Веллетри: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Велетри (velˈleːtri; Velitrae;) – Италияның Лацио аймағында, Албан тауларында орналасқан, Рим қаласының оңтүстік-шығысына қарай 40 шақырым қашықтықтағы итальяндық коммуна. Іргелес коммуналар: Рокка-ди-Папа, Лариано, Чистерна-ди-Латина, Артена, Априлия, Неми, Дженцано-ди-Рома және Ланувио. Оның ұраны: Est mihi libertas papalis et imperialis («Папа мен империяның бостандығы маған сыйланған»). Велетри – волскі тайпасының ежелгі қаласы. Аңыз бойынша, ол Римнің төртінші патшасы Анкус Марцийдің тұсында римдіктермен қақтығысқа түскен; содан кейін б.з.б. 5 және 4 ғасырларда, ерте Рим Республикасы кезеңінде қайтадан соғыс болған. Велетриде сондай-ақ Октавийлер, яғни бірінші рим императоры Августың әкесінің отбасы тұрған. Орта ғасырларда Лацио мен Орталық Италиядағы сирек кездесетін «еркін қалалардың» бірі болды. 1744 және 1849 жылдары мұнда екі тарихи шайқас өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1944 жылы Анциоға ағылшын-американдық әскерінің қонғаннан кейін, Велетри неміс және одақтас әскерлері арасындағы қатыгез шайқастардың орталығына айналды. Бүгінде Велетриде аудандық сот, түрме, сондай-ақ бірнеше колледж мен орта мектептер орналасқан. Бұл Рим-Велетри темір жолының соңғы стансасы, ол 1863 жылы Пий IX тарапынан ашылды, және бұл қала Жаңа Аппия тас жолының (қазіргі Аппия тас жолы) маңызды бөлігі болып табылады.

Гидрографиялық

Велетри аумағы көптеген арналардан су жинайды. Бұл арналардың көпшілігі тасқынға ұшырайтын немесе кішкентай болып келеді және олар фосси деп аталады. Басты фоссилер: Сант-Эврозияның Велетри фракциясына жақын, Генцано ди Ромаға дейінгі муниципалитет аумағының шетіндегі Минелла фоссисі. Бұл арнаның бастауы Неми аумағында, теңіз деңгейінен жоғары биіктіктегі Монте-Спинадан Acqua Lucia деген атпен шығады. Оның аты 7-ші мемлекеттік жолдағы Виа Аппиа Нуовадағы Минелла көпірінен алған, ал бастауы Colle degli Olmi тауының етегінде, теңіз деңгейінен басталады. Минелла fosso delle Tre Armi арнасымен қатар ағып, кейін оған қосылады. Fossa Sant'Eurosia, Colle degli Olmi-ден басталады; ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, сол аттас ауылдан өтеді. Fossa Paganica, Colle Caldaro (467 м) және Colle Tondo (596 м) бұлақтарынан бастау алады. Fosso di Ponte Veloce, Колле Тондодан, Маскио делл'Артемизиодан (812 м) және Фациалоне орманнан (615 м) пайда болады. Бұл су арнасы Вилла Борджияның жанындағы ескі Велетри қаласын басып өтеді және Рим-Велетри теміржолының темір көпірі жанында Fossa Farina деп аталады. Fossa Anatolia: Colle Bello (600 м) бастауымен, ол ескі Велетри қаласының түбінде ағып, Fossa Farina-ға қосылады. Басқа су көздеріне Rocca di Papa-дағы Monte de Ferrari (теңіз деңгейінен жоғары) суы жатады, ол муниципалитет сумен жабдықтау бөлігі болып табылады.

Этимология

Латын тілінде "батпақ" деген мағынаны білдіретін Velia сөзі грекше "ουελια" ("Velia") сөзімен сәйкес келеді. Осы түбірден Velestrom жер атауы пайда болған, яғни батпақ немесе саз жағасындағы жер. Бұл атауды, болжам бойынша, вольскі тайпасы ескі Веллетри қаласын атау үшін қолданған. Римдіктер де оны сол қаланың атымен Velitrae деп атады, сондықтан грек тілінде Ουελιτραι ("Ouelitrai"), Ουελιτρα ("Ouelitra") немесе Βελιτρα ("Belitra") деп кездеседі.

