Христиандық үстемдік идеологиясы

Кіріспе

Доминион теологиясы, сондай-ақ доминионизм деп те аталады, – христиандар басқаратын және олардың Киелі кітап заңдарын түсінуіне негізделген мемлекет құруға ұмтылатын христиандық саяси идеологиялардың жиынтығы. Үстемдік деңгейі мен билікке қол жеткізу жолдары әртүрлі. Мысалы, доминион теологиясына теономия кіре берсе де, Мұса заңын үкіметтің негізі ретінде қабылдауды міндетті түрде қамтымайды. Бұл термин көбінесе АҚШ-тағы христиандық топтарына қолданылады. Осы идеологиялардың белгілі өкілдері – кальвинистік христиандық реконструкционизм, харизматикалық және пентикосталдық Kingdom Now теологиясы және Жаңа апостолдық реформация. Христиандар бұл түсінікті Құдайдың адамзатқа Жерге жауапкершілік жүктегені деп түсіндіреді, бірақ доминион теологиясының ең ерекше ерекшелігі – оның азаматтық істерде де, басқа да адамның ісіндегідей, христиандық басшылыққа азаматтық міндеттеме ретінде қарастырылуы.

Протестанттық христиандық реконструкционизм

Реформацияланған теологиядағы доминионизмнің мысалы – 1960-1970 жылдары Р. Дж. Рашдунидің үйретістерінен туындаған христиандық реконструкционизм. Оның теологиясы теономияға, Құдай заңының үстемдігіне және қоғамның барлық бөлігі Ескі өсиеттегі ізраилдіктерді басқарған заңдарға сәйкес құрылуы керек деген сенімге негізделген. Азаматтық басқарудағы Киелі кітап заңдары туралы оның идеялары «Киелі кітап заңдарының негіздері» кітабында ең толыққанды баяндалған, бірақ ол осы тақырыпқа қатысты көптеген басқа да кітаптар жазды. Рашдунидің ұсынған жүйесі Құдайдың адамның еркі мен іс-әрекетіне үстемдігін баса көрсету арқылы және қазіргі заманда харизматикалық сыйлардың бар екенін жоққа шығару (кессационизм) арқылы күшті кальвинистік сипатқа ие. Бұл екі аспекті де Kingdom Now теологиясына тікелей қайшы келеді (төменде қараңыз). Реконструкционизмді толыққанды қолдайтындардың саны аз және көптеген христиандардың арасында маргиналданған. Дейв Хант, Альберт Джеймс Дагер, Хэл Линдси және Томас Айс христиандық реконструкционизмді христиандық көзқарас тұрғысынан сынға алып, оның теократиялық элементтерімен, сондай-ақ кальвинизмімен және мыңжылдықтан кейінгі кезеңге (постмилленаризм) қатысты теологиялық негізде келіспейді. Дж. Лигон Дункан, Шерман Исбелл, Верн Пойтресс, Роберт Годфри және Синклер Фергюсон реконструкционизмді консервативті кальвинистер ретінде талдап, негізінен оның теократиялық элементтерін теологиялық тұрғыдан сынға алады. Майкл Дж. Маквикар көптеген жетекші христиандық реконструкционистердің палеолибертариандық ағымдағы жетекші жазушылар екенін атап өтті. Кейбір әлеуметтанушылар доминионизм терминін христиандық реконструкционизмінің идеологиясын ұстануды білдіру үшін қолданады.

