Кіріспе

Кәсіподақ төлемі немесе мүшелік талап етілмейтін жұмыс орны.

Ашық жұмыс орны – жұмысқа қабылдану немесе жұмысты жалғастыру шарты ретінде кәсіподаққа қосылу немесе оны қаржылық тұрғыдан қолдау талап етілмейтін жұмыс орны.

Ашық және жабық дүкендер

Ашық және жабық кәсіподақ арасындағы басты айырмашылық – кәсіподаққа мүше болу талабы. Ашық кәсіподақтардың пайдасы мен зияны туралы түрлі пікірлер кездеседі.

Ашық дүкендердің артықшылықтары мен кемшіліктері

АҚШ-та "жұмыс істеу құқығы" заңдарының енгізілуі кейбір жақтастардың пікірінше, жалпы үлесті төмендеткенмен, экономикалық өсімді арттырған. Дегенмен, мұндай тұжырымдар күмәнді, себебі экономиканың кәсіподақтар белсенді болған салаларындағы жұмыспен қамту, инвестициялар және табыс осы заңдардың қабылдануымен тікелей байланысты емес.

Одақтың дәлелдері

Ашық цех – жұмысшылардың көпшілігі таңдаған кәсіподақ, жұмыс берушімен келісімдер жасасуда барлық қызметкерлердің өкілі ретінде әрекет ететін, бірақ кәсіподаққа мүше болу жұмысқа қабылдау шарты емес, фабрика, кеңсе немесе басқа да кәсіпорын. Кәсіподақтар, XX ғасырдың басында АҚШ жұмыс берушілері қабылдаған ашық цехқа қарсы шығып, оны кәсіподақтарды өнеркәсіптен ығыстыру әрекеті деп қарастырды. Мысалы, құрылыс кәсіптік кәсіподақтары әрдайым белгілі бір мамандықтар мен географиялық аймақтардағы еңбек күшін бақылауға сүйенді, бұл кәсіподақ стандарттарын сақтау және сол саладағы жұмыс берушілермен ұжымдық келіссөздер орнату құралы болды. Осы мақсатта, кәсіподақтар құрылыс кәсіподақтарының, сондай-ақ музыканттарды, портовый жұмысшыларды, мейрамхана қызметкерлерін және уақытша және салыстырмалы түрде қысқа мерзімді жұмыс істейтіндерді жұмыс берушілер тек өз мүшелерін ғана жұмысқа алуын талап етуі керек деп мәлімдеді. Ашық цех 1920 жылдары ұсынылған «Америкалық жоспардың» да маңызды бөлігі болды. Осы кезеңде ашық цех құрылыс кәсіподақтарына ғана емес, сонымен қатар жаппай өндіріс кәсіподақтарына да бағытталды. Кәсіподақтар бұл ұсынылған саясаттар жұмыс берушілерге кәсіподақ мүшелерін жұмысқа алуда кемсітуге мүмкіндік береді және кез келген ұжымдық келіссөздерге қарсы тұруға әкеледі деп санайтын.

Құқықтық мәртебе

АҚШ еңбек заңы ашық шартты оның ең қатаң түрінде тыйымдайды: ол жеке сектордағы жұмыс берушілерге қызметкерлерді кәсіподақ мүшесі болғандықтан жұмысқа алудан бас тартуға тыйым салады, сондай-ақ кәсіподаққа қосылғысы келмейтін қызметкерлерге қатысты кемсітушілікке жол бермейді. Ашық шарттың жұмсақ түрі, онда ашық шарт жұмыс берушінің кәсіподақ мүшелерін жұмысқа алу кезінде артық бағалаудан бас тартуын білдіреді, заңды. Ұлттық еңбек қатынастары заңы құрылыс жұмыс берушілеріне жұмысқа алудан бұрынғы келісімдер жасауға рұқсат берсе де, олар өздерінің жұмыс күшін кәсіподақ жіберген жұмысшылар қорынан алуға келіседі, бірақ жұмыс берушілер мұндай келісімдерге заңды түрде міндетті емес. Кәсіподаққа мүше емес құрылыс жұмыс берушілері өздерінің қызметін сипаттау үшін «нағыз жұмыс орны» деген сөз тіркесін де қолданады. Көп жағдайда бұл терминдер бір-бірімен алмастырыла береді. Дегенмен, ашық шарт мәселесіне қатысты әртүрлі тараптар оларды әртүрлі мағынада қолдануы мүмкін. Ашық жұмыс орны жұмыс құқығы саласындағы заңдарды қабылдаған штаттарда да заңмен рұқсат етілген. Мұндай жағдайларда жұмыс берушілер кәсіподақтың қауіпсіздік талаптарын міндетті етуге құқылы емес және қызметкерді кәсіподақ төлемақысын төлемегені үшін жұмыстан босатуға болмайды.

