Кіріспе

Корпоративтік басқаруда бірлесіп шешім қабылдау (сондай-ақ "копартнерлік" немесе "жұмыскерлердің қатысуы") – кәсіпорын қызметкерлерінің компания директорлар кеңесіне өкілдер сайлау арқылы дауыс беру құқығына ие болу практикасы. Бұл сонымен қатар жұмыскерлердің өз жұмыс орындарындағы мәселелер бойынша жұмыс кеңестерінде міндетті дауыс беру құқықтарын білдіреді. Жұмыскерлердің дауыс беру құқығын енгізген алғашқы заңдарға Ұлыбританиядағы 1854 жылғы Оксфорд университеті заңы және 1908 жылғы Лондон порты заңы, АҚШ-тағы Массачусетс штатындағы 1919 жылғы Өндіріс компаниялары заңы (заңның ережелері толығымен ерікті болғанымен), және Германиядағы 1922 жылғы Бақылау кеңесі заңы (Aufsichtsratgesetz 1922) жатады, ол 1918 жылғы ұжымдық келісімді кодификациялады және 1976 жылғы Mitbestimmungsgesetz-те кеңейтті.

Шолу

Бірлескен шешім қабылдаудың негізгі үш себебі бар: басқарудағы еңбек дауларын жақсарту және жүйелендірілген коммуникация арналарын құру арқылы азайту; заңнама арқылы жұмысшылардың келіссөз жүргізу күшін иеленушілер есебінен арттыру; және мемлекеттік саясат көмегімен нарықтың кемшіліктерін түзету. «Тиімділік» туралы мәліметтер әртүрлі, бірлескен шешім қабылдау кәсіпорның өнімділігіне әсер етпеуі мүмкін немесе оң, бірақ көбінесе шамалы әсер етеді.

Әсері

2020 жылы «Quarterly Journal of Economics» журналында жарияланған зерттеуде Германиядағы бірлесіп шешім қабылдаудың жалақыға, жалақы құрылымына, еңбек үлесіне, кіріске, жұмыспен қамтуға немесе фирманың пайдалылығына ешқандай әсер етпегені, бірақ капиталға инвестицияларды арттырғаны анықталды. Экономикалық зерттеулер бюросының 2021 жылғы зерттеуі «Еуропалық бірлесіп шешім қабылдау моделі 21-ғасыр жұмысшыларының барлық мәселелеріне дер кезінде шешім емес, сонымен қатар акционерлердің басымдығынан айтарлықтай нашар деструктивті институт та емес. Керісінше, қазіргі күйінде ол орташа институт, жалпы алғанда, әсері жоқ немесе шағын оң әсерге ие. Басқарма деңгейіндегі және цехтағы жұмысшылардың өкілдігі ең көп жалақыны аздап арттыруы мүмкін, жұмыс орнының қауіпсіздігі мен жұмысқа қанағаттанушылықты сәл көтеруі мүмкін, ал фирманың жұмысына тиімділігі жоқ немесе аздап әсер етеді».

Канада

2021 жылғы федералды сайлау кезінде Консервативтік партияның жетекшісі Эрин О'Тул премьер-министр болып сайланған жағдайда, 1000-нан астам қызметкері немесе жылдық кірісі 100 миллион доллардан жоғары федералды реттелетін жұмыс берушілер директорлар кеңесіне жұмысшылар өкілдерін енгізуге міндетті болуы керек екенін уәделеді.

Германия

Алғашқы бірлесіп шешім қабылдау жоспарлары компанияларда және ұжымдық келісімдер арқылы басталды. 1976 жылға дейін 1000-нан астам жұмыскерді жұмыспен қамтыған неміс көмір және болат өндірушілері әдетте 11 мүшеден тұратын директорлар кеңесін ұстады: бесеуі басшылықтан, бесеуі жұмысшылар өкілдерінен, ал он бірінші мүше бейтарап болды. (Ескертпе: Өкілдік үлесі сақталған жағдайда кеңестеріңіз үлкендеу болуы мүмкін.) 1976 жылы заңның қолданылу аясы 2000 жұмыскерден астам жұмыс істейтін барлық кәсіпорындарға дейін кеңейтілді; басқарма құрылымына қатысты кейбір өзгерістермен, онда басшылық пен жұмысшылар өкілдерінің саны тең, бейтарап мүшелер жоқ (тек Кен және болат өнеркәсібінде бұрынғы заң күшінде қалды). Жаңа басқарма төрағасы фирманың иелерін білдіретін болады және дауыс тең түскен жағдайларда шешуші дауыс беру құқығына ие болды. (Көмір және болат өнеркәсібін қамтитын бастапқы заң өзгеріссіз күшінде қалды.)

Жаңа Зеландия

1924 жылғы "Компанияларды күштендіру туралы" заң компанияларға еңбек үшін акциялар шығаруға және оларды директорлар арқылы ұсынуға мүмкіндік берді, бірақ ол көбінесе қолданылмады, тіпті оның басты қолдаушысы Генри Вальдер өзінің компания кеңесінен оған келісім ала алмады. 1933 жылы ол "Компаниялар туралы" заңға біріктірілді. 1988 жылы Заң комиссиясы оны пайдаланбағандықтан жоюды ұсынды. 1993 жылғы "Компаниялар туралы" заң еңбек акцияларын көздейтін емес.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда басқаруға жұмыскерлердің қатысуының алғашқы мысалдары 1854 жылғы Оксфорд университеті актісінде және 1856 жылғы Кембридж университеті актісінде заңдастырылды. Жеке кәсіпкерлікте 1908 жылғы Лондон порты актісі Уинстон Черчилль басқаратын Сауда кеңесі арқылы қабылданды. Көптеген кәсіпорындарда жұмыскерлердің өкілдігі болмаса да, Ұлыбритания университеттерінде бұл практика 19 ғасырдан бері қолданылып келеді. Әдетте, университет қаншалықты сәтті болса, басқару органдарында қызметкерлердің өкілдігі де соғұрлым жоғары болады: Кембридж, Оксфорд, Эдинбург, Глазго және басқа шотланд университеттері.

Америка Құрама Штаттары

Массачусетс штатында 1919 жылдан бері үздірілмей қолданылып келе жатқан әлемдегі ең көне бірлесіп шешім қабылдау заңы бар, бірақ ол ерікті және тек өндіріс кәсіпорындарына арналған.