Ежелгі

Римнің төртінші патшасы Анкус Марций өзінің билігі кезінде (б.з.д. 642–617) вольскилермен қақтығысқа түсті, себебі соңғылары римдік жерлерді тонады. Ол Велитраны қоршап алды, ол вольски қаласы болатын. Қаланың ақсақалдары бағынып, "жасаған зиянын өтеуге" және "кінәлілерді жазалау үшін ұстап беруге" келісті. Анкус Марций "бейбіт келісімге және достыққа қол қойды". Б.з.д. 494 жылы Рим мен вольскилер арасында соғыс басталды. Рим консулы Аул Вергиний Трикост Целиомонтанус вольскилерге қарсы күресуге жіберілді. Ол оларды жеңіп, "жауларын Велитраға дейін қуды. Қала ішіндегі қан төгілу, шайқастағыдан да көп болды. Аз ғана адамдар қарусыз келгендері және өздерін тапсырғандары үшін рақымға ие болды". Вольскилер "Велитерния жерінен айырылды; [Римнен] отарлаушылар Велитраға жіберілді және колония құрылды". Б.з.д. 492 жылы вольскилер эпидемияға ұшырағанда, "римдіктер Велитрадағы отарлаушылардың санын көбейтіп, Помтин аймағының бекінісі ретінде таулардағы Норбаға жаңа колония жіберді", ол Велитраның жанындағы вольски аймағы еді. Диодор Сицилийдің сөзінше, б.з.д. 404 жылы римдіктер Велитра қаласындағы отарлаушылардың санын арттырды. Б.з.д. 385 жылы Рим мен вольскилер арасындағы кезекті соғыс кезінде, Киркей мен Велитрадан келген римдік отарлаушылар вольскилермен бірге соғысқан отрядты ұсынды. Римдіктер бұл туралы білді, себебі олар вольскилерге қарсы жеңіске жеткен шайқаста тұтқынға алғандардың арасында Велитрадан адамдар болды. Оларды Римге жіберіп, сұраққа тартылды. Бұл "олардың халықтарының сатқындығын анық көрсетті". Отарлаушылар Римге елшілерді жіберіп, "вольски соғысына қатысқандары үшін айыптамадан ақталсын және тұтқындарды өз заңдарына сәйкес жазалау үшін босатуды сұрады". Олардың өтініші қабылданбады. Оларға қаланы тастап кетуге бұйрық берілді. Б.з.д. 382 жылы сол жылғы консулдық өкілеттігі бар екі әскери трибун, Спурий мен Луций Папирий Велитраға аттанды. Олар қаланың жанындағы шайқаста жеңіске жетті, онда "Праенестеден келген көмекші күштер отарлаушылардан көп болды". Жау қалаға қашып кіргенде, трибундар "шабуыл жасаудан бас тартты; олар жеңіске жете алмайтынына көз жеткізбеді және колонияны құртуға ұмтылудың дұрыс емес екенін ойлады". Б.з.д. 380 жылы римдіктер Велитраны басып алды, содан кейін басқа жаулармен күресуге көшті. Б.з.д. 370 жылы Велитра отарлаушылары римдік жерлерге бірнеше рет шабуыл жасап, Тускулумды қоршады. Римдіктер оларды Тускулумнан қуды және Велитраны қоршады. Қоршау б.з.д. 367 жылға дейін созылды, сол кезде Марк Фурий Камилл, Римнің жанында орналасқан галлдарды жеңгеннен кейін, қаланы басып алды, ол қарсылықсыз берілді. Б.з.д. 340 жылы латын қалалары римдіктердің одақтасы болған Латын лигасына бірікті, бұл Латын соғысы деп аталды (б.з.д. 340–338). Оларға Кампаниялықтар, вольскилер және Римнің Сигна мен Велитра колониялары қосылды. Екі жылдық соғыстан кейін Рим көтерілісшілерді жеңді. Велитра қатаң жазаланды. Оның қабырғалары қиратылды. Оның сенаторлары Тибр өзенінен тыс жерлерге жер аударылды (яғни олар шетелде тұтқынға алынды; Тибр Лациум мен Этрурия арасындағы шекара еді). Егер Велитерния сенаторы бұл өзеннен өтсе, "оның құны мың фунт қоламен белгіленсін, ал оны тұтқынға алған адам айыппұл төленгенше тұтқынын босата алмасын" деген жарлық шығарылды. Қала сенаторлардың жеріне қоныс аударған отарлаушылармен қайтадан қоныстанды. Ливий б.з.д. 332 жылы жаңа римдік азаматтар сол жылғы санақта бағаланып, екі жаңа римдік тайпаға (римдік азаматтар тіркелген жергілікті әкімшілік округтерге) тіркелді деп жазды. Бұл екі жаңа римдік тайпа – Маеция және Скаптия еді. Корнелл мен Оуклидің айтуынша, Велитра мен Ланувий Скаптия мен Маецияға біріктірілді, осылайша римдік азаматтыққа ие болды. Рим дәуірінде бірнеше патрицийлер Велитрада бірнеше виллалар салды. Жазбаларда қалада базилика, амфитеатр және театр болғандығы көрсетілген. Ливий қалада Аполлон және Сангус құдайларына арналған киелі орындары бар екенін атап өтті. Сондай-ақ, Велитра шарап өндірісінің маңызды орталығы болды. Светоний былай деп жазды: "Көптеген деректер көрсетіп тұрғандай, Октавиан отбасы ежелгі заманда Велитрада беделді болған; себебі қаланың ең көп адам жүретін бөлігінде бұрыннан Октавиан деп аталатын көше болды, сонымен қатар Октавий құрбандық шалған жер де көрсетілді. Бұл кісі көршілес қаламен соғыста жетекші болды". Бұл Римнің алғашқы императоры Августың отбасы еді. Август Римдегі Палатин төбесіндегі шағын меншіктегі Тора қасында дүниеге келді, бірақ балалық шағын Велитрада өткізді. Светоний былай деп жазды: "Императордың Велитра маңындағы атасының ел үйіндегі балабақшасы ретінде кішкентай бөлме бүгінге дейін көрсетілуде, сонымен қатар ол сол жерде дүниеге келген деген пікір қалыптасқан".

