Кіріспе

Британдық египтолог (1932 ж.)

Кеннет Андерсон Китчен (1932 жылы туған) – британдық библиялық ғалым, ежелгі Таяу Шығыс тарихшысы, Египетология бойынша жеке және Бруннер профессоры және Ливерпуль университетінің Археология, классика және египтология мектебінің құрметті ғылыми қызметкері. Ол ежелгі Мысырдың Рамсес кезеңі (яғни, 19-20 династиялары) және Мысырдың үшінші аралық кезеңімен, сондай-ақ ежелгі Мысыр хронологиясымен айналысады. 1950 жылдардың ортасынан бері осы және басқа да тақырыптар бойынша 250-ден астам кітап және мақала жазған. "Таймс" газеті оны "Египет хронологиясының архитекторы" деп сипаттаған.

Үшінші аралық кезең

1972 жылы жазған кітабы – «Мысырдағы үшінші аралық кезең» (б.з.д. 1100–650 жж.). Кітапта бұрын белгісіз болған Псусенс I мен Аменемоп, сондай-ақ Осоркон III пен Такелот III арасындағы билік бөлісу кезеңі туралы айтылған. Сондай-ақ, 25-ші династияның Шебиткуы 702 жылға дейін Мысырдың патшасы болғаны анықталған. Кітапта Танис қаласында Осоркон II-нің орнын Такелот II бастырғаны көрсетілген, бірақ қазіргі көптеген египтологтар оның Шошенқ III болғанын қабылдайды. Екіншіден, кітап Шошенқ II патшасын Амонның бас жұбысы Шосhenқ C ретінде ұсынады, ол Осоркон I-нің баласы және әкесінен бұрын қайтыс болған. Алайда, бұл түсіндіруді әлсірететін фактор – Танистегі Шошенқ II-нің толық жерлеу орнынан табылған ешбір заттың үстінде Осоркон I-нің аты жазылмаған. Соңында, Китченнің пікіріне қарсы, қазіргі египтологтардың көпшілігі, мысалы, Рольф Краусс, Эйдан Додсон және Юрген фон Беккерат, Дэвид Астонның мына аргументін қабылдайды: Такелот II-нің ұлы, мұрагер ханзада Осоркон B, Жоғарғы Египеттегі «Тебтік жиырма үшінші династияның» патшасы Осоркон III ретінде билікті иеленген.

Рамсейд кезеңі

Кеннет Китчен Жаңа патшалықтың Рамсес дәуіріндегі ең көрнекті ғалымдардың бірі саналады; ол 1982 жылы Рамсес II туралы «Фараон жеңіске жетті: Мысыр патшасы Рамсес II-нің өмірі мен дәуірі» атты құрметті кітап жариялады. Китчен – Ескі өсиетке және оның тарихи негізділігіне жоғары баға беретін ғалым. Оның 2003 жылғы «Ескі өсиеттің сенімділігі туралы» кітабы Дәуіт патшаның ежелгі Израильдің негізін қалаушысы ретіндегі мәртебесіне бірнеше тікелей немесе жанама сілтемелер келтіреді. Бұл Тел Дан («Дәуіт үйі») және Меша стелаларындағы, сондай-ақ Шошенк I-нің Карнак тізіміндегі мәтіндерге негізделген. Китчен Дэвид Рольдің жаңа мерзімдемелік көзқарастарын қатаң сынады, Роль 925 жылы Яһуда патшалығын басып алған Киелі кітаптағы Шишақтың іс жүзінде I Шошенк емес, II Рамсес болғанын айтады және Мысырдың 21-ші және 22-ші династиялары Серапеумдағы 21-ші династия Апис бұқасының стеласының жоқтығына байланысты бір-бірімен бір уақытта болғанын дәлелдейді. Китчен Шишақ сөзінің тіл білімі тұрғысынан Шошенк I-ге жақын екенін және бұл фараонның Фивадағы ескерткіштерінде ежелгі Израиль мен Яһудаға қарсы белсенді науқан жүргізгені жазылғанын атап өтеді.

Киелі кітапты зерттеу

Китчен – библиялық максималист және Ескі Ұстаздықтың тарихилығын қорғайтын көптеген жариялымдардың авторы. Ол деректі гипотезаның өткір сынышысы, өз пікірін қолдайтын және Киелі кітаптың тарихи тұрғыдан сенімді екенін дәлелдейтін әртүрлі мақалалар мен кітаптар жариялаған. Китчен "Biblical Archaeology Review" журналында «Соломонның алтыны қайда кетті?» (1989), «Шишақтың Израильдегі әскери жорығы расталды» (1989), «Патриархалдық дәуір: аңыз ма, әлде тарих па?» (1995) және «Соломон қашан билік еткенін қалай білеміз?» (2001) сияқты мақалалар жариялаған.