Нидерланд Гран-присі: Формула-1 тарихы мен жаңа өркендеуі

Кіріспе

Формула 1 Гран-при

Голландия Гран-присі (Grote Prijs van Nederland) – 1950 жылдан 1985 жылға дейін және 35 жылдық үзілістен кейін 2021 жылдан бастап Нидерландтың Солтүстік Голландия провинциясындағы Зандворт трассасында өткізілетін жыл сайынғы Формула 1 әлем чемпионатының автожарысы. 1952 жылдан бері Формула-1 әлем чемпионатының құрамында. 1962 және 1976 жылдары екі рет Еуропа Гран-присі атағын алды, бұл атақ әр жыл сайын Еуропадағы бір Гран-при жарысына берілетін құрметті мәртебе болды.

Бастапқы схема

Зандворт қаласы Солтүстік Голландияның Солтүстік теңіз жағалауында, Нидерландтың Амстердам қаласына жақын орналасқан. 1930 жылдары қаладағы көше трассасында шағын жарыстар өткізілді, бірақ Нидерландыға неміс басқыншылығы кезінде немістер жеңіс шерулерін өткізу үшін құм төбелер арқылы тік жол салынды. Кейіннен бұл жол жағалау қорғаныс позицияларына қолжетімділік беретін басқа жолдармен жалғастырылды. 1955 жылы «Мерседес-Бенц» тағы да үстемдігін көрсетті, аргентиналық Хуан Мануэль Фанхио және британдық Стирлинг Мосс жарысқа басымдық жасады; Мосс Фанхионың ізінен тығыз ерді. 1956 және 1957 жылдардағы жарыстар 1956-1957 жылдардағы Суэц каналы дағдарысының салдарынан ақша тапшылығына байланысты өткізілмеді. 1958 жылғы Голландия Гран-присін Мосс «Ванволл» көлігімен жеңіп алды. 1959 жылы швед Джо Боннье өзінің жалғыз «Формула-1» чемпионатында жеңіске жетті, ал 1960 жылы Дэн Гурни апатқа ұшырады, нәтижесінде көрермен қаза тапты; жарысты Джек Брабхэм «Купер» көлігімен жеңді. 1963-1965 жылдары британдық Джим Кларк үш жарыстың барлығында жеңіске жетті, ал 1967 жылы жаңа «Ford Cosworth DFV» қозғалтқышымен жабдықталған «Lotus 49» таныстырылды. Кларк басқарған «DFV» дебюттік жарысында жеңіске жетті; бұл қозғалтқыш 1985 жылға дейін жеке командалар арасында ең табысты және кеңінен қолданылатын қозғалтқышқа айналды. 1970 жылғы жарыста «49»-дың ізбасары «72» модельі Йошен Риндт басқаруымен толық жеңіске жетті. Алайда, жарыс кезінде трагедия орын алды: Фрэнк Уильямс командасынан жүргізілген британдық Пирс Курейдж, «Tunnel Oost» бұрышының жанында дөңгелегі түсіп, басына тиіп, қаза тапты. Көлікте Курейдж болған күйінде өртеніп кетті. 1971 жылғы жарыста Джеки Икс жаңбырлы ауа-райында мексикалық Педро Родригеспен қарқынды күрес жүргізіп, «Феррари» көлігімен жеңіске жетті. 1972 жылы жарыс өткізілмеді. Ол бастапқыда сол жылғы күнтізбеге енгізілген болатын, бірақ жүргізушілер Зандвортта жарысудан бас тартты, себебі трассаның жабдықтары мен жағдайлары сол кездегі Гран-при жарыстарының талаптарына сай келмеді.

