Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цереалды дақылдарға арналған қуырылған ұн
Roasted flour for cereal
Цампа немесе Цамба (;) – Тибет және Гималай аймақтарының негізгі тағамы, сондай-ақ Солтүстік Непалдың кейбір бөліктерінде де кең таралған. Бұл көбінесе арпа ұнынан, кейде бидай ұнынан және ағаш піязының тұқымдарынан дайындалған қуырылған ұннан жасалған желімді ұн. Оны әдетте тибет майлы шайымен араластырып жейді. Түркістан мен Моңғолияда да тағам ретінде қолданылады, онда ол замба деп аталады.
Tsampa or Tsamba (; ) is a Tibetan and Himalayan staple foodstuff, it is also prominent in parts of northern Nepal. It is glutinous meal made from roasted flour, usually barley flour and sometimes also wheat flour and flour prepared from tree peony seeds. It is usually mixed with the Tibetan butter tea. It is also eaten in Turkestan and Mongolia, where it is known as zamba.
Дайындық
Ұн қабатталып пісірілгендіктен, цампаны дайындау өте оңай, оны пісірудің қажеті жоқ; шын мәнінде, ол ыңғайлы тағам ретінде танымал және тибеттіктер, шерпалар, көшпелілер және басқа саяхатшылар тарапынан жиі қолданылады. Дәстүрлі цампа шаймен дайындалса, кейде оның орнына су немесе сыра қолданылады. Оны тибеттік ірімшігімен, сары маймен, шаймен және қантпен дайындалатын, әдетте тәтті және жаңғақты "джхам ту" деп аталатын қамыр ретінде де дайындауға болады. Цампа қой немесе як сорпасымен бірге конжи ретінде де дайындалады, оны "цамг thug" деп атайды. Андре Мигот оның дайындалуын былай сипаттады:
As the flour has already been roasted Tsampa is quite simple to prepare and does not need to be cooked; indeed, it is known as a convenience food and often used by the Tibetans, Sherpas, nomads and other travellers. While traditional tsampa is prepared with tea, sometimes water or beer is used in its place. It may also be prepared as a porridge which is called a "jham thoo" which is usually sweet and nutty and prepared with Tibetan cheese, butter, tea and sugar. Tsampa is also prepared in a congee with lamb or yak stock to make a congee which is called "tsam thug". André Migot described its preparation:
Мәдени маңызы
Тибеттік диетаның маңызды, тіпті басты бөлігін құрастырудан басқа, оның маңыздылығы көптеген буддалық рәсімдерде ауаға шашылған цимпа дәстүрінен де туындайды. Шашылған цимпа аймақтағы буддалық сенімдерге дейін бар екеніне және бастапқыда анимистік құдайларға олардың қорғауын сұрау үшін құрбандық ретінде қолданылғанына сенеді. Кейіннен бұл дәстүр буддизмге "қуаныш пен мереке белгісі" ретінде қабылданып, тойлар мен туған күндер сияқты мерекелік шараларда қолданыла бастады. Бүгінде бұл дәстүр Жаңа жыл тойлау кезінде ерекше атақты, онда адамдар өзіне де, басқаларға да жақсылық тілеген әндермен бірге цимпа шашырады. Цимпа шашыру көптеген буддалық жаназаларда да кездеседі, онда бұл әрекет марқұмның жанын босату мақсатында жасалады. Цимпа басқа да көптеген тәсілдерде қолданылады. Кейде тіс ауруы немесе басқа да жарақатталған жерлерге цимпа және зиренің қоспасы қолданылады. Тибеттік спортшылардың арасында цимпа жылдам энергия беру қабілетімен танымал; ұнның қуырылуы оны оңай сіңірілетін күйге дейін ыдыратады, бұл денеге калорияларды жылдам сіңіруге мүмкіндік береді. Тибет мәдениетіндегі негізгі рөлін көрсететін "Цимпа" тибет әрпінің атауы болып табылады.
Besides constituting a substantial, arguably predominant part of the Tibetan diet, its prominence also derives from the tradition of throwing pinches of tsampa in the air during many Buddhist rituals. It is believed that tsampa throwing actually predates Buddhist beliefs in the area and was originally used as an offering to animistic gods to request their protection. The tradition was consequently incorporated into Buddhism as a "mark of joy and celebration" used at celebratory occasions such as marriages and birthdays. Today it is particularly known in that regard for its use in New Year celebrations, where it is accompanied by chanted verses expressing the desire for good luck in the forthcoming year, for both oneself and others. Tsampa throwing also occurs at most Buddhist funerals, where the action is intended to release the soul of the deceased. Tsampa is used in a number of other ways. Mashes of tsampa and cumin are sometimes applied to toothaches or other sore spots. Tsampa is also known among Tibetan sportsmen for its ability to provide rapid energy boosts; the roasting of the flour breaks it down to an easily digestible state, allowing the calories therein to be quickly incorporated by the body. Reflecting its foundational role in Tibetan culture, "Tsampa" is also the name of a Tibetan typeface.
Саяси маңызы
"Цампа жейтін" деген сөз тіркесі біртұтас тибеттік ұлттық сананы қалыптастыруға қолданылды. Тибеттіктер әртүрлі диалектілерде сөйлейді, әртүрлі ағымдарда құдайға сыйынды және әртүрлі аймақтарда өмір сүреді, бірақ барлық тибеттіктердің цампа жейтініне сенді. 1957 жылы Үндістандағы "Тибет айнасы" газеті "барлық цампа жеушілерге" хат жолдап, оларды 1959 жылғы Тибет көтерілісіне қатысуға шақырды. Соңғы кезде тибет диаспорасының өркендеуімен, біртұтас тибеттік ұлттық сананы құруда цампаға қарағанда тибеттік буддизмге көбірек мән берілуде.
The phrase "tsampa eater" was used to promote a unified Tibetan identity. Whereas Tibetans speak various dialects, worship in different sects, and live in different regions, all Tibetans were thought to eat tsampa. In 1957, the India based Tibet Mirror addressed a letter to "all tsampa eaters", encouraging them to participate in what would become the 1959 Tibetan Rebellion. Recently, with the rise of the Tibetan diaspora, less emphasis has been placed on tsampa and more emphasis on Tibetan Buddhism in constructing a unified Tibetan identity.