Құрбанды кінәлау құбылысы

Кіріспе

Әлеуметтік құбылыс

Қылмыс немесе кез келген заңсыз әрекеттің құрбанына келген зиян үшін толық немесе жартылай кінә тағылған кезде, құрбанды кінәлау орын алады. Осыған байланысты, отбасылық зорлық-зомбылық және жыныстық қылмыстардың құрбандарына қатысты тарихи және қазіргі кездегі әділетсіздіктер бар. Мысалы, қылмыс жасалмас бұрын құрбан мен қылмыскер таныс болған жағдайда, зорлау құрбандарын қарақшылық құрбандарынан көбірек кінәлауға бейімділік байқалады.

Сөз тіркесінің қолданылуы

Психолог Уильям Райан 1971 жылы осы тақырыптағы кітабында «жәбірленушіні кінәлау» деген терминді енгізді. Кітапта Райан жәбірленушіні кінәлауды АҚШ-тағы афроамерикандықтарға қатысты расизмді және әлеуметтік теңсіздікті ақтауға қолданылатын идеология ретінде сипаттады. Райан бұл кітапты Дэниел Патрик Мойниханның 1965 жылғы «Негр отбасы: ұлттық шараларға қатысты» (көбінесе «Мойнихан есебі» деп аталады) еңбегін жоққа шығару мақсатымен жазды. Мойнихан үш ғасырлық афроамерикандықтарға жасалған қысымның, әсіресе американдық құлдықтың латынамерикандық құлдықтан өзгеше, ерекше қатыгездігі салдарынан афроамерикандық отбасы құрылымында ұзаққа созылған, тұрақсыз өзгерістер тудырғанын айтты. Бұл өзгерістер есеп жарияланған кезде афроамерикандық отбасыларда некеден тыс туған балалардың, әкесіз және жалғыз аналардың көп болуымен көрінді. Содан кейін Мойнихан бұл отбасылық жағдайларды, өзінің қолайсыз деп есептегенін, афроамерикандықтар арасындағы жұмысқа орналасу, білім алу және қаржылық жағдайдың нашарлығымен байланыстырды. Афроамерикандық отбасы құрылымы балалар арқылы бұқаралық ақпарат құралдарының да әсеріне ұшырайды. Афроамерикандық отбасы көбінесе қылмыстық топтармен байланысты, жалғыз ата-анасы бар немесе өте зорлық-зомбылыққа бейім деп бейнеленеді. Балалардағы агрессия мен зорлық-зомбылық мінез-құлқы телебағдарламалармен байланыстырылған. Мойнихан афроамерикандық отбасын нығайтуға бағытталған мемлекеттік бағдарламаларды іске қосуды қолдады. Райан Мойниханның афроамерикандықтардың қиын жағдайының себебін әкесінің отбасында сирек немесе мүлдем болмауында, ал анасының балаларын азықтандыру, киіммен қамтамасыз ету және медициналық көмек көрсету үшін мемлекеттік жәрдемге тәуелді болуында көргеніне қарсы шықты. Райанның сын-ескертпесі Мойниханның теорияларын кедейліктің жауапкершілігін әлеуметтік-экономикалық факторлардан кедейлердің мінез-құлқы мен мәдени ерекшеліктеріне ауыстыру әрекеті ретінде қарастырады.

Тарих

Раян бұл фразаны танымал еткенмен, басқа ғалымдар құрбанды кінәлау құбылысын бұрын анықтаған. 1947 жылы Теодор В. Адорно кейін «жәбірленушіні кінәлау» деп аталатын нәрсені «фашистік сипаттың ең жаман белгілерінің бірі» деп сипаттады. Содан кейін Адорно мен Калифорния университетінің Берклидегі тағы үш профессоры өте ықпалды және көп талқыланған F шкаласын (F – фашизм үшін) жасады, ол «Авторитарлық тұлға» (1950) еңбегінде жарияланды. Шкаланың фашистік қасиеттерінің ішінде «қанауға ұшыраған немесе әлсіздерге деген жек көрушілік» болды. Құрбанды кінәлаудың классикалық мысалы – «өзі сұрады» деген тіркес, мысалы, зорлық-зомбылық немесе сексуалдық шабуылға ұшыраған адам туралы айтылғанда «ол өзі сұрады» деу. Адамдардың құрбандарды кінәлау себебі ретінде әділ әлем гипотезасы ұсынылады: жаман оқиғалар адамдарға кездейсоқ және себепсіз орын алады деген ойға келіспеу, құрбандар осы жағдайға өздері себепші болуы керек дегенді білдіреді. Бұл сонымен қатар, адамдар дұрыс мінез-құлық танытып, құрбан болмай қалуы мүмкін дегенді де білдіреді. Бұл идея көне болғанымен, 1960 жылдары Мелвин Дж. Лернер бастаған заманауи әлеуметтік психологияның зерттеу нысанына айналды.

