Кіріспе

Лаон (lɑ̃) — Францияның солтүстігіндегі О-де-Франс аймағындағы Айн департаментіндегі префектура және коммуна.

Ерте тарих

Лаонның ежелгі епархиясы, Пакардия жазығынан жүз метр биіктікте көтеріліп, әрқашан стратегиялық маңызға ие болған. Юлий Цезарь заманында Бибракс деп аталған галл ауылы болды, онда Реймстің (Реймс маңындағы елді мекендердің тұрғындары) Ремистері біріккен белгиялықтардың шабуылына тойтарыс беруге тиіс болды. Сол шайқас алаңының нақты орны қандай болғаны белгісіз, Лаон римдіктермен бекітілді және франктар, бургундтар, вандалдар, аландар мен гунндардың басқыншылықтарын бірінен соң бірі тоқтатты. Ол кезде ол Алауданум немесе Лугдунум Клаватум деп аталды. Кловисті крещениелеген Реймстің архиепископы Ремигий Лаоннада дүниеге келді және бесінші ғасырдың соңында Лаон епископтығын құрды. Содан бері Лаон франк корольдығының маңызды қалаларының бірі болды және оны иелену жиі дау тудырды. Шарль Басқұмар шіркеуін көптеген иеліктермен байытты. 847 жыл шамасында ирландиялық философ Джон Скот Эриугена Шарль Басқұмардың сарайына келді және сарай мектебінің басшысы болып тағайындалды. Эриугена өмірінің қалған бөлігін Францияда, мүмкін Париж мен Лаонда өткізді. Лаон Францияның соңғы Каролинг корольдерінің, Людовик IV-тен бастап, басты қаласы болды. Каролингтердің құлауынан кейін Лаон олардың мұрагері Лотарингиялық Карлдың тарапын алды, ал Хью Капе епископтың келісімімен ғана қаланың иесі атанды, ол осы қызметі үшін корольдіктің екінші рухани пэрі болды. XII ғасырдың басында Франция коммуналары өзін-өзі босатуға кірісті, ал Лаон коммунасының тарихы ең бай және алуан түрлі. Лаондық Ансельмнің теология және экзегезис мектебі Еуропадағы ең танымал мектепке айналды. Азаматтар епископ Годридің уақытша болмауынан пайдаланып, оның өкілдерінен коммуналық хартаны алды, бірақ ол оралғаннан кейін Франция королінен осы құжатты күштен шығаруды сатып алды және өзінің зорлық-зомбылықтарын қайта бастады. Соның салдарынан епископ сарайы өртенді, ал епископ және оның бірнеше жақтастары 1112 жылдың 25 сәуірінде өлтірілді. Өрт Лаон соборына таралып, оны күлге айналдырды. Жеңіске жеткендеріне алаңдап, бүлікшілер қала сыртына жасырынды, ал көршілес халық епископтың өлімі үшін кек алуға асығып, қаланы қайта тонады. Содан кейін француз монархтары епископ пен қала тұрғындары арасындағы дауларды шешу үшін 1331 жылға дейін қажет болған жағдайда араласты, содан кейін коммуна таратылды. 1337-1453 жылдардағы жүз жылдық соғыстың соңғы кезеңдерінде Лаонды Бургундия герцогы Филипп басып алды; ол оны 1429 жылға дейін ұстаған ағылшын одақтастарына тапсырды, содан кейін ол Франция королі Карл VII-ге түсті. Католик лигасы француз дін соғыстары кезінде қаланы база ретінде пайдаланды; оны 1594 жылдың тамызында бұрынғы гугенот Генрих IV қайтарып алды.

Қазіргі тарих

Революция (1789) кезінде Лаон епископтық мәртебесінен түгелдей айырылды. 1814 жылғы науқан барысында Наполеон Лаон шайқасында Блюхер мен Бюлоны одан ығыстыруға бекер тырысты. 1870 жылы Франко-прусс соғысы кезінде инженерлер қалаға неміс әскерлері кірген сәтте цитадельдегі ұнтақ қоймасын жарылдырды. Көптеген адам қаза тапты, собор мен ескі епископ сарайы қирады. 9 қыркүйекте неміс әскерлеріне тәслим болды. Ол Реймстен, Амиеннен және Парижден шалқап жатыр.

Көрікті жерлер

Қалада көптеген ортағасырлық ғимараттар бар, соның ішінде Лаонның Нотр-Дам соборы, ол негізінен 12- және 13-ғасырларға жатады. Капитулярлық үй мен монастырь 13-ғасырдың басындағы сәулет үлгілерін қамтиды. Ескі епископ сарайы соборға іргелес орналасқан және қазір сот үйі ретінде пайдаланылады. Мұнаралармен шектелінген алдыңғы жағында үлкен сүйір терезелер бар. Сонымен қатар, готикалық монастырь және собордан бұрынғы екі қабатты ескі шапель де бар. Сент-Мартин шіркеуі 12-ғасырдың ортасына дейін салынған. Сол негіздегі ескі аббат ғимараттары қазір аурухана ретінде қолданылады. Лаон мұражайында мүсіндер мен кескіндемелер жинағы болған. Оның бағында 12-ғасырға жататын тамплиерлердің шапелі орналасқан. Қаладағы ең көне шіркеулердің бірі – Во-су-Лаонның жақын ауданындағы Иоанн Баптист шіркеуі, ол 11-13 ғасырлар аралығында салынған және романдық және готикалық стильдердің үйлесімінде жасалған.

Көлік

Лаон теміржол станциясы Реймс, Суассон және Париж қалаларымен байланыс ұсынады. 2016 жылдың тамызына дейін қалада әлемдегі жалғыз толық автоматтандырылған қалалық кабельдік жол жүйесі болды, ол Poma 2000 деп аталды. Ол жоғарғы қаланы (платода орналасқан тарихи орталықты) төменгі қаламен байланыстырды, үш станциясы болды және резеңке дөңгелектерде қозғалды. Керісінше, Сан-Франциско кабельдік жол жүйесі қолмен басқарылады, ал көптеген басқа автоматтандырылған кабельдік жол жүйелері әуежайлар мен ауруханалардағы жұмыстарымен шектелген, алайда Италияның Перуджа қаласында Minimetrò деп аталатын тағы бір автоматтандырылған кабельдік жол жүйесі бар. Қалалық автобус бағыттарын TUL (Transports Urbains Laonnois) қалалық көлік компаниясы басқарады.

БАҚ-та

Лаон Дэвид Мур Круктың "Парсиді іздеу" кітабында айтылады. Лаон сондай-ақ Тимоти Иганның "Мәңгілікке саяхат" кітабында да кездеседі.