Кіріспе

Көп жолақты автомобиль жолының немесе автокөлік жолының жолдың медианасына ең жақын жолағы – басқа жолақтардағы көлік құралдарын озу үшін пайдаланылатын жолақ (орталық бөлігіш қатар). (Солтүстік Америкада медианаға ең жақын, жоғары жылдамдықтағы жолақ "ішкі жолақ" деп аталады, ал Ұлыбританияда – "сыртқы жолақ"). Оң жақтан қозғалатын елдерде озу жолағы сол жақта, ал сол жақтан қозғалатын елдерде – оң жақта орналасқан. Автокөлік жолдары әдетте бүкіл ұзындығы бойынша озу жолағына ие, бірақ басқа жолдарда озу жолағы тек белгілі бір учаскелерде ғана болуы мүмкін, бұл қол жетімді кеңістікке, қаржыландыруға және қозғалыс қарқындылығына байланысты жобалау талаптарымен анықталады. 2+1 жолында озу жолағы бірнеше километрлік/мильдік аралықта бағыттар арасында кезектеседі. Озу жолағын көбінесе "жылдам жолақ" деп атайды, ал жол жиегіне ең жақын жолақты – "баяу жолақ" деп атайды. Кейбір заңнамалық аумақтарда, әсіресе кіруі шектеулі жолдарда, басқа көлікті озу кезінде ғана озу жолағында жүруге рұқсат беріледі; ал кейбіреулері жылдам қозғалысқа кедері келтірмеу үшін баяу көліктерді оңға қарай жылжуын талап етеді немесе мұндай шектеулер жоқ. Тек бір жолақты жолдарда озу үшін қарсы қозғалысқа қысқа уақытқа шығу қажет. Мұндай әрекеттер көбінесе "озуға тыйым" белгілерімен және жол маркасындарымен шектеледі, әсіресе төбелерде немесе қисық жолдарда көру қашықтығы шешілген жерлерде, ал кейбір заңнамалық аумақтарда мүлдем тыйым салынған. "Өлім жолағы" деп аталатын жолдар екі бағытта да озу үшін орталық үшінші жолақты ұсынады, бірақ жүргізушілер қарсы қозғалысты бақылап, одан кейін ғана жолға шығуы керек. Қазіргі заманғы жол құрылысында автокөлік жолдарындағы озу жолақтары әдетте магистральдық/экспресс-қозғалысқа арналған, ал жолдың медианасынан ең алыс жолақтарда кіру/шығу пандустары орналасқан. Дегенмен, маршруттық шектеулерге байланысты кейбір автокөлік жолдарында озу жолағынан шығу пандустары болуы мүмкін; Солтүстік Америкада мұндай шығулар "сол жақтан шығулар" деп аталады.

Жазулар

Жылдам көліктер үшін арналған өтпелі қатарларды пайдалану кейде "Баяу көліктер оң жаққа" (Канадада өтпелі қатар сол жақта болады) сияқты тіркестері бар белгілермен көрсетіледі. AASHTO Жол қозғалысын жобалау кіші комитетінің зерттеуінде, АҚШ-тың барлық 24 штаты өтпелі қатарларға қатысты әлдебір ескерту белгілерін қолданған, олардың 9-ы мұндай белгілерді тек көлбеу жолдар үшін ғана қолданған.

Дұрыс қолдану

Жылдам қозғалыс кезінде жол беруді қажет ету заңсыз саналатын көптеген аймақтарда осы ережелерге ерекшеліктер де бар. Осы ерекшеліктерге солға бұрылуға дайындық, жолдың сол жағындағы шығуға шығу, жолға кіріп келе жатқан көліктерден қашу, басқа көлікті озу және басып өту жатады. Квебек провинциясында жылдамдық шегі 80 км/сағ (50 миль/сағ) асып кеткенде сол қатарда жүру заңсыз. Онтарио провинциясында, егер басқаша көрсетілмесе, көп қатарлы тас жолда сол қатар жүргізушілерге жылдамдық шегін бұзуға арналған арнайы қатар берілмейді немесе озу үшін арналған емес. Тек белгіленген жылдамдықтан төмен жылдамдықпен жүретін көліктер ғана оң қатарда жүруі керек. Онтариода көп қатарлы тас жолдарда оң жақтан озу толығымен заңды. Жүк тасымалдаушылар көбінесе жол жүру уақытын қысқарту үшін, заңмен рұқсат етілген жағдайларда озу қатарын пайдаланады, бірақ көптеген аймақтарда қауіпсіздік үшін тіркемелі жүк көліктеріне озу қатарын пайдалануға тыйым салынған; мұндай шектеулер көбінесе қалалық, көбінесе тығырылған көп қатарлы тас жолдарда (мысалы, Солтүстік Каролинадағы Ралидің батысындағы 40 тас жолы) немесе 6 немесе одан көп қатарлы (әр бағытта 3-тен) ауылдық тас жолдарда кездеседі.

Құрбандықтар

Соққы беру жолағы – бұл озу жолағының тағы бір атауы. Оның этимологиясы Солтүстік Америкадағы жүк тасымалдаушылары арасында, балғамен соққандай аяқпен газ педалін күшпен басудан туындаған. HOV жолақтары әдетте соққы беру жолақтары деп есептелмейді, бірақ олар да саяхатшылардың жылдам жүруі үшін пайдаланылады.

Үстіргі жолақ

Таулы жерлерде кейбір автомобиль жолдарында ауыр немесе аз қуатты көліктер үшін қосымша "көтерілу жолағы" немесе "баяу жүру жолағы" болады, олар тегіс жерге қарағанда төбелерге баяу көтеріледі. Мысалы, әр бағытта бір жолақты жол болса, төбеге қарай жүретін көліктер үшін әдетте екі жолаққа дейін кеңейтіледі, ал төмен қарай жүретін көліктер үшін бір жолақ қалады.

Австралиялық қолдану

Австралияда қалааралық тас жолдардың көпшілігі әр бағытта бір ғана қатардан тұрады. Қарсы бағыттан соқтығысу қаупі бар, әсіресе шаршаған жүргізушілерде. Озу қатары – жылдам қозғалатын көліктердің баяу қозғалатын көліктерді қауіпсіз озуына көмектесетін, қысқа аралыққа (бір немесе екі шақырым) (1/2 Майл) бір бағыттағы қосымша қатар. Жол белгілері көбінесе қосымша қатарды жолдың ортасында көрсету үшін салынады (қозғалысты сол жаққа бағыттайды), ал көліктер озу үшін қатарды қасады түрде өзгертуі керек. Озу қатары аяқталғанда белгілер кері бағытқа бұрылады, сол жақтағы қатар озу қатарына беріліп, қосылуы тиіс. Ірі белгілер жүргізушілерді 5 км (3 Майл) және 1 км (0,62 Майл) қашықтықта озу қатарына жақындап келе жатқаны туралы ескертеді.