Жыныстық және басқа да зорлық-зомбылық құрбандарын екінші реттік құрбан ету

Екіншілік құрбандық – бұл жеке адамдар мен институттардың реакциялары арқылы құрбанның қайтадан психикалық жарақат алуы. Екіншілік құрбандықтың түрлеріне құрбанды кінәлау, құрбанның айтқанына сенбеу, шабуылдың ауырлығын азайту, медициналық қызметкерлердің немесе басқа ұйымдардың шабуылдан кейін дұрыс келмейтін араласуы жатады. Екіншілік құрбандықтау есірткіге байланысты, таныс адамдар жасаған, әскери жыныстық зорлық-зомбылық және заңмен қорғалған зорлау жағдайларында жиі кездеседі. Жыныстық зорлық-зомбылық құрбандары зорлау туралы мифтерге негізделген ұят сезіміне тап болуы мүмкін. Әйел зорлау құрбаны, әсіресе патриархалдық мәдениеттерде, жыныстық қатынасқа және сексуалдыққа қатысты қатаң дәстүрлер мен табулар бар жерлерде, қорғауға жиі ұшырайды. Мысалы, қоғам зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелді (әсіресе бұрын бойжеткенін жоғалтпаған әйелді) "бұзылған" деп қарауы мүмкін. Мұндай мәдениеттердегі құрбандар оқшаулануға, физикалық және психологиялық зорлық-зомбылыққа, әйелдерді жамандауға, қоғамдық ұяттау рәсімдеріне, достары мен отбасысынан бас тартуға, үйленуіне тыйым салуға, егер үйленген болса, ажырасуға, тіпті өлтіруге ұшырауы мүмкін. Көптеген дамыған елдерде, соның ішінде АҚШ-тың кейбір аймақтарында да, әйелдерге деген жеккөрушілік мәдениетке терең сіңген. 2009 жылғы "Journal of Interpersonal Violence" журналындағы еркектерге жасалған жыныстық зорлық-зомбылық туралы зерттеуде еркек зорлау құрбанын кінәлаудың себебі әдетте еркектік туралы қоғамдық көзқарастар екені көрсетілген. Мұндай зорлаудың кейбір салдары – еркектік қасиеттерін жоғалту, сексуалдық бағдары туралы санадағы шатасу және еркектерге лайық әрекет ете алмау сезімі. Қалаусыз жыныстық қатынасқа ұшыраған құрбандар көбінесе депрессия немесе жыныстық зорлық-зомбылыққа байланысты дамыған посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) сияқты психологиялық проблемаларға тап болады. Жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдерге қатысты айтылатын айыптаулардың бірі – олартың провокациялық киім киюі және жыныстық серіктестің қызығушылығын оятуға тырысуы. Жәбірленушілерге қатысты мұндай айыптаулар, сексуалдық сипаттағы киім жыныстық әрекеттерге келісім білдіреді деген болжамға негізделген, тіпті егер құрбанның ерікті түрде айтқан келісімі болмаса да. Зерттеулер көрсеткендей, киімнің жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырауға себеп болатыны дәлелденбеген. Жәбірленушіні кінәлау, сондай-ақ, құрбанның қарсылық көрсету немесе келісімнен бас тарту қабілетін азайтатын әрекеттер жасағаны үшін кінәлі деп тануда көрінеді, мысалы, алкоголь ішу. Жәбірленушілерді қорғау ұйымдары мен медицина қызметкерлері жастарды келісімнің мағынасы және құрбанды кінәлаудан аулақ болудың маңыздылығы туралы біліммен қамтамасыз етуде. Көптеген мекемелер өзара келісімді қабылдады және жыныстық белсенділікке бару кезінде мас болудан аулақ болудың ең қауіпсіз таңдау екенін мойындады. Сотта жыныстық зорлық-зомбылық құрбанының беделін түсіру үшін қорғау адвокаты айыпталушының жеке өміріне терең бойлайтын болады, бұл жиі қолданылатын тәсіл, сонымен қатар құрбанды осылайша ыңғайсыз жағдайға түсіріп, іс жүргізуден бас тартуға мәжбүр етеді. Бұл мінезге жасалған шабуыл, әсіресе оның еркіндігіне қатысты, "жоғары тәуекел" өмір салтын ұстанатын әйелдердің (еркіндік, есірткі пайдалану) зорлаудың нақты құрбаны емес деген пікірді қалыптастырады.

Secondary victimization is the re traumatization of a victim through the responses of individuals and institutions. Types of secondary victimization include victim blaming, disbelieving the victim's story, minimizing the severity of the attack, and inappropriate post assault treatment by medical personnel or other organizations. Secondary victimization is especially common in cases of drug facilitated, acquaintance, military sexual trauma and statutory rape. Sexual assault victims may experience stigmatization based on rape myths. A female rape victim is especially stigmatized in patrilineal cultures with strong customs and taboos regarding sex and sexuality. For example, a society may view a female rape victim (especially one who was previously a virgin) as "damaged". Victims in these cultures may suffer isolation, physical and psychological abuse, slut shaming, public humiliation rituals, be disowned by friends and family, be prohibited from marrying, be divorced if already married, or even be killed. Even in many developed countries, including some sectors of United States society, misogyny remains culturally ingrained. A 2009 study in the Journal of Interpersonal Violence of male victims of sexual assault concludes that male rape victim blaming is usually done so because of social constructs of masculinity. Some effects of these kind of rape cases include a loss of masculinity, confusion about their sexual orientation, and a sense of failure in behaving as men should. Victims of an unwanted sexual encounter usually develop psychological problems such as depression or sexual violence specific PTSD known as rape trauma syndrome. One example of an allegation against female victims of sexual assault is that they were wearing provocative clothing and thus actively trying to seduce a sexual partner. Such accusations against victims stem from the assumption that sexually revealing clothing conveys consent for sexual actions, irrespective of willful verbal consent. Research has yet to prove that attire is a significant causal factor in determining who is assaulted. Victim blaming is also exemplified when a victim of sexual assault is found at fault for performing actions which reduce their ability to resist or refuse consent, such as consuming alcohol. Victim advocacy groups and medical professionals are educating young adults on the definition of consent, and the importance of refraining from victim blaming. Most institutions have adopted the concept of affirmative consent and that refraining from sexual activity while under the influence is the safest choice. In efforts to discredit alleged sexual assault victims in court, a defense attorney may delve into an accuser's personal history, a common practice that also has the purposeful effect of making the victim so uncomfortable they choose not to proceed. This attack on character, especially one pointing out promiscuity, makes the argument that women who lead "high risk" lifestyles (promiscuity, drug use) are not real victims of rape.

