Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lycium barbarum жемісі
Fruit of Lycium barbarum
Гoji, goji жидегі немесе вольфберри – Solanaceae тұқымдасына жататын екі жақын туысқан қосқын түрі – Lycium barbarum немесе Lycium chinense-нің тәтті жемісі. Бұл екі түрдің де тегі Шығыс Азияға қатысты және олар ұзақ жылдар бойы дәстүрлі Шығыс Азия тағамдарында қолданылып келеді. Жемісі, кем дегенде 3-ші ғасырдан бері, Шығыс Азияның дәстүрлі медицинасында, атап айтқанда, дәстүрлі қытай, жапон және корей медицинасында қолданылатын құрамының бір бөлігі болып табылады. Фармакопеяларда өсімдіктің жемісі латын тілінде lycii fructus деп, ал жапырақтары herba lycii деп аталады. 2000 жылдан бері goji жидегі және одан алынған өнімдер дамыған елдерде денсаулыққа пайдалы тағам ретінде немесе балама медицина құралы ретінде кеңінен таралды, олардың денсаулыққа пайдалы екендігі туралы негірленбеген және дәлелденбеген мәлімдемелермен бірге. Латынша Lycium атауы грек сөзі λυκιον (lykion) -нан шыққан, оны Плиний Үлкен (23-79 жж.) және Педаний Диоскорид (шамамен б.з.б. 40-90 жж.) бояу үшін қолданылатын қосқын деп аталатын өсімдік үшін қолданған, бұл, мүмкін, Rhamnus түрі болған. Бұл грек сөзі Анатолиядағы Ликия (Λυκία) аймағына сілтеме жасайды, онда осы өсімдік өскен. Ағылшын тіліндегі вольфберри деген атаудың шығу тегі белгісіз. Бұл, латынша Lycium атауы грекше λύκος (lycos) – «қарышқыр» дегенді білдіреді деген қате пікірден туындаған болуы мүмкін.
Goji, goji berry, or wolfberry is the sweet fruit of either Lycium barbarum or Lycium chinense, two closely related species of boxthorn in the nightshade family, Solanaceae. Both of these species are native to East Asia and have been long used in traditional East Asian cuisine. The fruit has also been an ingredient in East Asian traditional medicine, namely traditional Chinese, Japanese, and Korean medicine since at least the 3rd century AD. In pharmacopeias, the fruit of the plant is called by the Latin name lycii fructus and the leaves are called herba lycii. Since about 2000, goji berry and derived products have become common in developed countries as health foods or alternative medicine remedies, extending from exaggerated and unproven claims about their health benefits. The Latin name lycium is derived from the Greek word λυκιον (lykion), used by Pliny the Elder (23–79) and Pedanius Dioscorides (ca. 40–90) for a plant known as dyer's buckthorn, which was probably a Rhamnus species. The Greek word refers to the ancient region of Lycia (Λυκία) in Anatolia, where that plant grew. The common English name, wolfberry, has an unknown origin. It may have arisen from the mistaken assumption that the Latin name Lycium was derived from Greek λύκος (lycos), meaning "wolf".
Дәстүрлі Шығыс Азия асханасы
Жас түймедақ бүршіктері мен жапырақтары жапырақты көкөніс ретінде коммерциялық мақсатта жиналады. Жемістері тағамға әшекей ретінде немесе тәтті дәм беру үшін қолданылады.
Young wolfberry shoots and leaves are harvested commercially as a leaf vegetable. The berries are used in dishes as either a garnish or a source of sweetness.
Тағам
ХХІ ғасырдың басынан бері, кейде кішмішпен салыстырылатын кептірілген жеміс, денсаулыққа пайдалы тағам ретінде таныстырылып, оның пайдасы туралы негізсіз талаптар айтылуда. Осы талаптардың нәтижесінде құрғатылған және жаңа годжи жидектері көптеген жеңіл тағамдар мен тағамдық қоспаларға, мысалы, гранола таяқшаларына қосылды. Толық және ұнтақталған вольфберри тұқымдары мен тұқым майынан жасалған өнімдер де бар.
Since the early 21st century, the dried fruit, occasionally compared to raisins, has been marketed as a health food, with unsupported health claims about its benefits. In the wake of those claims, dried and fresh goji berries were included in many snack foods and food supplements, such as granola bars. There are products of whole and ground wolfberry seeds and seed oil.