During his reign (642–617 BC), Ancus Marcius, the fourth king of Rome, came into conflict with the Volsci because the latter plundered Roman territory. He besieged the Velitrae, which was a Volscian town. The elders of the town surrendered and promised "to make good the damage they had done" and "agreed to deliver up the guilty to be punished". Ancus Marcius "concluded a treaty of peace and friendship". In 494 BC, a war between Rome and the Volsci broke out. The Roman consul Aulus Verginius Tricostus Caeliomontanus was sent to fight the Volsci. He defeated them and " pursued their enemies beyond it to Velitrae, where vanquished and victors burst into the city in one body. More blood was shed there, in the promiscuous slaughter of all sorts of people, than had been in the battle itself. A very few were granted quarter, having come without arms and given themselves up." The Volsci "were deprived of the Veliternian land; colonists were sent from [Rome] to Velitrae and a colony was planted". In 492 BC, while the Volsci were affected by an epidemic, "the Romans increased the number of colonists at Velitrae and sent out a new colony to Norba, in the mountains, as a stronghold for the Pomptine country", which was a Volscian area near Velitrae. According to Diodorus Siculus, "the Romans increased the number of colonists in the city known as Velitrae" in 404 BC. In 385 BC, during another war between Rome and the Volsci, the Roman colonists from Circeii and Velitrae provided a contingent which fought alongside the Volsci. The Romans found out about this because there were men from Velitrae among the prisoners they captured in a battle they won against the Volsci. They were sent to Rome and questioned. This "in no uncertain terms laid bare the defection of their respective peoples". The colonists sent envoys to Rome "to clear themselves of the charge of joining in the Volscian war and to ask for the release of the captives, that they might punish them in accordance with their own laws". Their request was denied. They received a rebuke and an order to leave the city. In 382 BC two of the military tribunes with consular power for that year, Spurius and Lucius Papirius, marched on Velitrae. They won a battle near the town in which "auxiliaries from Praeneste almost outnumbered the colonists". The enemy took refuge in the city and the tribunes "abstained from attacking the place; they were not certain of succeeding, nor did they think it right to aim at the extermination of the colony". In 380 BC the Romans stormed Velitrae and then moved on to fight other enemies. In 370 BC the colonists of Velitrae made several incursions into Roman territory and also besieged Tusculum. The Romans drove them form Tusculum and besieged Velitrae. The siege lasted until 367 BC when Marcus Furius Camillus, after defeating a force of Gauls which had encamped near Rome, captured the town, which surrendered without a struggle. In 340 BC the Latin cities federated in the Latin League, which had been an ally of the Romans, rebelled in what had been called the Latin War (340 338 BC). They were joined by the Campanians, the Volsci and the Roman colonies of Signa and Velitrae. After two years of fighting Rome defeated the rebels. Velitrae was punished harshly. Her walls were demolished. Her senators were exiled beyond the River Tiber (that, is, they were interned in a foreign land; the Tiber was the border between Latium and Etruria). It was decreed that if a Veliternian senator crossed this river, "his redemption should be set at a thousand pounds of bronze, and that he who had captured him might not release his prisoner from bondage until the fine was paid". The town was repopulated with colonists who were settled on the lands of the senators. Livy recorded that in 332 BC new Roman citizens were assessed in the census of that year and registered into two new Roman tribes (local administrative districts where Roman citizens were registered). These two new Roman tribes were the Maecia and Scaptia. According to Cornell and Oakley, Velitrae and Lanuvium were incorporated into the Scaptia and Maecia respectively, thus obtaining Roman citizenship. During the Roman period, several patricians built several villas in Velitrae. Inscriptions recorded that the city had a basilica, an amphitheater and a theater. Livy noted that the city had the shrines of the gods Apollo and Sangus. Velitrae was also a noted center for wine production. Suetonius wrote: "There are many indications that the Octavian family was in days of old a distinguished one at Velitrae; for not only was a street in the most frequented part of town long ago called Octavian, but an altar was shown there besides, consecrated by an Octavius. This man was leader in a war with a neighbouring town " This was the family of Rome's first emperor, Augustus. Augustus was born at the Ox Head, a small property on the Palatine Hill in Rome, but spent his childhood in Velitrae. Suetonius wrote that "A small room like a pantry is shown to this day as the emperor's nursery in his grandfather's country house near Velitrae, and the opinion prevails in the neighbourhood that he was actually born there."