Идеалдық құрбан

Идеалдық құрбан – бұл адамды қате жағдайға түсіретін қателіктерге байланысты құрбандық мәртебесіне ие болған адам. Бұл теорияны кез келген қылмысқа, әсіресе, жыныстық зорлық-зомбылыққа қолдануға болады. Норвегиялық криминология профессоры Нильс Кристи 1980 жылдан бері идеалдық құрбан туралы теория қалыптастырып келеді. Ол зерттеуінде екі мысал келтіреді: біреуі – отбасына барып келген қарт әйелге жасалған шабуыл, екіншісі – танысы барда шабуыл жасаған ер адам. Ол қарт әйелді идеалдық құрбан ретінде сипаттайды, себебі ол сол жерде болудан қаша алмады, шабуылдаушыны танымады және қарсы тұра алмады. Ал ер адам барда болудан аулақ болуы мүмкін еді, шабуылдаушыны білген және жасы мен күшіне қарай қарсы тұруға қабілетті болуы керек еді. Жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарына идеалдық құрбан теориясын қолданғанда, сот процестерінде идеалдық құрбанды қарсылық көрсетуге және тәуекелді жағдайларда сақтық танытуға тиіс адам деп жиі анықтайды, заңдық реформалардың бұл қате талаптарды жоюға бағытталғанына қарамастан. Егер құрбан идеалды болмаса, шабуыл үшін кінәлі деп тану қаупі бар, себебі ол зорлаудың нағыз құрбаны деп есептелмейді. Идеалды немесе нағыз құрбан деп есептелмейтін адам – "жоғары тәуекел" өмір салтын ұстанатын, есірткі немесе алкоголь қолданатын немесе босқұлықпен айналысатын адам. Шабуылдаушыны жақсы білетін құрбан да идеалды емес деп саналады. Жыныстық зорлық-зомбылық құрбанының идеалды емеске айналуына себеп – жоғары тәуекелді өмір салты. Мұндай мінез-құлық жыныстық зорлық-зомбылық құрбанының айғақтарына күмән тудыруы мүмкін немесе келісімге қате түсінік тудыруы мүмкін. Сондықтан, кейбір немесе барлық кінә осы құрбандарға тағылады, осылайша олардың ісі сотта қаралуға лайық емес деп есептеледі. Бұл түсініктер сот шешімдерінде сақталады, тіпті заңдардың келісімді растауға бағытталған өзгерістерге қарамастан – яғни, жыныстық қатынасқа қатысушылардың бірінің жауабы болмауы жағдайында да, "иә" деген жауап "иә", ал "жоқ" деген жауап "жоқ" дегенді білдіреді. Қылмыстың идеалды болуы үшін, идеалдық құрбанмен қатар, идеалдық қылмыскер де болуы керек. Идеалдық шабуылшы құрбанын танымайды және мүлдем жаны ашылмайтын, адамгершіліктен жұрдай адам болып табылады. Құрбанын білетін шабуылшы идеалды шабуылшы деп есептелмейді, сондай-ақ, адамгершілік тұрғысынан қарапайым адам да идеалды емес. 2016 жылдың ақпан айында International Alert және UNICEF ұйымдары Нигерияның Боко Харам тобынан босатылған қыздар мен әйелдер көбінесе өз қауымдастықтары мен отбасыларынан бас тартатындығын көрсеткен зерттеу жариялады. Олардың жыныстық зорлық-зомбылықтан туған балалары одан да көп кемсітушілікке ұшырады. Оңтүстік Азиядағы әйелдерге қышқыл шашу – яғни, олардың жасаған қателіктері үшін жазалау мақсатында әйелдерге қышқыл шашу – құрбанды кінәлаудың тағы бір мысалы. Мысалы, 2005 жылы Нью-Делиде бір топ ер адам 16 жасар қызға қышқыл шашты, себебі ол ер адамның қылықтарын қабылдады деп ойлады. Қытай мәдениетінде зорлау қылмысына жиі құрбанды кінәлау қатысты, себебі әйелдер зорлауға физикалық күшпен қарсы тұруы керек деп есептеледі. Сондықтан, егер зорлау орын алса, бұл кем дегенде ішінара әйелдің кінәсі деп саналады және оның ар-ұяты сөзсіз күмәнданады. Батыс мәдениетінде құрбанды кінәлау жағдайды қарастырудың проблемалық тәсілі ретінде мойындалған, алайда бұл батыстықтарды осы әрекеттің кінәлі болуынан босатпайды. Батыстықтардың құрбанды кінәлауының соңғы мысалы – 2013 жылы Лос-Анджелес мектеп округінің 14 жасар қызды орта мектеп мұғалімінен зорлық-зомбылыққа ұшырағаны үшін кінәлаған азаматтық сот. Округтың адвокаты кәмелетке толмаған бала зорлық-зомбылықтың алдын алуға жауапты екенін айтты, барлық кінәні құрбанға жүктеді және қылмыскерді кез келген жауапкершіліктен босатты. Оның сотты құрбанды кінәлау керек екеніне көндіруге тырысқанына қарамастан, шешімде мұғалім зорлық-зомбылыққа ұшыраған кәмелетке толмаған оқушының зорлық-зомбылықтың алдын алуға жауапты емес екені айтылды.

