Кіріспе

Капоэйра музыкасы – африкалық-бразилиялық капоэйра өнерінде қолданылатын дәстүрлі музыкалық сүйемелдеу, құрамында беримбау, пандеро, атабаке, агого және реко-реко сияқты аспаптар бар. Музыка капоэйра родасында маңызды рөл атқарады, ойынның стилін және қарқынды анықтайды. Капоэйра контекстінде музыка, физикалық түрде шеңбер (рода) жасау арқылы да, сондай-ақ рухтар әлемімен байланысқа түсетін дыбыстық кеңістік арқылы да қасиетті орын құру үшін қолданылады. Бұл терең діни мағынасы көптеген капоэйра топтары үшін әлеуметтік естелік ретінде сақталады, бірақ джома барабандарының (кандомбле атабактері) және африкалық дәстүрлі обрядтарда ата-бабалармен байланыс үшін қолданылған беримбаудың қолданылуы арқылы оның бар екені түсініледі.

Капоэйрадағы әндер

Капоэйраның дәстүрлі ортасында, капоэйра ро́дасының құрылымын тоқуға үш негізгі ән стилі қатысады. Капоэйрадағы әндерді түсіну – Бразилияның ерте өмірі мен тарихын түсінуге және оны тарихи контекстке қоюға көмектеседі. Егер адам музыкамен жеке деңгейде байланыс орната алса, капоэйраны мәдени күш ретінде сақтау үшін маңызды мұраны қабылдауға үлкен қадам болады. Капоэйра әндері мәдени оқулық және ұстаздық қызметін атқарады. Әндер, ladainha, corrido немесе quadra болсын, салыстыру үшін көптеген санаттарға жіктелуі мүмкін. Төмендегі тізім толық емес.

Мысалдар Ән мысалдары Халықтық сабақтар Халықтық дәстүрді мойындау corridos Bate Dendê, Marinheiro Sou Құлдыққа қатысты айту corridos Návio Negreiro, a Manteiga Derramou, iaia және ioio (құл иесінің қызы мен ұлы) интеръекциялары Капоэйраның символикалық аспектілерін мойындау: vadiação, mandinga/mandingueiro, malandro/malandragem Тамырларын географиялық жерлер арқылы мойындау: Angola, Aruanda, Bahia, Pelourinho, Maranhão, Recife Діни/рухани/діни синкретизмге сілтемелер: католик қасиеттілері, Құдай(лар), orixás, Candomblé, Nganga және т.б. Биографиялық, автобиографиялық, мифологиялық сілтемелер: Mestre Bimba, Mestre Pastinha, Mestre Waldemar, Besouro Mangangá, Zumbi Ойынды метафоралық тұрғыдан баяндайтын әндер: corridos a Bananeira Caiu, a Onça Morreu Ойынды тікелей баяндайтын әндер: corridos Devagar, Donalice Não Me Pegue Não Құрметтеу және қоштасу әндері (Despedidas): corridos Camungerê, Boa Viagem Ро́даға әйелдерді шақырып, ойнауға шақыратын әндер: corridos Dona Maria do Camboatá, Sai, Sai, Catarina, және Quem foi te disse Capoeira é só pra homem әні Капоэйраға қатысты әндер, яғни, атын атап/шақыратын әндер.

Көптеген әндерді бірнеше санатқа жатқызуға болады.

Құла

"Чула" термині көбінесе ладаиньядан кейін дереу жауапты мақтауға (louvação) беріледі. Алайда, дәстүр бойынша Баияда чула – билер арасында орындалатын Самба де Роданың еркін үлгідегі ән мәтіні (самба парадасындағыдай) және Самба де Роданың әртүрлі "стильдерінің" құрылымын анықтайды, ал самба корридо әнші келесі әнге көшуге дейін қалағанша орындалады. Чула – Иберияда тамырлары бар төрттік (квадра) формасына негізделген поэзиялық форма (бұл Mestre Bimba-ның ладаиньяларды төрттіктермен алмастыруына ықпал еткен болуы мүмкін). "Чула" сөзі "қарапайым", "жалпы", "дереулік" мағынасын беретін "чуло" сөзінен шыққан (ұқсас түрде испан тіліндегі "чуло/чулито" сөздері Америкадағы шаруа текті индейлерді атау үшін қолданылады), көбінесе малшылық және лирикалық сипатта болады. "Чула" терминінің мақтауға (louvação) қалай қатысты бола бастағаны әзірге белгісіз. Бірақ оның ладаиньяға ұқсастығы және Самба де Рода дәстүрінен алынған корридо әндерінің қолданылуы маңызды рөл атқарған болуы мүмкін.

