Кіріспе

Грек мифологиясындағы көздің құдайы

Тея ( /ˈθ//iː//ə/; Θεία, сондай-ақ Тея немесе Тия деп те аударылады), сондай-ақ Эврифесса (Εὐρυφάεσσα) "көп жарқыраған" деп те аталады, грек мифологиясындағы жер анасы Гайя мен аспан құдайы Уранның балалары болған он екі Титанның бірі. Ол гректердің көру және көздің құдайы, сонымен қатар алтын, күміс және асыл тастарға олардың жарқырауы мен ішкі құндылығын сыйлаған құдай. Оның туысы және күйеуі – Гиперион, Титан және күн құдайы, және олар бірге Гелиос (Күн), Селена (Ай) және Эос (Таң) атты балалардың ата-анасы. Кейбір деректерде ол Гиперионның әйелі және оның балаларының анасы болып табылатын Этрамен бірдей болып көрінеді. Күйеуі сияқты Тея да мифтерде сирек кездеседі, бірақ кейбір мәтіндерде және сирек дәстүрлерде айтылады, көбінесе оның туған балалары үшін маңызды.

Этимология

Тек Тея есімі ғана "құдай" немесе "қасиетті" дегенді білдіреді; Тея Эврифаэсса (Θεία Εὐρυφάεσσα) кеңдік (εὐρύς, eurys, "кең", түбірі: εὐρυ /εὐρε) және жарқындығы (φάος, phaos, "жарық", түбірі: φαεσ) сипаттарын қоса білдіреді.

Ең ертегі есеп

Ертедегі мәліметтерде оның бастапқы тегі айтылады, ол Гайяның (Жер) және Уранның (Аспан) ең үлкен қызы деп есептеледі. Осылайша ол Титандардың (Океан, Крий, Гиперион, Япет, Кой, Темида, Рея, Фива, Тетис, Мнемосина, Кронос және кейде Дионаның), Циклоптардың, Геккатонхирелердің, Гиганттардың, Мелиялардың, Эриниялардың қарындасы, сондай-ақ Афродитаның (кейбір нұсқаларда), Тифонның, Питонның, Понттың, Тауманың, Форцистің, Нерейдің, Эврибияның және Цетоның жарты қарындасы. Ол күйеуі Гиперионнан Гелиос, Селена және Эосқа ана болды. Роберт Грейвс кейінірек Теояның классикалық антикалық мифтерде Гелиосты дүниеге әкелген, сиыр көзді Еврифесса деп аталғанын айтады.

Ғылымдағы Тея

Теяның Ай құдайы Селенаның анасы ретіндегі мифологиялық рөлі, алып соқтығысу гипотезасына сәйкес, Жермен соқтығысып, Айды құрған гипотетикалық планетаға осы аттың берілуінде көрініс тапқан. Бұл, мифологиялық Теяның Селенаның анасы рөлімен сабақтас. Теяның тағы бір атауы – Эврифаэсса, австралиялық жапырақ секіргіштерінің Dayus euryphaessa (Kirkaldy, 1907) түріне берілген. Теяның бейнесі Кирине қаласының некрополінен табылған.