An ideal victim is one who is afforded the status of victimhood due to unavoidable circumstances that put the individual at a disadvantage. One can apply this theory to any crime including and especially sexual assault. Nils Christie, a Norwegian criminology professor, has been theorizing about the concept of the ideal victim since the 1980s. In his research he gives two examples, one of an old woman who is attacked on her way home from visiting her family and the other of a man who is attacked at a bar by someone he knew. He describes the old woman as an ideal victim because she could not avoid being in the location that she was, she did not know her attacker, and she could not fight off her attacker. The man, however, could have avoided being at a bar, knew his attacker, and should have been able to fight off his attacker, being younger and a man. When applying the ideal victim theory to sexual assault victims, often judicial proceedings define an ideal victim as one who resists their attacker and exercises caution in risky situations, despite law reforms to extinguish these fallacious requirements. When victims are not ideal they are at risk for being blamed for their attack because they are not considered real victims of rape. A victim who is not considered an ideal, or real victim, is one who leads a "high risk" lifestyle, partaking in drugs or alcohol, or is perceived as promiscuous. A victim who intimately knows their attacker is also not considered an ideal victim. An example of a sexual assault victim who is not ideal is a prostitute because they lead a high risk lifestyle. The perception is that these behaviors discount the credibility of a sexual assault victim's claim or that the behaviors and associations create the mistaken assumption of consent. Some of or all of the blame of the assault is then placed on these victims, and so they are not worthy of having their case presented in court. These perceptions persist in court rulings despite a shift in laws favoring affirmative consent – meaning that the participants in a sexual activity give a verbal affirmation rather than one participant who neither answers negatively nor positively. In other words, affirmative consent is yes means yes, no means no and no verbal answer also means no. In addition to an ideal victim, there must be an ideal perpetrator for a crime to be considered ideal. The ideal attacker does not know their victim and is a completely non sympathetic figure one who is considered sub human, an individual lacking morals. An attacker that knows their victim is not considered an ideal attacker, nor is someone who seems morally ordinary. In February 2016, the organisations International Alert and UNICEF published a study revealing that girls and women released from captivity by Nigeria's insurgency group Boko Haram often face rejection by their communities and families. Their children born of sexual violence faced even more discrimination. Acid attacks on South Asian women, when people throw acid on women in an attempt to punish them for their perceived wrongdoings, are another example of victim blaming. For instance, in New Delhi in 2005, a group of men threw acid on a 16 year old girl because they believed she provoked the advances of a man. In Chinese culture, victim blaming is often associated with the crime of rape, as women are expected to resist rape using physical force. Thus, if rape occurs, it is considered to be at least partly the woman's fault and her virtue is inevitably called into question. In Western culture victim blaming has been largely recognized as a problematic way to view a situation, however this does not exempt Westerners from being guilty of the action. A recent example of Western victim blaming would be a civil trial held in 2013 where the Los Angeles School District blamed a 14 year old girl for the sexual abuse she endured from her middle school teacher. The District's lawyer argued that the minor was responsible for the prevention of the abuse, putting the entire fault on the victim and exempting the perpetrator of any responsibility. Despite his efforts to convince the court that the victim must be blamed, the ruling stated that no minor student that has been sexually assaulted by his or her teacher is responsible for the prevention of that sexual assault.