The town of Zandvoort is located on the North Sea coast of North Holland, close to the Dutch city of Amsterdam. There were minor races on a street circuit in the town in the 1930s but during the German invasion of the Netherlands a straight road was constructed through the dunes for the Germans to hold victory parades. The road was later connected to other roads opening access coastal defence positions. and 1955 saw yet another demonstration of Mercedes Benz's dominance, with Argentine Juan Manuel Fangio and Briton Stirling Moss dominating the proceedings; Moss followed Fangio closely all the way. The 1956 and 1957 races were cancelled because of apparent lack of money, which was indirectly caused by the 1956–1957 Suez Crisis. The 1958 Dutch Grand Prix was won by Moss in a Vanwall. 1959 saw Swede Jo Bonnier win his only Formula One championship event and 1960 saw Dan Gurney have an accident and a spectator was killed; the race was won by Jack Brabham in a Cooper. From 1963 to 1965 saw Briton Jim Clark win all three events, and 1967 saw the introduction of the Lotus 49 with its brand new Ford Cosworth DFV engine. The DFV won on its debut with Clark driving; this engine became the most successful and widely used engine among private teams until 1985. The 1970 event saw the 49's successor, the 72, win comprehensively with Jochen Rindt behind the wheel. However, tragedy struck during the race: Briton Piers Courage, driving for Frank Williams, crashed heavily near the notoriously fast Tunnel Oost corner after a wheel came off and hit him on the head, which killed him. The car, with Courage still in it, then caught fire and burned to the ground. The 1971 event saw Jacky Ickx win in a Ferrari after a spirited battle with Mexican Pedro Rodriguez in a BRM in rain soaked conditions. There was no 1972 race. It was originally on that year's calendar, but the drivers refused to race at Zandvoort, because the facilities and conditions of the circuit were out of date with Grand Prix racing at that time.