Канада

Ашық цех термині Канадада да ұқсас қолданылады, көбінесе құрылыс мердігерлеріне қатысты, олар кем дегенде ішінара кәсіподақ емес жұмыс күшін пайдаланады. Канадалықтар Құқықтар және бостандықтар Хартиясымен кепілдендірілген бірігу еркіндігіне ие, бұл еркіндікке бірікпеу құқығы да кіреді. Канаданың әртүрлі провинцияларында бірнеше "ашық цех" ұйымдары құрылды. Бұл ұйымдардың көпшілігі шағын мердігерлерді қолданыстағы еңбек заңнамасы жеткілікті түрде қорғамайды деп мәлімдейді. Еңбек заңнамасы Канадада провинциялық құзыреттің ішінде болғандықтан, заңдар провинциядан провинцияға өзгереді. Дегенмен, олардың ортақ тұстары бар. Онтарио провинциясында ашық цех мердігерлерінің қарсылығына қарамастан, Либералдық үкімет жақында Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңнің көп бөлігінде қолданылған, картаға негізделген сертификаттау жүйесін қайта енгізді. Картаға негізделген сертификаттау тек құрылыс саласында ғана қайта жаңартылды. Ол жұмысшыларға мүшелік негізінде ерекше келіссөз жүргізуші агентті куәландыруға мүмкіндік береді, бұл кейде "көпшілік қол қою" деп те аталады. Кейбір сарапшылар бұл жүйе қызметкерлердің бизнес-агенттердің шалақ әрекеттеріне ұшырауына қауап тудырады деп санайды. Басқалары бұл жүйе кәсіподақтарға қарсы тұратын жұмыс берушілердің өз қызметкерлеріне қарағанда табиғи артықшылығын жояды деп мәлімдейді. Кейбір қауымдастықтар кәсіподақ мүшесі құрылыс мердігерлеріне де қосылуға рұқсат береді. Канаданың Христиандық Еңбек Ассоциациясы немесе CLAC, дәстүрлі емес мүшелік ережелері бар кәсіподақпен жұмыс істейтін бірнеше компания қауымдастықтың мүшелері болып табылады. CLAC-тің тамыры Нидерландыдағы христиандық еңбек қозғалысына дейін жетеді.

Janus v. AFSCME

Janus v. American Federation of State, County, and Municipal Employees, Council 31, US (2018) – АҚШ еңбек құқығына қатысты сот ісі. Бұл іс үкіметтердің қызметкерлерінен жұмысқа орналасу шарты ретінде кәсіподақ төлеуін талап етуі Бірінші түзетуді бұзу болып табыла ма, жоқ па деген мәселені қарастырады. 2015 жылдың ақпан айында Иллинойс штатының республикалық губернаторы Брюс Раунер әділ үлестіру келісімдерінің конституцияға қайшы екенін және сөз бостандығына қатысты Бірінші түзетуді бұзатынын мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында Иллинойс штатының үш мемлекеттік қызметкері, Иллинойс штатындағы Liberty Justice Center және Вирджиния штатындағы National Right to Work Legal Defense Foundation адвокаттары арқылы іске араласу үшін заңдық шаралар қолданды. 2015 жылдың мамырында Раунер істен шығарылды, себебі федералды судья губернатордың мұндай талап қоюға құқығы жоқ екенін шешті, бірақ іс жаңа атаумен – Janus v. AFSCME деп жалғасты. Іс Иллинойс штатының балаларды қолдау маманы Марк Янус есімімен аталды. Янус АҚШ Штаттық, округтік және қалалық қызметкерлердің Американдық федерациясына төлем жасауға міндетті емес екенін мәлімдеді, өйткені мұндай төлем Янус келіспейтін саяси мәлімдемелерді қаржыландыру болып табылады. Мұндайға 1977 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Abood v. Detroit Board of Education ісі бойынша қабылданған шешімінен кейін рұқсат берілді. Іс Янус пайдасына шешілді, сондықтан кәсіподаққа мүше емес адамдар кәсіподақпен жасалған әділ үлестіру келісіміне сәйкес төлем жасауға міндетті емес.