Маркетингтік даулар
Өнімді сату үшін қолданылатын шектен тыс талаптардың арасында, көбінесе "супержеміс" деп аталатын, қытайлық Ли Цин Юэн есімді адамның күнделікті вольфберри жегендіктен 256 жасқа дейін (1677–1933) өмір сүргені туралы негізсіз әңгіме бар. Бұл мәлімдеме, көрінеу, 2003 жылғы Эрл Минделлдің кітапшасында пайда болған, ол сондай-ақ годжидің қатерлі ісікке қарсы қасиеттері бар деп мәлімдеді. Кітапшада жалған және расталмаған мәлімдемелер қамтылған. Бұл мәлімдемелер АҚШ-тың Тамақ, дәрі-дәрмек және косметика туралы заңын бұзады [21 USC/321 (g)(1)], өйткені олар "өнімді ауруды емдеу, жеңілдету, емдеу немесе алдын алу үшін қолданылатын дәрі ретінде белгілейді", ал вольфберри немесе оның шырыны мұндай ғылыми бағалаудан өткен жоқ. FDA-ның қосымша мәлімдемесінде, годжи шырыны "аталған жағдайларда жалпы алғанда қауіпсіз және тиімді деп танылмаған" және сондықтан оны Заңның 21(p) бөлімі бойынша "жаңа дәрі" ретінде қарастыру керек. Жаңа дәрі-дәрмектерді АҚШ-та FDA-ның алдын ала рұқсатынсыз заң жүзінде сатуға болмайды. 2007 жылдың қаңтар айында канадалық CBC телеарнасының Marketplace бағдарламасының зерттеу есебіне годжи шырыны өнімінің маркетингтік мәлімдемелері қатысты. Сұхбатта Эрл Минделл (ол кезде FreeLife International, Inc. тікелей маркетингтік компаниясында жұмыс істеген) Нью-Йорктегі Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісік орталығы вольфберри шырынын қолдану адамның 75% сүт безі қатерлі ісігін болдырмайтындығын көрсететін клиникалық зерттеулерді аяқтады деп жалған мәлімдеді. 2010 жылдың 28 сәуірінде келісімге қол жеткізілді, онда FreeLife өзінің годжи өнімдерін "жылынбайтын" немесе "шикі" деп сатуды тоқтату үшін қадамдар жасады және білім беру ұйымына үлес қосты. Көптеген басқа жаңа "денсаулық" тағамдары мен қоспалары сияқты, клиникалық дәлелдемелердің жоқтығы және тұтыну өнімдерін өндірудегі сапаның нашарлығы годжиді клиникалық түрде ұсынуға немесе қолдануға кедергі келтіреді. Алайда 2021 жылға дейін жемістің өзін, оның шырынын немесе экстракттерін тұтынудың биологиялық әсері немесе клиникалық тиімділігі расталған жоқ. Тибет таулы аймағындағы ауыл шаруашылығында (көптеген "Гималай" немесе "Тибет" брендті жидектер осы жерден шыққан деп есептеледі) әдетте тыңайтқыштар мен пестицидтер қолданылады, бұл осы жерде өндірілген жидектердің органикалық екендігі туралы мәлімдемелерді күмәнді етеді. ХХІ ғасырдың басынан бері АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы Қытайдан әкелінген кейбір вольфберрилер мен вольфберри өнімдерінде жоғары деңгейдегі инсектицид қалдықтарын (оның ішінде фенвалеррат, циперметрин және ацетамиприд) және фунгицид қалдықтарын (мысалы, триадименол және изопротиолан) анықтады, бұл осы өнімдерді тәркілеуге әкелді.
Among the extreme claims used to market the product, often referred to as a "superfruit", is the unsupported story that a Chinese man named Li Qing Yuen, who was said to have consumed wolfberries daily, lived to the age of 256 years (1677–1933). This claim apparently originated in a 2003 booklet by Earl Mindell, who claimed also that goji had anti cancer properties. The booklet contained false and unverified claims. These statements were in violation of the United States Food, Drug and Cosmetic Act [21 USC/321 (g)(1)] because they "establish[ed] the product as a drug intended for use in the cure, mitigation, treatment, or prevention of disease" when wolfberries or juice have had no such scientific evaluation. Additionally stated by the FDA, the goji juice was "not generally recognized as safe and effective for the referenced conditions" and therefore must be treated as a "new drug" under Section 21(p) of the Act. New drugs may not be legally marketed in the United States without prior approval of the FDA. In January 2007, marketing statements for a goji juice product were the subject of an investigative report by consumer advocacy program Marketplace produced by the Canadian television network, CBC. In the interview, Earl Mindell (then working for direct marketing company FreeLife International, Inc.) falsely claimed the Memorial Sloan Kettering Cancer Center in New York had completed clinical studies showing that use of wolfberry juice would prevent 75% of human breast cancer cases. A settlement agreement was reached on 28 April 2010, where FreeLife took steps to ensure that its goji products were not marketed as "unheated" or "raw", and made a contribution to an educational organization. As with many other novel "health" foods and supplements, the lack of clinical evidence and poor quality control in the manufacture of consumer products prevent goji from being clinically recommended or applied. However, no biological effects or clinical effectiveness of consuming the fruit itself, its juice, or extracts have been confirmed, as of 2021. Agriculture in the Tibetan plateau (where many "Himalayan" or "Tibetan" branded berries supposedly originate) conventionally uses fertilizers and pesticides, making organic claims for berries originating there dubious. Since the early 21st century, high levels of insecticide residues (including fenvalerate, cypermethrin, and acetamiprid) and fungicide residues (such as triadimenol and isoprothiolane), have been detected by the United States Food and Drug Administration in some imported wolfberries and wolfberry products of Chinese origin, leading to the seizure of these products.