Қайта жасалған схема

Зандворт Гран-при күнтізбесінен алынғаннан кейін кеңінен өзгертілді. Трасса Армкомен қоршалды, ал машиналар құмды төбелерден және трассаның жанындағы кедергілерден қорғалды. Жаңа пит-стоптар салынды, сондай-ақ Босуит бұрышының алдына шикана орнатылды – пит-шоуға тікелей кіретін өте жылдам бұрылыс. 1973 жылғы жарыста, еңбек еткендердің құрметіне, осы демалыс күндері ерекше атмосфера болды және барлығы қуанышты болды, әсіресе ұйымдастырушылар. Бірақ тағдырдың зымыран соққысымен, бұл жарыс Зандворт тарихы мен беделіне тағы бір қара дақ болды. Бұл жарыс ең жақсы ұйымдастырылған Гран-при деп есептелгенімен, шындығында ұйымдаспаушылық пен нақты байланыстың болмауы оқиғаға жауапты болды. Жарыстың сегізінші айналымында британдық Роджер Уильямсон (Формула-1 жарысында екінші рет қатысып жатқанда) Tunnel Oost маңында ауыр апатқа ұшырады, ал оның машинасы асфальт бойымен сырғып келе жатып өртенді. Уильямсон апат кезінде жарақат алмады, бірақ уақыт өте шықты, ол машинадан өзін босата алмады. Уильямсонның отандасы Дэвид Пурли жанынан тоқтады, трассадан өтіп, өртенген March машинасына жүгірді. Пурли машинаны тік етуге тырысты. Машинаны оңдап, Уильямсонды құтқаруға жеткілікті уақыт болған сияқты, бірақ Пурли өзінің күшімен мұны істей алмады, ал отты өткізбейтін комбинезон кимеген маршалдар қатты ыстықтан көмектесе алмады және көмектесуге батыл болмады. Жарыс бақылауы Пурлидің машинасы апатқа ұшырап, жүргізуші қауіпсіз эвакуацияланғанын болжады. Көптеген жүргізушілер Пурлидің тоқтауға шақырып қол билгенін көргенде, ол өзінің машинасынан шығып, өртті сөндіруге тырысып жатыр деп ойлады, сондықтан екінші жүргізушінің қатысқанын білмеді. Нәтижесінде, жарыс толық қарқынмен жалғасты, ал Пурли Уильямсонның өмірін құтқаруға аянбай тырысты. Жарыс шенеуніктерінің бір тобы Уильямсонның өртенген машинасының маңында тұрып, көмектеспегені және тіпті жағдайды нашарлатқаны (Пурли қолданып жатқан өрт сөндіргішті Армкодан және төбеден лақтырып жіберу арқылы) көмектеспеді, нәтижесінде Уильямсон тері күйігінен емес, тұншығудан қайтыс болды. Кейін Пурлиге оның батылдығы үшін Джордж медалі табысталды. Жарысты Tyrrell жүргізушісі Джеки Стюарт жеңіп алды (сол күні Джим Кларк рекордты ең көп Гран-при жеңісі бойынша бұзды), ал оның командаласы Франсуа Север 2-орынды иеленді, бірақ ешкім тойлауға құмар емес еді – бұл спорт тарихындағы ең қараңғы сәттердің бірі болды. 1974 жылы қайта жанданған Ferrari командасы австриялық Ники Лауданың жеңісімен үстемдік құрды, ал 1975 жылы британдық Джеймс Хант өзінің бірінші чемпионат Формула-1 жарысында жеңіске жетті. 1976 жылы Хант тағы да жеңіске жетті, ал Лауда Нюрбургрингтегі қайғылы апатынан жазылып жатты. 1977 жылы Хант пен америкалық Марио Андретти арасындағы оқиға есте қалды. Андретти 180 градус Тарзан бұрылысында Хантты озуға тырысты, екі машина соқтығысып, екеуі де жарыстан шықты. Андретти 1978 жылы жарыста жеңіске жетті – оның соңғы Формула-1 жеңісі. 1979 жылы Tunnel Oost-ке кіретін машиналарды баяулату үшін трассаға өзгеріс енгізілді, онда жоғары жылдамдықты уақытша шикана орнатылды. Канадалық Жиль Вильнёв австралиялық Алан Джонспен күрескенде сол жақ артқы аспасына зақым келтіріп, трассадан шығып кетті. Бірақ ол жалғастырды, бірақ келесі айналымның басында ол қайтадан Тарзанға кетті. Бас тартпай, Вильнёв көптеген адамдардың таңғалысына қарай, кері бағытта қозғалып, Ferrari-ін лайлы жерден шығарып, трассаға қайта кірді. Жарты жолға таман, сол жақ артқы дөңгелек пен толықтай сынған аспасы машинамен бірге сүйреліп бара жатқан; бұл Ferrari-ді басқаруды мүмкін емес етті. Вильнёв өзінің әйгілі машинаны басқару шеберлігін көрсетіп, апатқа ұшырамастан немесе трассадан шықпастан пит-стопқа жетті, жарыстан шықты, Гран-приді Джонс жеңіп алды. 1980 жылы шикана алынып тасталды және Tunnel Oost алдындағы баяу шиканамен ауыстырылды. 1981 жылы француз Ален Прост пен Джонс арасында қызықты шайқас болды. Прост жеңіске жетті. 1982 жылғы жарысты француз Дидье Пирони Ferrari-де жеңіп алды, ал оның отандасы Рене Арноу пит-шоудың соңында Тарзанға кіре бергенде қорқынышты апатқа ұшырады, оның жер әсерімен Renault машинасының алдыңғы аспасы бұзылды және ол тосқауылдарға басымен соқтығысты, әйбарым ол жарақат алмады. 1983 жылы чемпиондыққа таласқан Прост пен бразилиялық Нельсон Пике арасында шайқас болды. Прост Тарзаннан Пикеті озуға тырысты, бірақ француз Пикеті трассадан шығарып жіберді, ал Прост көп ұзамай апатқа ұшырады. Прост 1984 жылы полюстен жеңіске жетті. 1985 жылы Лауда өзінің 25-ші және соңғы Гран-при жеңісін оді, жарыстың соңында Простқа қарсы шабуылдап, McLaren командаласын ұстап тұрды. 1985 жылы жарыс соңғы рет өткізілді, өйткені трассаны басқарған компания (CENAV) банкротқа ұшырады, бұл ескі Зандворт трассасының соңы болды. Трасса Зандворт муниципалитетіне тиесілі болды, біраз уақыт пайдаланылмады, ал 1987 жылы трассаның бір бөлігі және шамамен жартысы Vendorado компаниясына сатылды, ол сол кезде коттеджтерді салумен айналысатын компания еді. Трасса соңында қайта жобаланды және қазірде басқа моторспорт түрлері үшін қолданылады.