Ән мен ырғақ

Әндер тониктен жоғары бесіншіден (кейде алтыншыдан) және тониктен төмен үшіншіден тұрады: А (Б) С Д Е (Ф) Г (А), мұнда С тоник, жетекші тон (Б), төртінші (f) және алтыншы (А) әдетте болдырмайды. «Музыка терминдері» деген бетті қараңыз. Ладаиньяда «лувация» басталуын белгілейтін «камарадиньо» жарлығы ретінде тониктің төменгі төртіншісі болуы мүмкін. Тониктік доминантты қарым-қатынас орнына, ладаинхалар тониктік супертониктік прогрессияны көрсетеді (босса-нова да байланысты емес себептермен ұқсас бейімділікті көрсетеді), мұнда гармоникалық кернеу әрқашан 2-ші шкалалық дәрежеде, C тоникасында D. Ескерту: Беримбаудың гармониялық әлеуеті бар, бірақ оны әншілердің дауысына сәйкес келтіру міндетті емес. Егер келтірілсе, әдетте гунганың жоғары нотасы болады, себебі ladainha сол нотадан басталады және екеуінің арасында диссонантты екінші интервал тудырмайды. Бұл қатаң ереже емес, себебі әнші дауысын төменгі нотаға қарай реттеген мысалдар көп. Бұл музыканы миксолидиан деп жіктеуге болады, ол Бразилияның Солтүстік-Шығысындағы Бразилия музыкасының кең таралған ерекшелігі. Оны миксолидиан немесе мажорда естіп, ажырату қиын. Iê-нің бастапқы ұраны көбінесе тониктен бесінш жоғары болады және бұл тональдықты белгілейді. Ритм бойынша музыка 4/4 өлшемінде, Африканың Ангола аймағындағы музыкаға тән, одан Бразилия самбасы мен Куба гуагуанкосының ырғақтары шыққан. Әндер португал тілінде, кейбір киконго және йоруба сөздері мен тіркестерімен бірге айтылады. Әннің сөздері музыканың ырғағымен үйлеседі, кейде күшті соққыларда, кейде әлсіз соққыларда және әннің ерекшелігіне байланысты алдын ала соққыларда келеді. Капоэйраның ырғақтары Анголадан шыққан деген теория бар, бірақ беримбаудың капоэйраға енгізілуі салыстырмалы түрде жақында болды (кем дегенде 19 ғасырдың соңынан бастап) және түпнұсқа әндер, аспаптар мен ырғақтар қазір жоғалып кеткен. Капоэйраның ертерек түрінде киконго тілінде омар, қол шапалақтау және көлденең қол барабанында перкуссиялық сүйемелдеу болған. Содан бері 20 ғасырдың басына дейін сыбызғы, кастаньета, виола (кішкентай бразилиялық гитара) және басқа да қолда бар аспаптар қолданылып келді. Беримбау соло әндерге сүйемелдеу және құдайға табыну үшін халық аспабы болды және металл сымдар кеңінен қолданылған кезде роданың маңызды бөлігіне айналды. Бұрын беримбаулар өсімдік талшықтарымен байланған, сондықтан металл сымдардай дыбысты күшті шығармайтын (қазіргі кезде сымдар қолданылған автомобиль және велосипед дөңгелектерінен алынады). Алайда, 1824 жылы Рио-де-Жанейрода беримбауларда мыс сым қолданылғаны байқалды. Каксиксидің беримбауға қосылуы – бұл да жақындағы жаңалық, ол беримбауға қосымша күш береді. Бір теория бойынша, беримбаудың жоғарғы жағына металл жапырақтар орнатылған, бұл оларды капоэйраны ашық ойнағанда қорғануға пайдалануға мүмкіндік берген (ол 1930 жылға дейін заңсыз болды).