Қарама-қайшы пікірлер

Әлеуметтік және жеке тұлға психологы Рой Баумейстер құрбанды кінәлау әрқашан да жаңылыс емес екенін айтты. Ол құрбанның жанжал кезіндегі ықтимал рөлін көрсету, зорлық-зомбылық пен қатыгездіктің әдеттегі түсіндірмелеріне қайшы келуі мүмкін, себебі олар бейкүнә құрбан туралы стереотипті қамтиды. Баумейстердің сөзіне қарағанда, "таза зұлымдық туралы мифтің" классикалық нұсқасында, жазықсыз, жақсы ниетті адамдар өз ісімен айналысып жатқанда, зұлым, қастық ниеттілер күйретіп шабуылдайды. Баумейстер бұл жағдайды қылмыскер мен құрбанның екеуінің де бұрмалау мүмкіндігі ретінде сипаттайды: қылмыскер жасаған қылмысты азайтуы мүмкін, ал құрбан оны үлкейтуі мүмкін, сондықтан оқиға туралы айтылғандарды дереу объективті шындық деп қабылдамау керек. Баумейстер бұл контексте агрессордың өзін жәбірленуші деп санауын, жасаған қорқынышты ісін "моральдық күрделілік" арқылы ақтауға тырысуын айтады. Мұның себебі көбінесе "артық сезімталдық", ол зәбір тартатын күйеулерде жиі кездесетін үрдіс екенін анықтады. Қысқасы, қылмыскердің жасаған зұлымдығы, оны жетелеп келген әрекеттерге қарағанда, әдетте шамадан тыс болады.

Жәбірленушілерді кінәлау туралы ғылыми зерттеулер

Леннон және тағы басқалардың 2017 жылғы шолуында әйелдердің шамадан тыс ашық немесе жыныстық сипаттағы киім киюінің өзін-өзі нысанаға алуға (өздік нысанаға алуға) әкелетіні анықталды, бұл алаңдаушылықты, бақытсыздықты, денеге қанағаттанбаушылықты және денеге ұялу сезімін тудырады. Олар "[көзбен көргендер шамадан тыс ашық киім киюді зорлық-зомбылықпен байланыстырады, оның ішінде сексуалдық қысым көрсету, сексуалдық қанау, сексуалдық зорлық-зомбылық, сондай-ақ жағымсыз тиісу, қол тигізу және ұстау]" деген қорытындыға келді.

Ат жебесі теориясы және поляризацияланбаған көзқарастар

Кейбір ғалымдар құрбанды кінәлау деп сипатталатын кейбір көзқарастар мен оларға қарсы тұруға тырысатын виктимологиялардың өте ұқсас және тіпті бір-біріне қайшы келетінін, «аттың інісі» теориясының мысалы екенін айтады. Мысалы, «әдепсіз киім киген әйелдер зорлауға себеп болады» деген пікірдің әйелдер де, ерлер де кемсітуге ұшырататынын, себебі ерлерді жыныстық құштарлығын бақылауға қабілетсіз деп көрсету мизандрияға жатады және ерлердің еркіндігін жоққа шығарады, ал әйелдердің зорлау туралы жалған айтпайтыны (немесе әйелдердің жынысына байланысты ешқандай нәрсе жасамайтыны) туралы жалпылау әйелдерге деген жеккөрушілікке негізделген, себебі әйелдердің қарапайым реакциялармен әрекет ететінін болжайды, бұл толық еркіндікпен үйлеспейді. Бұл ғалымдар әрбір қылмыстық істің дәлелдерін әділ бағалаудың және статистикаға негізделген кез келген жалпылаудың жағдайды өзгертетінін, дәлелдерді бақылаудың жалған мәлімдемелерді қиындататын ортадан, қылмыскердің жеке бақылауының жоқтығынан туындаған жалған мәлімдемелерді оңайлатуға дейін өзгертетінін, ал бірінші жағдайда жиналған статистиканы екінші жағдайда қолдану мүмкін емес екенін мәлімдейді. Олар құрбанды кінәлау мен заң үстемдігі арасындағы айырмашылықты көрсетеді, олар радикалды феминистік риторикада бұрмаланып көрсетілгенін санайды. Сондай-ақ, олар күдіктілерге қатысты жеке өмір туралы сұрақтардан қорғауды және сұрақтардың нақты қылмыстың мән-жайына қатысты болуын жақтайды. Олар құрбанды кінәлау мәселесіне қатысты «аттың інісі» теориясының мысалдары деп санайтын жағдайларды келтіреді. Оларға психологтардың сотта порнографиялық мультфильмдерді бала порнографиясы ретінде жіктеу үшін әйелдің жасын анықтауда кеуде өлшемін пайдаланған және феминистер тарапынан мақтау алған жағдайлар, содан кейін осы психологтардың зорлау ісінде қорғау тарапынан куәлік бергенде бірдей психологиялық аргументтерді қолданып, құрбанның кеудесі ересек әйелдің кеудесіне ұқсас екенін айту арқылы сотталушыны босатуға қол жеткізгені (бұл ғалымдардың пікірінше, сыртқы түріне қарай құрбанды кінәлау болып табылады) және ерлер құқықтарын қорғаушылар тарапынан мақтау алған жағдайлар кіреді. Сондай-ақ, зорлық қылмысын тұқым қуалайтын деп санайтын және кейбір феминистер тарапынан қолдау тапқан биопсихиатриялық модельдер, инцест құрбандарын зорлық жасаушымен генетикалық байланысы үшін кінәлауы мүмкін, осылайша оларды зорлық туралы хабарлаудан тайдыруы мүмкін. Құрбанды кінәлау туралы пікірлерді талдаушылардың көпшілігі, құрбанды кінәлау деп сипатталатын құбылыстардың көпшілігіне де, сондай-ақ оларға қарсы шаралар ретінде ұсынылатын шаралардың көпшілігіне де қарсы тұрады, сонымен қатар құрбанның қылмысты хабарлаудан басқа, қылмыстарды анықтау және жазалаудың басқа да жолдары бар екенін көрсетеді. Полиция патрульдері мен куәгерлер ғана емес, сонымен қатар көршілер үй ішінде орын алатын қылмыстарды, мысалы, отбасылық зорлық-зомбылықты ести алады және хабарлай алады. Сондықтан, қылмыс ұзаққа созылса, көптеген куәгерлер пайда болуы мүмкін, ал тұрмыстық зорлық-зомбылықтың ұзаққа созылатын сипаты куәгерлердің сенімділігін арттыруы мүмкін. Осы ойға келетін сарапшылардың пікірінше, қылмыстардың табысты тергелуіне кедергі келтіретін басты мәселе – қылмыскердің психологиялық бейнесін құру, көптеген қылмыскерлердің қылмысты жасау қабілетіне немесе ықтималдығына күмән келтіру, құрбанның мәлімдемелеріне сенбеу немесе оларды кінәлау емес. Бұл сарапшылар халықаралық салыстыруларға сілтеме жасайды, олар көрсеткендей, гендерлік феминистік теорияларды қолданатын елдердегі отбасылық зорлық-зомбылықтың статистикасындағы ерлердің әйелдерге қатысты көрсеткіштері, жыныстық айырмашылықтарды, импульстық бақылауды және эмпатияны қарастыратын эволюциялық психологиялық бейнелеуді қолданатын елдерден жоғары емес. Қылмыстық сот жүйесі күдіктінің кінәлі болуы мүмкін екеніне сенетін жағдайларға басымдық беретіндіктен, эволюциялық психология гендерлік феминизм сияқты отбасылық зорлық-зомбылықтың әйелдермен жасалған жағдайларын анықтауға жауапты болуы мүмкін, құрбанның жынысына қарамастан. Сарапшылар құрбанды кінәлаумен байланысты көптеген проблемалардың, шын мәнінде, қылмыскердің психологиялық бейнесін құруға байланысты екенін айтады және күдіктілердің психологиялық бейнесін құрудың орнына кездейсоқ тергеуді ұсынады.

