Көне Олимпиада ойындарының төрешілері: Гелланодикалар
Hellanodikai
Көне Олимпиада ойындарының төрешілері – гелланодикалар. Олар қағидаларды сақтап, ойындардың дәстүрін ұстады. Тағайындалу әдісі мемлекеттік құрылысқа байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гелланодикай (Ἑλλανοδίκας, сөзбе-сөз – гректердің судьялары; жекеше – Ἑλλανοδίκας) – ежелгі Олимпиада ойындарының төрешілері. Ойындардың сәтті өтуі олардың еңбегінің нәтижесі саналды. Олардың қасиетті міндеті – ойындардың дәстүрін сақтау, стандарттарын қолдау және қағидаларын ұстану болды.
The Hellanodikai (, literally meaning Judges of the Greeks; sing. Ἑλλανοδίκας ) were the judges of the Ancient Olympic Games, and the success of the games was attributed to their efforts. It was their sacred duty to maintain the standards and legacy of the games, as well as uphold the rules.
Тарих
Гелланодика – грек мемлекеттік қызметкерлерінің бір түрі, олар жалпы агонотеттер (ағылшынша транслитерациясы), агонотеи, яғни ойын ұйымдастырушылар деп аталады. Оларды таңдау әдісі құрылтайшы мемлекеттің үкімет түріне байланысты болды. Әр түрлі мемлекеттер белгілі бір ойындардың агонотеттеріне ерекше атаулар берген; мысалы, Афинадағы Пифия ойындарының агонотеттері атлотеттер деп аталды. Афина демократиялық мемлекет болғандықтан, олар демократиялық жолмен сайланды. Олимпиада ойындарының агонотеттерінің шығу тегі көне заманда жоғалып кеткен. Дориялық аңыздағы ойындардың негізін қалаушы, аңыз бойынша Геркулес – алғашқы агонотет болған. Бірақ қандай болса да, тарихи Олимпиада ойындарының агонотеттері Гелланодикаи болды. Алғашқыда, мүмкін, тек бір Гелланодика болған, бірақ олардың саны кейін он екіге дейін жетіп, 348 ж.б. онға дейін азайды. Олар жекелеген жарыстарды қадағалап, жоғары тұрған Гелланодика басшылық етті.
One Hellanodikas was a type of Greek public official termed generally the agonothetes (English transliteration), , Agōnothetai, meaning game organisers), magistrates chosen specifically for the purpose of establishing and maintaining public games. The method of selection depended on the type of government of the founding state. Different states might give particular names to the agonothetes of particular games; for example, the agonothetes of the Pythian games at Athens were called athlothetes. As Athens was a democracy, they were democratically elected. The origin of the agonothetes of the Olympic games is lost in prehistory. The legendary Hercules, founder of the games in Doric legend, would have been the first legendary agonothete. However that may be, the agonothetes of the historical Olympic games were the Hellanodikai. Originally, perhaps, if only in legend, there may have been only one Hellanodikas, but this expanded, reaching as high as twelve members and then settling on ten in 348 BC. They supervised individual events, with a senior Hellanodikas as an overseer.
Таңдау және оқыту
Гелланодикаи Элис аймағында тұратын адамдардан таңдалып алынды, себебі Элис Олимпиада ойындарын ұйымдастыруға жауапты болды. Алғашқыда бұл лауазым мұрагерлікпен берілетін, бірақ кейіннен өзгертілді, және билеуші әр отбасыдан бір Элеан Гелланодика ретінде сайланды. Олардың қызмет мерзімі бір Олимпиадамен шектелді, ал әр келесі ойындарға жаңа сайлау өтті. Ойындарға дейін соңғы он айда Гелланодикаи Элис қаласында арнайы салынған ғимаратта, Гелланодикаион деп аталатын жерде тұрды. Бұл ғимарат спортшылардың жаттығулар жасап, ойындарға дайындалатын жаттығу залдарына жақын орналасқан еді. Гелланодикаионда болғанда, олар номофилактардан (νομοφύλακες, «заң сақшылары» деген мағынада) Олимпиада ойындарының ережелері мен регламентін үйренді.
Hellanodikai were handpicked from people living in the region of Elis, as Elis was responsible for the running of the Olympics. Originally the post was hereditary, but this was changed, and an Elean from each of the ruling families were elected as a Hellanodikas. Their post only lasted for one Olympiad, and elections took place for each of the subsequent games. In the ten months preceding the games, the Hellanodikai lived in a specially made building in Elis, called the Hellanodikaion. This building was close to the gymnasiums where the athletes trained in preparation for the games. While staying at the Hellanodikaion, they were trained by the nomophylakes (νομοφύλακες, meaning 'guardians of the law') in the rules and regulations of the olympic games.
Сот шешімі
Гелланодикаилер әділдіктерімен танымал болды және халық оларды үлкен құрметпен қарады. Спортшылар арасында парақорлық пен алдау жиі кездессе де, судьялардың арасында сыбайлас жемқорлыққа қатысты тек бір ғана жағдай тіркелген, онда Гелланодика екі ат спорты түрінде жеңіске жеткен. Гелланодикаидың бейтараптығын сақтау үшін олардың ойындарға қатысуына тыйым салынды, және бұл олардың өте таза рекордындағы жалғыз бір кемшілік болды. Гелланодикаидың тағы бір міндеті – спортшылардың жаттығуларын бақылау, олар жақсы даярланғандарды іріктеп, жеткіліксіз деңгейде көрсетіп жатқандарды қабылдамады. Әрбір спортшының жаттықтырушысы қатысуға міндетті болды, бірақ араласуға болмады, әйтпесе оларға тиісті жаза тағайындалған. Олар әрбір спортшыны мінез-құлқы, сипаты мен моральдық қасиеттері, сондай-ақ күш, шыдамдылық және төзімділік сияқты стандартты қасиеттері бойынша бағалады. Мақұлданғандар «лейкома» (λεύκωμα) деп аталатын арнайы тізімге енгізілді.
The Hellanodikai were renowned for their fairness, and the public held them in high regard. While bribery and cheating among the athletes was commonplace, there was only one recorded case of corruption among the judges, where a Hellanodikas won two equestrian events. To remain impartial, the Hellanodikai were no longer allowed to participate in the games, and this remained the only blemish on their otherwise impeccable record. Another task for the Hellanodikai was to supervise the training of the athletes, where they selected those who were well trained, rejecting those who were not performing at a satisfactory level. The trainers for the individual athletes had to be present, but could not intervene or they were punished accordingly. They evaluated each athlete on behaviour, character and morality, as well as the more standard attributes such as power, stamina, and resistance. Those that were approved were entered into a special list called the leukoma (λεύκωμα).
Әдет-ғұрып
Төрешілер мен қазыналар болудан басқа, Хелланодикаилар жалпы ұйымдастырушылар да болды және өтетін барлық рәсімдер мен шараларда қатысып, жеңімпаздарға тәждер мен пальма бұтақтарын табыс ету құрметіне ие болды. Олардан ойындарды тәртіпке келтіру де күтілді. Ойындарға екі күн қалғанда, құқығы бар спортшылар Элистен Олимпияға Хелланодикаилар бастаған шерумен аттанды.
Besides being judges and umpires, the Hellanodikai also were the general organisers, and were present at every ceremony and event that took place, having the honour of presenting the crowns and palm branches to the winners. They were also expected to police the games. Two days before the games, the athletes who were eligible left Elis for Olympia, in a procession led by the Hellanodikai.