Кіріспе

Желкенді қайықтың түрі

Кута – бастапқыда Австралияның Виктория штатында, Сорренто және Куинсклифф балық аулау порттары маңында, сондай-ақ Викторияның батыс жағалауында Портлендке дейін жобаланып, салынған желкенді кеме. Көбінесе 1870 жылдардан 1930 жылдарға дейін пайдаланылған кута қайығы 1950 жылдарға дейін коммерциялық балық аулау кемесі ретінде қолданылып келді. 1970 жылдардан бастап, әуесқойлар тобы ескі кута қайықтарын қалпына келтіріп, демалыс мақсатында пайдалана бастады.

Балық аулау кемесі ретінде

Кута қайығы 19 ғасырдың соңында жағалау балық аулау өнеркәсібі үшін жасалды. Ол әсіресе жергілікті жұртшылық "барракута" деп атаған Thyrsites atun балығын аулауға арналған, бұл ірі мұхит барракудасымен шатастыруға алып келді. Қайықтар таңертеңнен бұрын балық аулау алаптарына бет алды, көбінесе Порт-Филиппке кіреберіс – құрметті, бірақ көбінесе қауіпті Рип арқылы өтіп, қайықтың теңізге төзімділігін дәлелдеді. Жүк көтеру қабілеті маңызды болғанымен, желкенмен жылдам жүру қажеттілігі де маңызды талап болды. Балық кооперативтері бағаны реттеу үшін квоталар белгіледі, бұл жақсы қайықта жылдамдыққа қосымша талап қойды. Балықшылар "барракута" квотасын толықтырғаннан кейін, портқа мүмкіндігінше жылдам қайтатын, ал қайығы бірінші болып келсе, бағасы да жоғары болар еді. Типикалық кута қайығы ұзын боксұрына орнатылған гафтік желкен мен джибті алып жүретін, бірақ бас желкен биік шыңы бар гантер желкеніне айналды. Кута қайығына тән ерекше құрылым пайда болды, ол бұрынғыдан гөрі желкенді жоғары көтеруге мүмкіндік берді және төмен қарай иілген боксұры бар болды. Тиімді және бәсекеге қабілетті коммерциялық балық аулау кемелері ретінде кута қайықтары 1920-1930 жылдары өркендеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайық моторларының дамуы және акулаға деген сұраныстың артуы кута қайықтарының маңыздылығын азайта бастады.

Демалыс кемесінде

Кута қайығы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін балық шаруашылығын жаңғырту салдарынан жоғалып кетті, бірақ тарихқа құрметпен қарап, теңізшілік дәстүрін бағалайтын шағын топтың арқасында олар сақталды. Австралияның теңіз тарихында осы ерекше қайықтардың тек қана есімдері қалғанын ойлап, 1970 жылдардың соңынан бастап бірнеше адам қолға түскен кута қайықтарын іздеп, қалпына келтірді – олар жағалау бойындағы аулаларда немесе әлі де суда жүзіп жүрген. Кута қайықтарына үлкен сұраныс бар және олар жарыстарда белсенді түрде бақталастырады. Түпнұсқаларының саны таусылғандықтан, қазір көптегендері жаңадан салынуда. Соррентода және Куинсклиффте кута қайықтары клубтары бар.

Ертедегі үлгі

Қызыл гүл (Thistle) – сақталған кута қайықтарының ең көне мысалдарының бірі. Ол 1903 жыл шамасында Викторияда Ж.Р. Джонс жобалап, салған. 1987 жылы сатып алынып, Тим Филлипс Австралия Ұлттық теңіз мұражайы үшін қайта жаңартылды және 1990 жылы көрмеге қойылды.