Some scholars make the argument that some of the attitudes that are described as victim blaming and the victimologies that are said to counteract them are both extreme and similar to each other, an example of the horseshoe theory. For instance, they argue that the claim that "women wearing provocative clothing cause rape" is as demeaning to men as it is to women as depicting men as incapable of controlling their sexual desire is misandrist and denies men full agency, while also arguing that the generalization that women do not lie about rape (or any generalization about women not doing some things because of their gender) is misogynist by its implicit assumption that women act by simple default action modes which is incompatible with full agency. These scholars argue that it is important to impartially assess the evidence in each criminal trial individually and that any generalization based on statistics would change the situation from one where the control of evidence makes false reporting difficult to one where lack of individual control of the alleged crime makes it easier to file false reports and that statistics collected in the former situation would not be possible to apply to the latter situation. While the scholars make a distinction between actual victim blaming and rule by law that they consider to be falsely lumped with victim blaming in radical feminist rhetorics, they also advocate more protection from ad hominem questions to alleged victims about past life history and that the questions should focus on what is relevant for the specific alleged crime. They also cite examples that they consider to be cases of the horseshoe theory applied to the question of victim blaming. This includes cases in which psychologists who have testified on behalf of the prosecution in trials in which breast size have been used as a measure of female age when classifying pornographic cartoons as child pornography and been praised by feminists for it, and later the same psychologists have used the same psychological arguments when testifying on behalf of the defense in statutory rape cases and getting the defendant acquitted by claiming that the victim's breasts looked like those of an adult woman (considered by these scholars to be victim blaming based on appearance) and been praised by men's rights groups for it. It also includes the possibility that biopsychiatric models that consider sexual criminality hereditary and that are advocated by some feminists may blame victims of incest abuse for being genetically related to their abusers and thereby dissuading them from reporting abuse. Other analysts of victim blaming discourse who neither support most of the phenomena that are described as victim blaming nor most of the measures that are marketed as countermeasures against such point at the existence of other ways of discovering and punishing crimes with victims besides the victim reporting the crime. Not only are there police patrols and possible eyewitnesses, but these analysts also argue that neighbors can overhear and report crimes that take place within the house such as domestic violence. For that reason along with the possibility of many witnesses turning up over time if the crime is ongoing long term as domestic abuse is generally said to be which would make some of the witnesses likely to be considered believable, analysts of this camp of thought argue that the main problem that prevent crimes from being successfully prosecuted is offender profiling that disbelieve the capacity and/or probability of many criminals to commit the crime, rather than disbelief or blaming of victim reports. These analysts cite international comparisons that show that the percentage of male on female cases in the statistics of successfully prosecuted domestic violence is not higher in countries that apply gender feminist theories about patriarchal structures than in countries that apply supposedly antifeminist evolutionary psychology profiling of sex differences in aggressiveness, impulse control and empathy, arguing that the criminal justice system prioritizing cases in which they believe the suspect most likely to be guilty makes evolutionary psychology at least as responsible as gender feminism for leaving domestic violence cases with female offenders undiscovered no matter if the victim is male or female. The analysts argue that many problems that are often attributed to victim blaming are instead due to offender profiling, and suggest randomized investigations instead of psychological profiling of suspected offenders.