Католиктік интегрализм

Католик интегрализмі доминионистік теологияның бір түрі ретінде сипатталған, бірақ шын мәнінде ол протестанттар қабылдаған доминионизмнен әлдеқайда ертерек және теологиялық тұрғыдан ерекшеленеді. Антонио Спадаро мен Марсело Фигероа католик интегралистерінің "саяси салаға діни ықпал етуге ұмтылатын" протестант реконструкционистерімен дәстүрлі емес экуменикалық одақ құрғанын айтты. National Catholic Reporter газетінде Джошуа МакЭлви католик интегралистерінің және олармен бірдей протестант әріптестерінің "теократиялық типтегі мемлекет құруды" қалайтынын жазды. Бірақ, ақырында, протестант доминионистерінің және католик интегралистерінің мақсаттары өзгеше, себебі католик интегралистері католик шіркеуінің "бірден-бір нағыз шіркеу" екеніне және протестантизмнің барлық түрінің "ересілік" екеніне сенімді. Бұл олардың өзара тиімділікке ие болған жағдайлардағы ынтымақтастығына бөгет болған жоқ. Католик интегрализмінің тарихы 1970 жылдары АҚШ-та пайда болған протестант доминионизмінен әлдеқайда ұзақ, және оның тамыры Еуропа үкіметтерінің көбі католик конфессиялық мемлекеттер болған кезде қалыптасқан шіркеу-мемлекет қатынастары туралы дәстүрлі католик ілімінде жатыр, онда католицизм мемлекеттік дін ретінде қарастырылған. Мұндай саяси тұжырым "Христиандық әлем" деп аталды, онда саяси биліктің шыңы Киелі Рим императорының, ал рухани биліктің шыңы – Жоғарғы папаның (папаның) қолында болды. Либералды секуляризм мен мемлекеттік дін жою қозғалысынан кейін, бірнеше заманауи мемлекеттер қайта жаңғырған интегрализмге, көбінесе фашистік немесе протофашистік формада, реакция жасады, мысалы, Испанияда Франсиско Франко басшылығымен, Португалияда Антонио Салазар басшылығымен және Австрияда Энгельберт Доллфусс пен оның Отандық майданы басшылығымен. Бүгінде католицизмді мемлекеттік дін ретінде мойындаған мемлекеттердің саны санаулы ғана, бірақ секулярлық болып қалған мемлекеттерде де, католик иерархиясының арасында интегрализмді қайта жаңғыртуды қолдайтын қозғалыстар бар. Соңғы жылдары католиктердің жас буыны арасында "қайта жаңғырған католик интегрализмі" байқалады, олар The Josias сияқты сайттарға мақала жазады. Интегрализмді тек шіркеу-мемлекет қатынасы туралы католиктердің дәстүрлі көзқарасының қазіргі заманғы жалғасы деп санауға болады, оны папа Геласий I түсіндірген және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуінің моральдық жақсылық екені туралы идеяны айыптаған "Қателіктер туралы жинаққа" дейін дамытқан. Мысалы, кейбір католиктер 1858 жылғы Мортара ісінде Пій IX-тың әрекеттерін мақтады, онда ол ата-анасының келісімінсіз крещение алған алты жасар еврей баласын ұрлап әкетуге бұйрық берді. Католик интегрализмі туралы жүйелі есепті католик теологтары Томас Крен мен Алан Фимистер жазды: "Интегрализм: саяси философия нұсқаулығы". Бүгінде либералды және демократиялық адам құқықтарын қорғайтын кейбір топтар католик интегрализмін ілгерілету үшін қолданылатын конкордаттар деп аталатын әртүрлі елдермен католик шіркеуінің саяси келісімдерін сынап бақты. 200-ден астам конкордат күшінде. Олардың кейбіреулері бірнеше елде католицизмнің мемлекеттік дін ретінде танылуын нақты кепілдейді, ал басқалары католик сеніміне тарихи мойындау береді және шіркеуге белгілі бір құқықтар мен артықшылықтар қосады.

