Кіріспе

Иезуиттік босқындар қызметі (JRS) – босқындар мен басқа да күштеп орын ауыстырылған адамдарға көмектесу, оларға қолдау көрсету және олардың құқықтарын қорғау миссиясын ұстанатын халықаралық католиктік ұйым. Ұйымның мақсаты – олардың жазылуына, білім алуына және өздерінің болашағын өздері шешуіне көмектесу. 1980 жылғы қарашада Иса қоғамының бастамасымен құрылған JRS 2000 жылғы 19 наурызда Ватикан қаласында ресми түрде қор ретінде тіркелді. JRS-ті құруға иезуиттердің сол кездегі басшысы Педро Аррупе түрткі болды, ол вьетнамдық қайықпен жүрген босқындардың қиын жағдайынан әсер алды. JRS 55-тен астам елде бағдарламалар жүзеге асырады. Ұйымның жұмыс салалары: білім беру, шұғыл көмек көрсету, денсаулық сақтау, тұрмыс құралы табуға көмектесу, келісімге келтіру және психоәлеуметтік қолдау көрсету. JRS адвокаттық және адам құқықтары саласында да жұмыс істейді. Бұл босқындардың 1951 жылғы Женева конвенциясында кепілдік берілген толық құқықтарын қамтамасыз етуді қамтиды. JRS-тің халықаралық кеңсесі Римде, Иса қоғамының Бас куриясында орналасқан. Халықаралық директор – Бр. Майкл Шөпф SJ.

Тарих

1980 жылы қарашада Әке Педро Аррупе СЖ, сол кездегі Иса қоғамының басшысы, соғыс салдарынан қираған отанынан қашып келген вьетнамдық қайық адамдарының ауыр жағдайына жауап беру мақсатымен JRS-ті құрды. 1975 жылы Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін жүздеген мың оңтүстік вьетнамдықтар өз үйлерін тастап, Оңтүстік Қытай теңізі арқылы тығыз толған қайықтармен жолға шықты. Көптеген адамдар бұл сапардан аман қалмады, оларды қарақшылар өлтірді немесе дауылдар мен жағдайдың нашарлауынан теңізде суға батып кетті. Әке Аррупе әрекет етуге шақырылды. Ол иезуиттерді "осындай қайғылы жағдайға кем дегенде біршама көмек көрсетуге" үндеді. Әке Аррупе жағдай туралы 50-ден астам иезуит провинциясына хат жазып, әлемде 27 000-нан астам адамы бар иезуиттердің жаһандық гуманитарлық жауапты үйлестіруге қабілетті екенін мойындады. Орталық және Латын Америкасында, Еуропаның оңтүстік-шығысында және Африканың әртүрлі аймақтарында қақтығыстар басталған кезде, JRS жылдам өсіп, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы бірнеше лагерьдегі вьетнамдық қайық адамдарына көмектесуден бастап, бүкіл әлемдегі босқындармен жұмыс істеуге дейін жетті. Құрылғанына шамамен 20 жыл өткен соң, JRS 2000 жылдың 19 наурызында Ватикан қаласының қоры ретінде ресми тіркелді. Бүгінде JRS 55-тен астам елде жұмыс істейді және 1,5 миллионнан астам адамға қызмет көрсетеді.

Миссия

JRS миссиясы – босқындар мен басқа да күштеп орын ауыстырылған адамдарға қолдау көрсету, оларға қызмет ету және олардың мүддесін қорғау, осы арқылы олардың жазылуына, білім алуына және өз болашақтарын анықтауына көмектесу. Халықаралық гуманитарлық үкіметтік емес ұйым ретінде JRS иезуиттердің негізін қалаушы Игнатий Лойоланың «magis» идеалын іске асыруға ұмтылады. 35-ші иезуиттердің жалпы жиналысының (2008) маңызды хабарламаларының бірі – екі Папа растаған, шеттетілгендерге жаңа физикалық, мәдени, діни және әлеуметтік шекараларға жету міндеті болды. Жаңа шекараларды іздеу JRS-ты босқындардың негізгі құқықтарын жоғалтып, зорлық-зомбылыққа ұшыраған жерлерге жеткізді: дәстүрлі босқындар лагерьлеріне, ұстау орталықтары мен түрмелерге, қақтығыс аймақтарына, шекаралық аймақтарға, сондай-ақ Ирак пен Сирия сияқты ірі қалалардың орталығына. 2019 жылдың 24 мамырында иезуиттердің бас басшысы Артуро Соса Папа Франциск бекіткен иезуиттердің жаңадан жарияланған апостолдық басымдықтарына сәйкес, барлық иезуиттерді JRS-ке «жаңа міндеттемелерге» қайта бағытталды. Өз кезегінде JRS «жергілікті мүмкіндіктерді күшейтетін және субсидиарлық қағидатын қолдайтын күшті елдік кеңселер» құру үшін қайта құрылымдалуда. JRS 2019-2023 жылдарға арналған басымдықтарын былай анықтады: «келісім мен әлеуметтік байланысты нығайту, сапалы ресми және бейресми білім беруді ұсыну, өзін-өзі қамтамасыз етуге және тұрақтылыққа жетелейтін инновациялық өмірлік бағдарламалар және босқындардың құқықтарын тиімді қорғау». JRS – Иммундау күн тәртібі 2030-ға қол қойған тарап, ол Тұрақты даму мақсаттарын қолдау үшін вакциналарды бүкіл әлемде қолдануды арттыруға ұмтылады.

Босқындар

Кіммен жұмыс істеу керектігін шешуде JRS қолданыстағы халықаралық конвенциялардың ауқымы тым тар екенін анықтады. Сондықтан ол "де-факто босқын" терминін "расасы, діні, әлеуметтік немесе саяси топқа жататындығы үшін қудаланған" барлық адамдарға; "қарулы қақтығыстардың, қате экономикалық саясаттың немесе табиғи апаттардың салдарынан зардап шеккендерге"; және "гуманитарлық негіздермен" ел ішіндегі босқындарға, яғни "босқындарға ұқсас зорлық-зомбылықпен үйлерінен күштеп шығарылған, бірақ мемлекеттік шекараны кесіп өтпеген" бейбіт тұрғындарға қолданады. Аталған анықтама тек қудалаудан қорқатын адамдарға қатысты болғандықтан, Африкадағы (Африкалық Одақ 1969) және Латын Америкасындағы (Америка мемлекеттері ұйымы 1984) аймақтық ұйымдар қақтығыс кезеңіндегі әлеуметтік және экономикалық дағдарыстың нәтижесінде туындайтын жаппай қоныс аударуларды қамтитын кеңейтілген анықтамаларды жасады. JRS "серіктестік" арқылы барлық босқындардың адамдық қадір-қасиетін сақтауға тырысады.

ҚҰЖК

Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссарының веб-сайтында ЖРС жұмысының соңғы егжей-тегжейлі баяндамалары келесі санаттар бойынша ұсынылған: Елдік есептер, деректерді зерттеу есептері, нұсқаулықтар/қолдаушылықтар, құқықтық мақалалар/талдаулар/комментарийлер, саясат/позициялық қағаздар, аймақтық есептер және тақырыптық есептер.