Орта ғасырлар

Велетри 410 жылы гот Аларик тарапынан тонаудан кейін құлдырауын бастады. Ол епископтық орын болды және келесі ғасырда Византия Италияны қайта басып алғаннан кейін императорлық қалаға айналды. Орта ғасырларда Велетри туралы алғашқы мәліметтер 465 жылы қаланың епископы Адеодатпен байланысты. 5-6 ғасырларда Велитерна епархиясының маңызы артты. 592 жылы папа Григорий I Велетридегі Трес-Табернае епархиясын біріктірді. 10 ғасырда Велетри Тускулум графтарының (981) билігіне қарады. Альбан төбелері мен Монти-Пренестини аймағының барлығы, соның ішінде Велетридің жанындағы Лариано бекінісі Тускулум графтарының билігінде болды. 1084 жылы Роберт Гискар Римге қарсы жорық жасап, Велетри арқылы өтті, бірақ тұрғындардан қарсылыққа тап болды, ал олар 1101 жылы Пападан Веллетерна қауымына кең шекаралар берген жарлықпен марапатталды. 13 ғасырда Велетри республика ретінде басқарылды. Ол консулдардан тұратын Ұлы Кеңеспен басқарылды, кейін олар новемвирлер кеңесімен (тоғыз адам), қадағалау функцияларын атқаратын мэр, әскери жетекшілер болған констебльдер және сот функцияларын атқаратын подстамен алмастырылды. Велетридің бұрынғы епископы болған папа Александр IV (1254–1261) өзінің паптығы кезінде Велетринің қасиетті шейіттері Понтиан мен Элеутерионың қабірлерін собордың төменгі бөлігіне (криптаға) көшіруге бұйрық берді. 1342 жылы Никола Каэтани Велетриді қоршауға алды. Бірақ қала Римнен келген күштер келгенге дейін қарсылық көрсетті. Бұл көмек үшін қала Рим тағайындаған мэрді қабылдауға мәжбүр болды. Мұндай тәуелділік 1374 жылға дейін сақталды, содан кейін келісім бойынша подста әр алты ай сайын сайланатын болды. Алғашқы төрт рет сайлауды римдіктер тікелей бекітті. 1353 жылы Тривиум мұнарасы ашылды. Бұл Велетри қаласының символы болды. 1913 жылы Tramvie dei Castelli Romani трамвай желісі Велетриге жетіп, оны 1953 жылға дейін Римге және Кастелли Романи аймағының қалған бөлігімен байланыстырды. 1927 жылы фашистік режим Ұлттық жүзім және шарап фестивалін құрды, ол бүгінге дейін қазан айында тойланады. 