Кіріспе

Жердің және/немесе тастың жарты шар тәрізді үйіндісі, ортасына жерленген қабірдің үстіне көтерілген дөңгелек қоршау – бұл күмбездің бір түрі және археологиялық ескерткіштердің ең көп таралған түрлерінің бірі. Олар Еуропаға шоғырланған болса да, әлемнің көптеген аймақтарында кездеседі, бұл олардың қарапайым құрылысы мен жалпылама мақсатына байланысты болуы мүмкін. Ұлыбританияда олардың көп бөлігі б.з.д. 2200 және б.з.д. 1100 жылдары аралығында салынған. Бұл кезең соңғы неолиттен соңғы қола дәуіріне дейінгі аралықты қамтиды. Кейінгі темір дәуіріндегі қоршаулар көбінесе өзгеше, кейде төртбұрышты болған.

Сипаттама

Ең қарапайым түрінде дөңгелек қоршау – бұл ортасына жерленген қабір орналасқан жер үстіне көтерілген, жарты шар пішіндес жер және/немесе тастан жасалған үйінді. Бұдан өзге, көптеген түрлері бар, олардың құрамында айналадағы орлар, тас жиектер немесе ор мен үйінді арасындағы тегіс беткейлер болуы мүмкін. Салыну әдістері үйілген материалдан бір рет жасалған қарапайым құрылыстан бастап, тас, топырақ және шөптің кезектесіп жатқан қабаттарынан тұратын, құрылыстың беріктігін арттыру үшін ағаш немесе биік тіреулер қолданылған күрделі жинақтау процесіне дейін жетеді. Орталық бөлігіне тас бөлме немесе лақат немесе қазылған қабір орналастырылуы мүмкін. Мұнда толық сақталған жерлеулер де, ыдыстарға салынған күлдер де кездеседі. Көптеген дөңгелек қоршаулардың айналасында қосымша жерлеулер немесе кейінірек үйіндінің ішіне салынған жерлер табылады. Кейде мұндай жағдайлар түпкілікті қоршау салынғаннан кейін жүздеген, тіпті мыңдаған жылдар өткен соң туындап, оларды мүлдем басқа мәдениеттер жасаған. Сан алуан кіші түрлеріне қоңырау тәрізді, тостаған тәрізді, табақ тәрізді және дискі тәрізді қоршаулар жатады.

Дания

Данияда көптеген обалар бар, оның ішінде дөңгелек обалар да кездеседі. Бұл жердегі дөңгелек обалар неолит дәуірінен викинг дәуіріне дейінгі ұзақ кезеңде, әртүрлі мәдениеттерде салынған. Олар құрылыс жоспарында үлкен айырмашылықтарды көрсетеді, бірақ сыртқы түрі жағынан ұқсас. Обалар 1937 жылы заңмен қорғауға алынды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда дөңгелек обалар көбінесе ерте қола дәуіріне жатады, бірақ неолит дәуірінен келген мысалдар да белгілі. Кейінірек дөңгелек обаларды римдіктер, викингтер және саксондықтар да пайдаланған. Мысалдары: Риллатон обасы және Round Loaf. Егер бірнеше бірдей кезеңде салынған дөңгелек обалар бір жерге шоғырланған болса, онда ол аймақ обалар зираты деп аталады.