Мысалдар

Бір миф бойынша, Холокост кезінде яһудилер "сойылатын қойлар сияқты" пассивті түрде қарсылық көрсетпеді, көптеген жазушылар, соның ішінде Эмиль Факенхайм, мұны құрбандарды кінәлаудың бір түрі деп санайды. Екіншілік антисемитизм – Холокост үшін кінәні яһудилерге таңуға тырысқан еврей емес еуропалықтардың нәтижесінде туындаған антисемитизм түрі, бұл көбінесе "Немістер Аушвиц үшін яһудилерді ешқашан кешірмейді" деген айғақпен түйінделеді. Соңғы жылдары құрбанды кінәлау мәселесі кеңінен танылып, әсіресе феминизм контекстінде бұқаралық ақпарат құралдарында жиі кездеседі, себебі әйелдерді кейде зорлық-зомбылыққа шақыратын әрекеттер жасады деп айыптайды.

Австралия

Ли Ли, туған аты Ли Реннеа Меарс, 14 жастағы қыз, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Ферн Бейден, 1989 жылдың 3 қарашасында қанымен өлтірілді. Стоктон жағажайында 16 жасар ұлдың туған күніне барған Ли, жағажайда болған жыныстық қатынастан кейін қайғырып келген соң, бір топ жігіттердің шабуылына ұшырады, бұл қарым-қатынасты апелляциялық сот кейін келісімсіз деп атады. Топтың тепкілеуінен және түкіруінен кейін Ли тойдан кетіп қалды. Оның жалаңаш денесі келесі күні таңертең жақын маңдағы құм төбелерде табылды, жыныс мүшелері ауыр зақымдалған және бас сүйегі сынып қалған. Лидің өлтірілуі БАҚ-та кеңінен жарияланды. Бастапқыда оның жыныстық зорлыққа ұшырауы мен өлтірілуіне назар аударған БАҚ, кейін ата-ана бақылауының жетіспеуіне, тойдағы есірткі мен алкогольге және Лидің сексуалды бағдарына көбірек назар аударды. Бұл жағдайды БАҚ жариялаған әдіс құрбанды кінәлаудың мысалы ретінде келтірілді. Австралияның бұрынғы сенаторы Фрейзер Аннинг Жаңа Зеландиядағы Крайстчерч мешітінде болған, 51 мұсылман құрбан болған қарулы шабуыл туралы жасаған мәлімдемелері үшін қатты сынға ұшырады. Ол "мұсылман экстремистерінің" иммиграциясы шабуылға әкелгенін және "мұсылмандар бүгін құрбан болған болса да, көбінесе олар қылмыскерлер" деп мәлімдеді. Аннинг сондай-ақ, бұл қырғын "біздің қоғамда мұсылман қауымының өсіп келе жатқан санына қатысты үлкен қорқынышты көрсетеді" деді. Бұл пікірлер халықаралық деңгейде кеңінен талқыланды және олардың сезімталдықтан мүлдем шеттес және нәсілшіл екені, сондай-ақ қылмыскердің көзқарасына ыңғайлы екені сынға алынды. Ұлыбритания, Канада және Австралияның бірнеше штаттары сияқты жалпы құқық жүйелерінде провокация қорғанысы тек кісі өлтіру айыбы бойынша қолданылады және оның мақсаты – айыпты адам өлтіруге дейін төмендету. Соңғы кезге дейін қылмыстық соттар неке бұзу және зина сияқты жыныстық қатынастарды кісі өлтіруді адам өлтіруге дейін төмендетуге жеткілікті ауыр провокация ретінде қарастырды, тіпті "моральдық негіз" берді. Бұл негіз жауапкершілікті азайту, дене күтіретін жарақаттар және кісі өлтіруге қастандық жасау сияқты істерде де қолданылғанмен, оятпаушылық жағдайлары айыпталушының жағымсыз, адам өлтіруге итермелейтін жыныстық қатынас туралы айтуына ақтау беруге негіз болды. Судьялар мен заң реформаторлары провокация қорғанысын шектеуге үнемі тырысады, соңғы кезде Англия мен Уэльсте провокация бақылау жоғалту қорғанысына алмастырылды, бұл, ең көп дау тудырған нәрсе, бақылау жоғалтудың себебі ретінде жыныстық опасыздықты ерекше жоққа шығарады.