1944 жылдың мамыр айының соңғы күндерінде Велетри Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Анциоға ағылшын-американдық десантты (1944 жылдың 22 қаңтары) ұштастырған шайқастың орталығы болды. Кассинодағы Густав сызығы мен Понтекорводағы Гитлер сызығы жаудың қолына түскен кезде, немістер үшінші бекініс сызығын – Цезарь сызығын құрды, ол Торвайника, Ланувио, Велетри, Артена және Вальмонтоне аралығында созылды. Велетриде Вермахттың бірінші дивизиясының парашютистері орналасты. АҚШ генералы Марк Уэйн Кларк 25 мамыр күні күшті қарсылыққа тап болған Цезарь сызығына қарсы шабуылға бұйрық берді. Генерал Фред Уокердің басқаруындағы 36-АҚШ жаяу әскер дивизиясы Велетри мен Вальмонтоне арасындағы Артемизио тауындағы неміс қорғанысындағы әлсіз жерді анықтады. 1944 жылдың 30-31 мамырында 142-ші және 143-ші полктер Монте Артемизиодағы неміс қорғанысын бұзып өтті, ал 1 маусымда Велетри түсті, келесі күні Вальмонтоне, ал 3 маусымда Ланувио және Кастелли Романи түсті. Велетри мен оның ең маңызды ескерткіштері дерлік толығымен қирады; Палаццо Коммуналедегі Тривиум мұнарасы мен Палаццо Джиннетти ешқашан қайта салынбады. Неміс әскери билігінің эвакуация туралы бұйрығына қарамастан, азаматтардың арасында қаза болды. Велетринің қайта құрылуы 1967 жылы Ларианоға тәуелсіз муниципалитет мәртебесі берілген децентрализацияға қарамастан жалғасты. Веллетри-Сегнидің Субурбикариялық епископтығы құрылды. Жаңа мектептер мен мәдени орталықтар салынды. Жаңа сот үйі, Карабониерлердің кадеттік батальоны, кадеттік бригадалық маршалдар полкі және жаңа түрме құрылды. 2000 жылы Аугусто Терсенги атындағы жаңа кітапхана ашылды. Сондай-ақ Театро ди Терраның ашылуы (1995), Уго Тогнацци театрының қайта ашылуы және Азаматтық археологиялық музей мен Епархиялық музейдің қалпына келтірілуі болды. 2001 жылдың 14 маусымында Депутаттар палатасының мүшесі Марио Пепе Кастелли Романи провинциясын құру туралы заң жобасын ұсынды, Велетри оның астанасы болды. Ұсынысқа келесі муниципалитеттер кіруі керек: Альбано Лациале, Анцио, Ардея, Аричиа, Артена, Карпинето Романо, Кастель Гандольфо, Кеве, Коллеферро, Колона, Гавиньяно, Геньязано, Геньязано ди Рома, Гроттаферрата, Ланувио, Лариано, Марино, Монте Компатрианико, Монте Порцио Катоне, Неми, Неттуно, Олевано Романо, Палестрина, Помеция, Рокка ди Папа, Рокка Приора, Сан-Кесарео, Сан-Вито Романо, Вальмонтоне, Велетри және Загароло. Велетри провинцияның астанасы ретінде таңдалды, өйткені оның орталық орналасуы «Велетридің рөлі мен стратегиялық маңыздылығын» растады. Провинцияға бөлінген бюджет 460 миллион лираны құрады. 2007 жылдың 23 қыркүйегінде, Веллетри-Сегни титулын алған кардинал Велетриге сапар шеккен папа Бенедикт XVI, Сан-Клементе алаңында мисса өткізді.

