Кіріспе
Есіктің қозғалуын немесе тым кең ашылуын болдырмайтын құрылғы. Есік тоқтағышы (сондай-ақ есік тежегіші, есік тығыздағышы немесе есік кронштейні) – есікті ашық немесе жабық ұстауға, немесе есіктің тым кең ашылуын болдырмауға арналған зат немесе құрылғы. Бұл термин есік жабылып тұрғанда оның ішкі жағынан асып кетпеуі үшін есік қаптамасына орнатылатын жұқа тақташаны да білдіреді. Есік тоқтағышы (қолданылғанда) есіктің екі бағытта айналуын тоқтатып, оны бір бағытта ғана ашуға (ішке қарай итеру немесе сыртқа қарай тарту) мүмкіндік беретін есік қаптамасына бекітілетін кішкентай кронштейн немесе 90 градус бұрышты металл бөлігі болуы мүмкін. Есік тоқтағышы жеке бөлік ретінде немесе есік ілмегімен немесе есік жабысымен біріктірілген болуы мүмкін.
A doorstop (also door stopper, door stop or door wedge) is an object or device used to hold a door open or closed, or to prevent a door from opening too widely. The same word is used to refer to a thin slat built inside a door frame to prevent a door from swinging through when closed. A doorstop (applied) may also be a small bracket or 90 degree piece of metal applied to the frame of a door to stop the door from swinging (bi directional) and converting that door to a single direction (in swing push or out swing pull). The doorstop can be a separate part or integrated with a hinge or door closer.
Тарих
Ресми түрде жасалған есік тоқтағыштардың тарихы Еуропада 18 ғасырға дейін жетеді, ал 19 ғасырдың басында Еуропада кеңінен өндіріле бастады. 19 ғасырдың ортасына қарай өндіріс көбінесе АҚШ-қа көшірілді. Олардың ерте өндірілгеніне қарамастан, есік тоқтағыштың ойлап табылуы әдетте 1878 жылы афроамерикалық өнертапқыш Осберн Дорсиге байланыстырылады. Есік тоқтағыш Дорсидің ең әйгілі өнертабысы болды және ол бұл өнертабысы үшін 210,764 нөмірлі АҚШ патентін алды.
Есіктерді ашық ұстау
Есікті есіктің жолына қойылған кірпіш сияқты, жай ғана ауыр, қатты зат арқылы тоқтатуға болады. Мұндай тоқтату құралдары көбінесе қолмен жасалады. Дегенмен, қорғасынның зиянды екені анықталғаннан кейін, мұндай қолдануға қатаң тыйым салынды. Тағы бір әдіс – есікті тоқтату үшін ағаш, резеңке, мата, пластик, мақта немесе басқа материалдан жасалған кішкентай клин пайдалану. Мұндай материалдардан жасалған клиндер кеңінен қолданылады. Клин өз орнына итеріледі, ал енді есік тоқтату құралына жоғары қарай басылып, есіктің төмен қарайғы күші оны қозғалмай тұру үшін жеткілікті үйкеліс күшін қамтамасыз етеді. Үшінші тәсіл – есіктің өзін тоқтату механизмімен жабдықтау. Бұл жағдайда, резеңке немесе басқа жоғары үйкелісті материалмен жабылған қысқа металл таяқша, есіктің төменгі жағындағы, есік ілмегіне қарама-қарсы және есік жабылатын бағыттағы шарнырға бекітіледі. Есікті ашық ұстау үшін таяқша төмен қарай бұрылып, резеңке ұшы еденге тиеді. Мұндай жағдайда, есіктің жабылу бағытындағы одан әрі қозғалысы резеңкеге түсетін күшті арттырады, соның салдарынан қозғалысқа қарсы тұратын үйкеліс күші де артады. Есікті жабу үшін, тоқтатуды босату үшін есікті сәл ашып, тоқтату құралын босатып, оны жоғары қарай бұруға болады. Есікті тоқтату механизмімен жабдықтаудың жаңа түрі – есіктің төменгі немесе жоғарғы жағына, сыртқа қарай ашылатын жағына магнитті бекіту. Бұл магнит қабырғадағы басқа магнитке немесе магниттік материалға, немесе едендегі кішкентай түйіндіге тұйықталады. Магнит есіктің салмағын ұстап тұруға жеткілікті күшті, бірақ қабырғадан немесе түйіндіден оңай ажыратылатындай әлсіз болуы керек.
Есікке зақым келтірудің алдын алу
Есік тұйықтарының тағы бір түрі есіктердің тым кең ашылып, жақын маңдағы қабырғаларға зақым келтіруін болдырмау үшін қолданылады. Осы жағдайда есіктің жолында қабырғаға, плинтусқа немесе еденге резеңке цилиндр немесе күмбез, немесе резеңке ұшы бар металл, ағаш немесе пластиктен жасалған таяқ немесе блок бұралады. Егер ол қабырғаға бекітілсе, онда ол жерден бірнеше сантиметр биіктікте немесе есік тұтқасына жететіндей биіктікте болуы мүмкін. Қабырғаға бекітілген қысқа есік тұйығы, әдетте резеңке күмбез немесе цилиндр, кейде қабырға бамперы деп аталады. Кейде есіктің орта тұсына орнатылатын тұйықтар да қолданылады. Мұндай тұйықтар "ілмек тұйықтары" немесе "ілмек осі" есік тұйықтары деп аталады және көбінесе плинтусқа зақым келтіруді болдырмау үшін қолданылады.
Жабық есіктерді ұстау
Гарри Гудини 1906 жылы жазған "Жамандық жасаудың дұрыс жолы" кітабында, түнде ұрылардан қорғану үшін есікті сырттан итеруден сақтап, есік тоқтағышын пайдалануды ұсынады.
Диалект қолдануы
Британдық ағылшын тілінің түрлі диалектілерінде, Англияның оңтүстік-батысы, солтүстік-шығысы және солтүстік-батысының диалектілерін қоса алғанда, "doorstop" сөзі стандартты ағылшын тіліндегі "doorstep" сөзімен бір түбірлі, яғни "есік" және "басқыш" сөздерінен шыққан.