Catholic integralism has been characterized as a form of dominionist theology, but in reality, it is much older and theologically distinct from the dominionism that is espoused by Protestants. Antonio Spadaro and Marcelo Figueroa have said that Catholic integralists have entered into a nontraditional ecumenical alliance with Protestant reconstructionists who share "the same desire for religious influence in the political sphere." Likewise, in the National Catholic Reporter, Joshua J. McElwee wrote that Catholic integralists, along with their Protestant counterparts, wish to establish a "theocratic type of state." But ultimately, the goals of Protestant dominionists and Catholic integralists are divergent, as Catholic integralists adhere to the doctrine that the Catholic Church is the "only true church" and that every form of Protestantism is "heretical." That has not prevented cooperation between them, however, when it has been mutually beneficial. Catholic integralism has a much longer history than the Protestant dominionism that arose in the U. S. in the 1970s and in fact has its root in traditional Catholic doctrine on church state relations that developed when the governments of Europe were nearly all Catholic confessional states and had Catholicism as their official religion. Such a political conception was referred to as "Christendom" with the summit of political authority held by the Holy Roman Emperor and the summit of spiritual authority held by the Supreme Pontiff (Pope). After the movement toward liberal secularism and disestablishmentarianism, several modern states eventually reacted with a revived integralism, often in a fascistic or proto fascistic form, such as in Spain under the leadership of Francisco Franco, Portugal under Antonio Salazar, and Austria under Engelbert Dollfuß and his Fatherland Front. Today, only a handful of states remain with Catholicism as the official established religion of state, but there are still movements in other nations and among some in the Catholic hierarchy who support a revival of integralism in states that have become secular. In recent years, a "revived Catholic integralism" has been noted among the younger generation of Catholics writing for websites such as The Josias. Integralism could be said to merely be the modern continuation of the traditional Catholic conception of church–state relations elucidated by Pope Gelasius I and expounded upon throughout the centuries until the Syllabus of Errors, which condemned the idea that the separation of church and state is a moral good. For example, some Catholics have praised the actions of Pius IX in the 1858 Mortara case in which he ordered the abduction of a six year old Jewish boy who had been baptized without his parents' consent. A systematic account of Catholic integralism as a coherent political philosophy has been written by the Catholic theologians Thomas Crean and Alan Fimister: Integralism: a manual of political philosophy. Today, the Catholic Church's political treaties with various countries, known as concordats, are criticized by some liberal and democratic human rights groups for advancing Catholic integralism. More than 200 concordats are in force. Some of them explicitly guarantee that Catholicism is recognized as the official religion of state in several countries and others grant historical recognition of the Catholic faith and grant certain rights and privileges to the Church.

Алғашқы өнімнің Патшалығы енді теология

Kingdom Now теологиясы – доминион теологиясының бір саласы болып табылады, ол Пятидесятничествода жақтастары бар және 1980 жылдардың соңында назар аударды. Kingdom Now теологиясы, Адамның күнәға ірілуінен бері Шайтан әлемді билеп тұрғанымен, Құдай оған билікті қайтаруға көмектесетін адамдарды іздеп жүр дейді. Құдайдың елшілері мен пайғамбарларының билігіне бағынғандар осы дүниенің патшалықтарын – барлық әлеуметтік институттарды, білімнің "патшалығын", ғылымның "патшалығын", өнердің "патшалығын" және т.б. – өз бақылауына алады. Жаңа апостолдық реформацияның негізін қалаушы К. Питер Вагнер былай деп жазады: «Әлеуметтік өзгерістерге ең мықты негіз салатын практикалық теология – доминион теологиясы, кейде оны «Kingdom Now» деп атайды. Оның тарихын Р. Дж. Рашдуни мен Абрахам Куйперден бастап Джон Кальвинге дейін табуға болады». Kingdom Now теологиясына Latter Rain қозғалысы, «Рухани соғыс христиандығы» және Бескелті қызмет туралы ой-пікір әсер етеді. Жеті тау доминионизмі, сондай-ақ Жеті тау мандаты немесе 7MM деп те аталады, 2010 жылдардың басынан бері Kingdom Now теологиясының кең таралған түріне айналды. Билл Брайт, Лорен Каннингэм және Фрэнсис Шефферге 1975 жылы Жеті тау мандатын ашқан құдайлық көру бергені жиі айтылады. Мандатқа сәйкес, христиандар дүниежүзілік христиан теократиясын құру және әлемді Исаның қайта оралуына дайындау үшін бақылауға алуға тиіс жеті «тау» бар: үкімет, білім, бұқаралық ақпарат құралдары, өнер және ойын-сауық, дін, отбасы және бизнес. Бұл мандат Киелі кітаптың екі аятына негізделген: Ишая 2:2-3, онда «Соңғы күндері Құдайдың үйі орналасқан тау барлық таулардан биік болады» делінген, және Аян 17:1-18, онда «жеті басы мен он мүйізі бар қызыл аң» сипатталған. Жеті тау доминионизмін қолдайтын белгілі христиандық көшбасшыларға Дэвид Бартон, Джеймс Добсон, Джон Хаги, Билл Джонсон, Ланс Уолльнау және Пола Уайт жатады. Оны қабылдаған саясаткерлердің арасында Мишель Бахман, Сэм Браунбек, Тед Круз, Ньют Гингрич, Майк Хакаби, Чарли Кирк, Сара Пейлин және Рик Перри бар. Kingdom Now теологиясын, бастамалы эсхатологиямен байланысты Патшалық теологиясымен шатастырмау керек.