Velletri began to decline after it was sacked by Alaric the Goth in 410 CE. It was the seat of a bishopric and, in the following century, it became an imperial city after the Byzantine reconquest of Italy. The first information about Velletri in the Middle Ages is dated 465 by Adeodato, the bishop of the city. Between the 5th and 6th century, the Veliterna diocese became increasingly important. In 592, Pope Gregory I brought together the Diocese of Tres Tabernae in Velletri. In the 10th century, Velletri fell under the rule of the Counts of Tusculum (981). The entire area of the Alban Hills and the Monti Prenestini was dominated by the Counts of Tusculum, including the fortress of Lariano next to Velletri. In 1084, Robert Guiscard marched against Rome and passed through Velletri, meeting resistance from residents, who were rewarded by the Pope in 1101, with a Breve that gave very broad boundaries to the Veliterna community. In the 13th century, Velletri was administered in the form of a republic. It was governed by the Great Council, composed of consuls, who were then replaced by a council of novemviri (nine men), a mayor with supervisory functions, constables who were military leaders, and a podestà who had judicial duties. Pope Alexander IV (1254–1261), former bishop of Velletri, ordered during his pontificate to bring the relics of Velletri holy martyrs Pontian and Eleuterio to be preserved in the crypt beneath the cathedral. In 1342, Nicola Caetani besieged Velletri. However, the city resisted until the arrival of reinforcements from Rome. In exchange for this help, the city had to undergo the appointment of a mayor appointed by Rome. This kind of vassalage lasted until 1374 when, following an agreement, the Podestà would be elected every six months. The first four times the choice would be directly ratified by the Romans. In 1353 the Trivium Tower was opened. It was a symbol of the city of Velletri. In 1913, the Tramvie dei Castelli Romani tram line reached Velletri, connecting it directly to Rome and the rest of the Castelli Romani area until 1953. In 1927, the fascist regime instituted the National Grape and Wine Festival, which is still celebrated today in October. in the last days of May 1944 Velletri was at the center of the conflict which followed the Anglo American landing at Anzio (22 January 1944) during the Second World War. While the Gustav Line at Cassino and the Hitler Line at Pontecorvo were falling to the enemy the Germans created a third fortified line, the Caesar Line, which stretched between Torvaianica, Lanuvio, Velletri, Artena, and Valmontone. The First Division paratroopers of the Wehrmacht was stationed at Velletri. The U. S. General Mark Wayne Clark ordered the May 25 offensive against the Caesar line facing strong resistance. The 36th U. S. Infantry Division commanded by General Fred Walker spotted a flaw in the German defenses on Mount Artemisio between Velletri and Valmontone. Between 30 and 31 May 1944, the 142nd and 143rd regiments penetrated the German defenses at Monte Artemisio, and on June 1 Velletri fell, followed the next day by Valmontone and on 3 June by Lanuvio and Castelli Romani. Velletri and its most important monuments were virtually destroyed; the Tower of the Trivium at the Palazzo Comunale and Palazzo Ginnetti were never rebuilt. Despite the evacuation order of German military authorities, there were civilian casualties. The rebuilding of Velletri continued despite a devolution in 1967 granted independent municipal status to Lariano. The Suburbicarian See of Velletri Segni was created. New schools and cultural centers were built. The new seat of the Tribunal, the Cadets Battalion NCO of the Carabinieri, the Regiment of Cadets Brigadier Marshals, and new prison were established. In 2000, the new library called Biblioteca Comunale Augusto Tersenghi was inaugurated. here were also the opening of the Teatro di Terra (1995), the reopening of the Ugo Tognazzi Theater and the restoration of the Civic Archaeological Museum and of the Diocesan Museum. On 14 June 2001, Mario Pepe of the Chamber of Deputies presented a bill on the establishment of the province of the Castelli Romani with Velletri as its capital In the proposal the following municipalities would be part of the new province: Albano Laziale, Anzio, Ardea, Ariccia, Artena, Carpineto Romano, Castel Gandolfo, Cave, Colleferro, Colonna, Gavignano, Genazzano, Genzano di Roma, Grottaferrata, Lanuvio, Lariano, Marino, Monte Compatri, Montelanico, Monte Porzio Catone, Nemi, Nettuno, Olevano Romano, Palestrina, Pomezia, Rocca di Papa, Rocca Priora, San Cesareo, San Vito Romano, Valmontone, Velletri, and Zagarolo. Velletri was chosen as the provincial capital because of its central position, which confirmed "the role and the strategic importance of Velletri". The budget allocated to the province, once established, was 460 million lire. On 23 September 2007, Pope Benedict XVI, who as Cardinal Bishop had the title of Velletri Segni, visited Velletri celebrating a Mass in Piazza San Clemente.