Zandvoort had been extensively modified during its absence from the Grand Prix calendar. It had been lined with Armco and the cars were protected from the sand dunes and track side obstacles. New pits were built, and the circuit also saw a chicane placed before Bosuit, the very high speed corner that went into the pit straight. For the 1973 race, in an indirect celebration of the efforts put forth, there was a special atmosphere at that weekend and everyone was happy, especially the organizers. But in a cruel twist of fate, that race was to be yet another black mark on Zandvoort's history and reputation. In a race that was thought to be one of the most well organized Grands Prix yet seen, it was actually disorganization and a total lack of clear communication that would be ultimately responsible for what was to happen. On the eighth lap of the race, Briton Roger Williamson (in only his second ever Formula One race) crashed heavily near Tunnel Oost and his car caught fire while scraping along the tarmac. Williamson was uninjured during the crash; but time was running out; he could not free himself from the car. Williamson's countryman David Purley stopped alongside, crossed the track and ran over to the burning March. Purley tried in vain to turn the car upright. There appeared to have been ample time to right the car and pull Williamson out, but as desperately as he tried, Purley was unable to do it by himself, and the marshals, who were not wearing flame retardant overalls, were unable and unwilling to help due to the intense heat. Race control assumed that it was Purley's car that had crashed and that the driver had escaped unharmed. Many drivers who saw Purley waving them down to stop assumed that he was trying to put a fire out from his own car, having safely exited it, and thus did not know that a second driver had been involved. As a result, the race continued at full pace while Purley desperately tried to save the life of Williamson. Due to a group of race officials standing around Williamson's burning car doing absolutely nothing to help and even hindering the situation (by throwing away the fire extinguisher Purley was using over the Armco and down a slope), this did not work, and Williamson died not of skin burns but of asphyxiation. Purley was later awarded the George Medal for his actions. The race was won by Tyrrell driver Jackie Stewart (who broke Jim Clark's record for the most career Grand Prix victories that weekend) and his teammate François Cevert finished 2nd; but no one felt like celebrating; it was one of the darkest moments in the history of the sport. 1974 saw the re emerging Ferrari team dominate with Austrian Niki Lauda winning; and 1975 saw Briton James Hunt win his first championship Formula One race in his Hesketh. 1976 saw Hunt win again while Lauda was recovering from his dreadful crash at the Nürburgring. 1977 was probably remembered for an incident between Hunt and American Mario Andretti. Andretti attempted ambitiously to pass Hunt at the 180 degree Tarzan corner; the two cars touched and both were out of the race. Andretti won the 1978 running; his last Formula One victory. 1979 saw a change to the circuit to slow cars coming into Tunnel Oost; there was a high speed temporary chicane put there. Canadian Gilles Villeneuve had crashed there while battling ferociously with Australian Alan Jones and damaged his left rear suspension. But he carried on; but on the start of the next lap he went off again at Tarzan. Refusing to give up, Villeneuve, to the shock of many, went into reverse gear and drove his Ferrari out of the muddy run off area and back onto the circuit. About halfway distance, the car's left rear rim and wheel with the suspension totally shattered was being dragged by the car as it went along; which made the Ferrari nearly impossible to drive. Villeneuve, displaying his now legendary car control, made it back to the pits without crashing or going off and retired from the race; the Grand Prix was won by Jones. 1980 saw the chicane removed and replaced by a slower chicane before Tunnel Oost. 1981 saw a big battle between Frenchman Alain Prost in a Renault and Jones in a Williams; Prost came out on top to win. The 1982 event was won by Frenchman Didier Pironi in a Ferrari; his countryman René Arnoux had a dreadful crash at the end of the pit straight going into Tarzan; his front suspension failed on his ground effect Renault and he went head on into the barriers; fortunately he was uninjured. 1983 saw a battle between championship contenders Prost and Brazilian Nelson Piquet. Prost attempted to pass Piquet at Tarzan but the Frenchman punted Piquet off and Prost crashed soon afterwards. Prost won from pole in 1984. In 1985, Lauda took his 25th and final Grand Prix victory while holding off his charging McLaren teammate Prost near the end of the race. 1985 was the race's final running, as the company that ran the circuit (CENAV) went out of business, marking the end of the old Zandvoort circuit. The track, owned by the municipality of Zandvoort, was not used for some time and part of the grounds and approximately half of the track was sold in 1987 to Vendorado, a bungalow park developer at that time. The track was eventually redesigned and is still used for other disciplines of motorsport.

2021 қазіргі

2019 жылдың 14 мамырында 2020 жылғы Формула-1 күнтізбесінде Зандворт трассасында Голландия Гран-приінің өтетіні жарияланды. 2020 жылдың наурыз айында COVID-19 пандемиясына байланысты жарыс кейінге шегерілді, бірақ кейін толығымен жойылды. Жарыс 2021 жылғы Формула-1 маусымында қайтадан өткізілуге жоспарланған болатын, онда жергілікті жанкүйерлердің сүйіктісі Макс Верстаппен жеңіске жетті. Голландия Гран-приі кем дегенде 2025 жылға дейін Зандвортта өткізіледі.