Kingdom Now theology is a branch of dominion theology that has a following within Pentecostalism and attracted attention in the late 1980s. Kingdom Now theology states that although Satan has been in control of the world since the Fall of Man, God is looking for people who will help him take back dominion. Those who yield themselves to the authority of God's apostles and prophets will take control of the kingdoms of this world, being defined as all social institutions, the "kingdom" of education, the "kingdom" of science, the "kingdom" of the arts, etc. C. Peter Wagner, the founder of the New Apostolic Reformation, writes: "The practical theology that best builds a foundation under social transformation is dominion theology, sometimes called 'Kingdom Now'. Its history can be traced back through R. J. Rushdoony and Abraham Kuyper to John Calvin." Kingdom Now theology is influenced by the Latter Rain movement, "Spiritual Warfare Christianity," and Fivefold ministry thinking. Seven Mountains Dominionism, also known as the Seven Mountains Mandate or 7MM, has become a more prevalent manifestation of Kingdom Now theology since the early 2010s. Bill Bright, Loren Cunningham, and Francis Schaeffer are often credited as having been given the same divine vision that revealed the Seven Mountain Mandate in 1975. The mandate proposes that there are seven "mountains" that Christians must control to establish a global Christian theocracy and prepare the world for Jesus' return: government, education, media, arts and entertainment, religion, family, and business. The mandate is based on two Biblical passages: Isaiah 2:2 3, which says, "In the last days the mountain of the Lord’s temple will be established as the highest of the mountains," and Revelation 17:1–18, which describes "a scarlet beast [with] had seven heads and ten horns." Prominent Christian leaders who support Seven Mountains Dominionism include David Barton, James Dobson, John Hagee, Bill Johnson, Lance Wallnau, and Paula White. Notable politicians who have embraced it include Michele Bachmann, Sam Brownback, Ted Cruz, Newt Gingrich, Mike Huckabee, Charlie Kirk, Sarah Palin, and Rick Perry. Kingdom Now theology should not be confused with Kingdom theology, which is related to inaugurated eschatology.