Өсіру және коммерцияландыру
Жүзім жемісі көбінесе құрғатылған күйінде сатылады. Піскен кезде сопақ, қызыл жидектер жұмсақ болады және бұзылып кетпеуі үшін оларды қызданаудан жинап немесе табақтарға түсіру қажет. Жемістерді ашық табақтарда күнде кептіру арқылы немесе механикалық дегидратация арқылы сақтауға болады, сонда 48 сағат ішінде біртіндеп күшейтіліп, жылу сериясы қолданылады.
Wolfberries are most often sold in dried form. When ripe, the oblong, red berries are tender and must be picked or shaken from the vine into trays to avoid spoiling. The fruits are preserved by drying them in full sun on open trays or by mechanical dehydration, employing a progressively increasing series of heat exposure over 48 hours.
Қытай
Қытай әлемдегі бүлдіршін өнімдерін жеткізуші ел, 2004 жылы жалпы экспорт 120 миллион АҚШ долларын құрады. Бұл өнім ел бойынша шаруашылықтарда өсіріліп, 95 000 тоннаға жетті. Аймақта бүлдіршін өсірушілердің, өңдеушілердің, сатушылардың және ғалымдардың өндірістік бірлестігі құрылды, ол жемістің сауда және экспорттық әлеуетін арттыруға бағытталған. Нинся годжисы – дәстүрлі қытай медицинасында қолданылатын сорт. Фестиваль бастапқыда Нинсяның астанасы Инчуаньда өткізілген, бірақ 2000 жылдан бері Чжуннинг округінде ұйымдастырылуда. Ұлыбританияның азық-түлік стандарттары агенттігі (FSA) бастапқыда годжи жидегін «жаңа тағамдар» тізіміне енгізген. Бұл жағдайда, Еуропалық Кеңес пен Парламенттен рұқсат алу қажет еді. Дегенмен, 2007 жылғы 18 маусымда FSA жеміс 1997 жылға дейін тұтынылғанын, яғни қауіпсіз екенін анықтады және оны тізімнен шығарды.
China is the main supplier of wolfberry products in the world, with total exports generating US$120 million in 2004. This production derived from farmed nationwide, yielding 95,000 tons of wolfberries. The region has developed an industrial association of growers, processors, marketers, and scholars of wolfberry cultivation to promote the berry's commercial and export potential. Ningxia goji is the variety used by practitioners of traditional Chinese medicine. Originally held in Ningxia's capital, Yinchuan, the festival has been based since 2000 in Zhongning County. The UK Food Standards Agency (FSA) had initially placed goji berry in the Novel Foods list. That classification would have required authorisation from the European Council and Parliament for marketing. However, on 18 June 2007, the FSA concluded that there was a significant history of consumption of the fruit before 1997, indicating its safety, and thus removed it from the list.
Канада мен АҚШ
ХХІ ғасырдың басында Канада мен АҚШ-тағы шаруалар годжиді жаңа жидектер, шырын және өңделген өнімдерге болатын нарықтың қажеттілігін қанағаттандыру үшін коммерциялық түрде кең көлемде өсіре бастады.
In the first decade of the 21st century, farmers in Canada and the United States began cultivating goji on a commercial scale to meet potential markets for fresh berries, juice, and processed products.
Австралия
Австралия гожи жидебасын көбінесе Қытайдан импорттайды, себебі Австралия еңбек құны қазіргі нарықтың басым бөлігін иеленген елдерге қарағанда өте жоғары.
Australia imports the majority of its goji berries from China, due to how expensive the Australian labour force is in comparison with the countries that have the largest share of the current market.