Leigh Leigh, born Leigh Rennea Mears, was a 14 year old girl from Fern Bay, New South Wales, Australia, who was murdered on 3 November 1989. While attending a 16 year old boy's birthday party at Stockton Beach, Leigh was assaulted by a group of boys after she returned distressed from a sexual encounter on the beach that a reviewing judge later called non consensual. After being kicked and spat on by the group, Leigh left the party. Her naked body was found in the sand dunes nearby the following morning, with severe genital damage and a crushed skull. Leigh's murder received considerable attention in the media. Initially focusing on her sexual assault and murder, media attention later concentrated more on the lack of parental supervision and the drugs and alcohol at the party, and on Leigh's sexuality. The media coverage of the murder has been cited as an example of victim blaming. Former Australian Senator Fraser Anning was sharply criticised for his comments about the Christchurch mosque shootings in New Zealand, in which 51 Muslim worshippers were killed. He claimed that immigration of "Muslim fanatics" led to the attacks, and that "while Muslims may have been victims today, usually they are the perpetrators". Anning also stated that the massacre "highlights the growing fear within our community of the increasing Muslim presence". The comments received international attention and were overwhelmingly criticised as being insensitive and racist, and sympathetic to the views of the perpetrator. In some Common Law jurisdictions such as the UK, Canada, and several Australian states, the defense of provocation is only available against a charge of murder and only acts to reduce the conviction to manslaughter. Until recently criminal courts have regarded sexual infidelity such as adultery and fornication as sufficiently grave provocation as to provide a warrant, indeed a 'moral warrant', for reducing murder to manslaughter. While the warrant has spilled over into diminished responsibility defences, wounding, grievous bodily harm and attempted murder cases, it is provocation cases that have provided the precedents enshrining a defendant's impassioned homicidal sexual infidelity tale as excusatory. Periodically, judges and law reformers attempt to rein in provocation defences, most recently in England and Wales where provocation has been replaced by a loss of control defence that, most controversially, specifically excludes sexual infidelity as a trigger for loss of control.

Германия

2016 жылы Германияда Жаңа жыл қарсаңында болған жыныстық шабуылдардан кейін Кельн қаласының мэрі Генриетта Рекерге көп сын көрсетілді, себебі оның жауабы құрбандарды кінәләгендей болды. Ол әйелдерден "мінез-құлық кодексін" сақтауды, соның ішінде бейтаныс адамдардан "қолға жетуге болатын қашықтықта" болуды талап етті. 5 қаңтар кешіне қарай #einearmlänge ("қолдың ұзындығы") Twitter-де Германиядағы ең танымал хэштегтердің біріне айналды. Рекер осы оқиғаларға жауап ретінде полициямен төтенше кеңес өткізді. Рекер қылмыскерлерді босқындармен байланыстыруды "мүлдем дұрыс емес" деп мәлімдеді.

Италия

2016 жылы Италияда Сенегалдық иммигрантпен сексуалдық қарым-қатынас кезінде өлтірілген америкалық Эшли Энн Олсеннің өлімі туралы хабарлау, мәдени араласқанда құрбанды кінәлауға назар аударды.

Үндістан

2012 жылдың желтоқсан айында Делиде әйел зорланып өлтірілгені туралы жаңалық әлемді дүрліктірді. Осы оқиғаға байланысты Үндістан үкіметінің бірқатар шенеуніктері мен саяси лидерлері құрбанды түрлі жайттарда кінәлады, олардың көпшілігі негізінен болжамдарға сүйенді. Кейіннен осы іске қатысқан көптеген адамдар өтініш білдірді. 2017 жылдың тамызында әлеуметтік желілерде #AintNoCinderella хештегі кеңінен таралды, бұл құрбанды кінәлаудың тағы бір жолға салынған оқиғасына жауап болды. Варника Кунду түнде үйіне қайтып бара жатқанда екі ер адамнан қудаланып, мазақталғаннан кейін, Бхаратия Джаната партиясының вице-президенті Рамвир Бхатти оқиғаға қатысты Кундудың кешке жалғыз шығуында өзінің кінәсі бар екенін мәлімдеді. Әлеуметтік желі қолданушылары Twitter және Instagram-да әйелдердің түнгі уақытта сыртқа шығуына тыйым салу туралы пікірге қарсылық білдірді, сондай-ақ егер шықса, олар өздеріне "шақыру" жасайды деген сөзді де жоққа шығарды. Жүздеген әйелдер түн ортасынан кейін үйден шыққандағы суреттерін, батыл киімдерін және көне, феминизмге қарсы идеологияда айыпталарлық (қауіпсіз) мінез-құлқыларын бөлісті.

Америка Құрама Штаттары

1938 жылы "Мадера Трибьюн" газетінің бірінші бетінде "Ана қызын кісі өлтіруде еркекпен бірдей кінәлі деп айыптайды" деген тақырыппен 19 жасар Леона Влуттың Окленд қаласында пышақтан қаза табуы туралы хабар жарияланды. Жәбірленушінің анасының "оны өлтірген жігітке деген ашуы" қызының арақ ішіп, "қыз достарымен түнеуге орналасқанда, ең болмаса, құшақтасып әрекет жасағанын" білгеннен кейін жұмсарыпты. "Сиыр мен шыбықтай. Ол шыбыққа "Менің үйіме кел" демеді ме?" деп сұрады куәгерден.

Қала құрылысы және жол қауіпсіздігі

Көліктер жол апаттарының көп бөлігіне ғана емес, сонымен қатар одан да ауыр апаттарға себеп болады. Дегенмен, қала құрылысы көбінесе көлік айналымын қолдайды, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің қозғалысына кедергі келтіреді және осы апаттардың салдарынан зардап шеккендерді кінәлі деп тартады. Жол-көлік оқиғаларының көпшілігінде жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер зардап шегетіндіктен, жауапкершілікті оларға ауыстырмау үшін жол қозғалысын баяулату, ең осал қатысушыларды қорғау және олардың қозғалысын жеңілдету шаралары қабылдануы керек.