Терминнің қолданылуын сынға алу

Доминионистер деп аталатын адамдар өздерін сипаттау үшін доминионист және доминионизм терминдерін сирек қолданады, ал кейбір адамдар мұндай сөздерді қолдануға шабуыл жасады және Хеджестің "негізінен беті жоқ және аты жоқ 'Доминионист' христиандық массасының өте күмәнді суретін салуға" мүмкіндік беретін "негізгі сипаттамаларын" сынға алды. Курц сондай-ақ христиандық қайта құрушылық сияқты экстремизм мен евангелистік христиандардың арасындағы байланысты байқауға наразылық білдірді: Консервативті христиандар құлдықты қайта орнатқысы келеді және геноцид арқылы билік ету – бұл тек ақылға сыймайтын нәрсе емес, бұл өте қауіпті. Харпердің мұқабасында (Крис Хеджестің) ең алаңдатушы бөлігі христиан консерваторларын Гитлер мен фашизммен байланыстыруға тырысу болды. Хеджестің айтуынша, консервативті христиандар мен фашистердің ұқсастығын мойындағаннан кейін, біз 'демократияның ескі әдепті ережелерін' тастап, христиандық зұлымдыққа қарсы тұра аламыз. Сондықтан да еріншек заговор теориясы мен геноцидті елестету солшылдықтың демократия ережелерін елемеуіне және консервативті христиандарды кез келген тәсілмен жеңуіне себеп болып табылады. Даймонд доминионизм терминінің кең мағынасын қолданғанын жоққа шығарады, ол өзінің диссертациясында және Доминионға жолдар тек доминион теологиясын сипаттау үшін пайда болады. Дегенмен, Даймонд доминион теологиясы "христиандық оңшылдықтың орталық біріктіруші идеологиясы" деген ойды тудырды. Newsweek журналының Лиза Миллер мақаласында "доминионизм" параноикалық "күнгі сөз" екені және "кейбір журналистер "доминионист" сөзін Fox News-тегі кейбір адамдар шариғат сөзін қолданғандай қолданатыны" жазылған. Оның ерекшелігі адамдарды қорқытады. Тарих пен контекстсіз бұл сөз қоршау ментальтигін тудырады, онда "біз" "олардан" сақтануымыз керек". Росс Доутхат Нью-Йорк Таймс газетінде "Даймонд сияқты жазушылар мен басқалар 'доминионистер' деп атаған көптеген адамдар бұл таңбадан бас тартады, доминионизмнің көптеген анықтамасы бірнеше түрлі христиандық саяси теологияларды біріктіреді және терминнің пайдалы болуы туралы қызу пікірталас бар" деп атап өтті. Басқа сын терминнің дұрыс қолданылуына бағытталған. Берлет "Христиандық оңшылдықты сынға алған кейбір сыншылар доминионизм терминін оның сынған нүктесінен асып кетіп қалды дегенді білдірмейді, біз бұл терминді тастауымыз керек" деп жазды және консервативтілерді экстремист деп атаудың орнына "осы адамдармен сөйлесіп", "оларды тарту" жақсырақ деп мәлімдеді. Даймонд "либералдылардың христиандық оңшылдықты басып алу жоспарлары туралы жазғандары, әдетте, сөз байласу теориясы түрінде болды" деп жазды және оның орнына Доминионизм сияқты идеялардың "қозғалыстарда және неліктен тұтануы" туралы "қырқыр жолдарды талдау керек" деп мәлімдеді.

Those labelled dominionists rarely use the terms dominionist and dominionism for self description, and some people have attacked the use of such words. and decried Hedges' "vague characterizations" that allow him to "paint a highly questionable picture of a virtually faceless and nameless 'Dominionist' Christian mass". Kurtz also complained about a perceived link between average Christian evangelicals and extremism such as Christian reconstructionism:

The notion that conservative Christians want to reinstitute slavery and rule by genocide is not just crazy, it's downright dangerous. The most disturbing part of the Harper's cover story (the one by Chris Hedges) was the attempt to link Christian conservatives with Hitler and fascism. Once we acknowledge the similarity between conservative Christians and fascists, Hedges appears to suggest, we can confront Christian evil by setting aside 'the old polite rules of democracy.' So wild conspiracy theories and visions of genocide are really excuses for the Left to disregard the rules of democracy and defeat conservative Christians—by any means necessary. Diamond denies that she coined the broader sense of the term dominionism, which appears in her dissertation and in Roads to Dominion solely to describe dominion theology. Nevertheless, Diamond originated the idea that dominion theology is the "central unifying ideology for the Christian Right. "</blockquote>

Lisa Miller of Newsweek writes that dominionism' is the paranoid mot du jour" and that "certain journalists use 'dominionist' the way some folks on Fox News use the word sharia. Its strangeness scares people. Without history or context, the word creates a siege mentality in which 'we' need to guard against 'them'." Ross Douthat of The New York Times noted that "many of the people that writers like Diamond and others describe as 'dominionists' would disavow the label, many definitions of dominionism conflate several very different Christian political theologies, and there's a lively debate about whether the term is even useful at all." Other criticism has focused on the proper use of the term. Berlet wrote that "just because some critics of the Christian Right have stretched the term dominionism past its breaking point does not mean we should abandon the term," and argued that rather than label conservatives as extremists, it would be better to "talk to these people" and "engage them." Diamond wrote, "Liberals' writing about the Christian Right's take over plans has generally taken the form of conspiracy theory" and argued that instead, one should "analyze the subtle ways" that ideas like Dominionism "take hold within movements and why."