыз түседі, бірақ портативті телефон арқылы Картермен байланыста болады. Біраз уақыттан кейін ол Картерге айқын, түсініксіз құпияны ашқанын айтады және серігіне тасты орнына қойып, өмірі үшін қашуға шақырады. Картер нені тапқанын сұрағанда, оның сұрақтарына бастапқыда үнсіздікпен жауап беріледі, содан кейін Уорреннің өлгенін хабарлаған белгісіз тұлғаның дауысы естіледі. Бұл оқиға Лавкрафттың түсінде көрген бір көрінісіне ұқсас, тек «Лавкрафт» есімі «Картер» есімімен ауыстырылған. «Аты жоқ» Картердің Жаңа Англия орта мектебінің директоры, досы Джоэл Мантонмен сұхбаттасудан басталады, олар әңгімедегі есімдері айтылмаған мифтік жаратылысты талқылайды. Оқиға 17 ғасырдағы зиратта кешкі уақытта орын алады. Бастапқыда Мантон күмәнданып, Картерді мұндай жаратылыс болуы мүмкін деп ойлағаны үшін мазақтайды. Қараңғылық күшейген сайын, Картердің сипаттамалары егжей-тегжейлі болып келеді және фактілермен расталады, оның күмәні біртіндеп қорқынышқа ұласады. Екеуі де монстрдың шабуылына ұшырайды, бірақ одан аман қалады. «Атауға келмейтін» кейіпкерлер арасындағы кеңейтілген диалогтармен ерекшеленеді, бұл Лавкрафт өзінің басқа шығармаларында сирек қолданған нәрсе. «Аты белгісіз» оқиғасының басты кейіпкерінің шын мәнінде Рэндольф Картер екеніне қатысты сұрақтар бар; ол тек «Картер» деп аталады және таңғажайып көркем әдебиеттің авторы ретінде сипатталады. Бұл оқиғаға «Күміс кілт» кітабында сілтеме жасалған. «Белгісіз Кадаттың арман ізденісі» – Лавкрафттың ең ұзақ әңгімелерінің бірі, онда Картер бірнеше ай бойы армандарының жоғалған қаласын іздейді. Оқиға Картердің Лавкрафттың ойдан шығарылған әлемінің көп бөлігімен таныс екенін көрсетеді. Картердің арман әлемінің саясаты мен географиясы туралы білімі бар және онда оның одақтастары бар екені де көрсетілген. Ұзақ сапардан кейін Картер Бостондағы пәтерінде оянады, артында қалдырған арман әлемінің тек шағын іздерімен, бірақ ол қазір жоғалған қаланың шын мәнінде не екенін біледі. «Күміс кілт» – Лавкрафттың ең философиялық шығармаларының бірі. Картер орта жасқа жетіп, «арман қақпасының кілтін» жоғалтады. Картер енді өмірдің қарапайым шындығынан қашып, оған бақыт сыйлаған Лавкрафттың арман әлеміне енуге мүмкіндігі жоқ. Ол өмірдің тек ойдағы бейнелерден тұратынын, арман мен шындық арасында ешқандай айырмашылық жоқ екенін және біреуін екіншісінен жоғары бағалауға себеп жоқ екенін ұмытыпты. Жоғалған тазалығын қайтару үшін Картер балалық шағына оралады және құпия күміс кілтті табады, ол оған үңгірге кіруге және 1883 жылы бала ретінде таңғажайып, армандар мен бақытқа толы болып шығуға мүмкіндік береді. Ол 1928 жылға дейін осы күйде қалады, содан кейін ол қайтадан жоғалады, мүмкін, уақыт пен кеңістіктен шығып, басқа өлшемдерге саяхаттаудың жолын тапқан. «Күміс кілт арқылы» Лавкрафттың жанкүйері Э. Хоффман Прайспен бірлесіп жазылған, Картердің басқа өлшемдегі оқиғаларын көрсетеді, онда ол өзінің алғашқы нұсқасына (Йог-Сотот екені айтылады) кездеседі, ол Картердің – және шын мәнінде барлық тіршілік иелерінің – жоғары мәңгілік күштің көрінісі екенін түсіндіреді. Картердің санасы шетелдік тіршілік иесінің денесіне түсіп қалады, бұл жоғары күштің тағы бір жағы. Картердің жоғалып кетуіне қатысты тергеу төрт жылдан кейін, 1932 жылы жүргізіледі. Лавкрафт пен Хейзел Хилдтің «Эондардан тыс» шығармасында Картердің 1931 жылғы қысқаша көрінісі бар, ол шетелдік денеде тұтқынға алынған кезде. Ол ежелгі цивилизациядан табылған қабірдегі мысық мүмісін көрсететін мұражайға барады және онымен бірге келген жазу руналарын таниды.

Комикстер

Рэндольф Картер "Калибр" комиксінде Стивен Филип Джонс пен Кристофер Джонстың "Рэндольф Картер туралы мәлімдемесі" атты туындысында кездеседі. Рэндольф Картер "Мискатоник жобасы: Дагонның қалыңдығы" графиктік романында Мискатоник жобасының мүшесі ретінде бейнеленген. Әңгімеде Картер Лавкрафттың "Фестиваль" туындысының анонимді баяндаушысы екені айтылады. Сара Бардидің "Lovely Lovecraft" веб-комикінде Картер Илек Вадтың патшасы рөлін қосады ("Күміс кілт қақпасы арқылы" еңбегінде айтылғандай), ал жас Говард Лавкрафт және оның анасы Картердің Аркхемдегі ескі үйіне көшіп келеді. Говард Картердің кітаптарын табады және кейін Картермен және Түс еліндегі басқа таныс кейіпкерлермен кездеседі. Алан Мурдың "Қорық ауласында" Рэндольф Картер Ulthar Cats тобының вокалисі және фронт-гуманисті болып табылады. Ханс Родионовтың "Lovecraft" комиксінде Рэндольф Картер Лавкрафт Аркхемде саяхаттап, Ежелгілермен күрескен кезде қолданатын есім. Ол әйеліне: "Олар менің нақты есімімді білмеуі керек" дейді. "American Virgin" комиксінің бесінші санында Майамидегі Глэйд оф Эден зиратындағы қабір тасында Рэндольф Картер деген жазу кездеседі. Рэндольф Картер Чарльз Каттингтің "The Illustrated Ape" журналы үшін салған веб-комикстің басты кейіпкері. Алан Мурдың "The League of Extraordinary Gentlemen" кітабының 2-ші томында Рэндольф Картер Джон Картердің шөбересі екені айтылады. 1979 жылғы қазан айында жарық көрген "Heavy Metal" журналында Рэндольф Картер "The Thing" туындысында, алты беттік сурет түрінде, түпнұсқа мәтіні қолданылған "Рэндольф Картер туралы мәлімдеме" бойынша пайда болады. И. Н. Дж. Калбардтың "Lovecraft" еңбегіндегі "Аңсыздық тауларында" әңгімесінде Рэндольф Картердің "Соғыс жақындап қалды" атты кітабы кездеседі.

Пародиялар

Картер Лавкрафт тақырыбындағы музыкалық пародиялық қойылым «Шаггоф шатырында» үш рет пайда болады, оның ішінде ашылу санында. Пародиялық RPG «Pokéthulhu»-да басты кейіпкер Рэнди Картер есімді жас ұл.