Беделді құрылыс

Веллетри волск қаласы болған кезде оны мықты қабырғалар қоршап тұрған. Бірақ, б.з.д. 338 жылы Римнің қаланы толық бағындыруынан кейін жаза ретінде олар толығымен қиратылды. Қабырғалар Орта ғасырларға дейін қайта салынбады. Орта ғасырларда Веллетриді күшті қамал қабырғалары қоршап алды, бастапқыда оларда алты қақпа болды: Порта Фура, Порта дель Понтоне, Порта Санта Мартина (немесе Портелла), Порта Люсия, Порта Романа және Порта Наполетана. 16-шы ғасырда қала қабырғаларын нығайтып, кейбір қақпаларын жауып, тек үшеуін қалдырды: Порта Люсия, Порта Наполетана және Порта Романа. Олар:

1511 жылы Ломбардиядан келген жұмысшылар салған Порта Наполетана. Ол бүгінгі күнге дейін жақсы сақталған және қазір Италиялық сомельелер қауымдастығының (AIS) жергілікті бөлімшесіне орналасқан. Порта Романа 1573 жылы Жакопо Бароцци да Вигноланың жобасы бойынша қаланың бекіністерінің жанында қайта салынды. Бірақ, Аппий жолын кеңейту жұмыстары кезінде қақпа қиратылып, оның орнына Порта Романа блогы, кедендік пост, содан кейін қазіргі Джузеппе Гарибальди алаңы салынды. Эмануэле Канниджияның жобалаған Соғыс ескерткіші 1927 жылдың 2 маусымында король Виктор Эммануэль III-тің қатысуымен ашылды. Ол Джузеппе Гарибальди алаңының бір бұрышында орналасқан.

Бастауыш мектептер

Велетридегі алғашқы балалар мектептерінің тамыры тереңде жатыр. Conservatorio di zitelle per l'educazione della fanciulle (жас қыздарды тәрбиелеуге және үйленбеген әйелдерге арналған консерватория) және istituto di Suore Orsoline (Орсолин қарындастар институты) тиісінше 1690 және 1695 жылдары құрылған. Олар 1713 жылы біріктіріліп, 1870 жылға дейін өз қызметін жалғастырды. 1744 жылы Maestre Pie Venerini мұғалімдері өз үйін ашты. 1836 жылы Христиан мектептерінің бауырластары институты құрылды, бірақ ғимараттардың жетіспеуіне байланысты 1850 жылы таратылды. 1874 жылы Корольдік үлгідегі мектеппен біріктірілген бастауыш мектеп ашылды.

Колледждер

Велетриде Иса қоғамының колледжі Папа Пий IX-тің Quod Divina Sapientia атты паптық бұйрығымен 1851 жылдың 7 сәуірінде құрылды. Рим провинциясындағы бастауыш мектеп мұғалімдерін жақсырақ даярлау қажеттілігін қанағаттандыру үшін 1872 жылдың 23 қыркүйегіндегі корольдік жарлық арқылы Велетриде Корольдік Нормалды мектеп құрылды. 1891 жылы мектепке Велетриде туған археолог және зиялы Клементе Кардиналидің (1789–1839) есімі берілді. Антонио Манчинелли Фалькони атындағы Данте жоғары білім беру институты – әртүрлі білім беру мекемелерінің бірігуі нәтижесінде құрылған. Ол жоғары сыныптарда классика, тілдер, әлеуметтік-психопедагогика және әлеуметтік ғылымдар бойынша курстар ұсынады. Жанкарло Валлаури атындағы мемлекеттік техникалық-индустриялық институт 1960 жылы Римдегі Энрико Ферми институтының бөлімшесі ретінде құрылған техникалық мектеп. 1968 жылы ол дербес институтқа айналды. Содан бері ол 6000-нан астам түлектерді бітірді. Бүгінде институтта 50 сынып және 1000-ға жуық оқушы бар. Ол ғылым және технология салаларында курстар ұсынады. Чезаре Баттисти атындағы мемлекеттік коммерциялық-техникалық кәсіптік колледжі – Велетриде терең тамырланған, қонақжайлылық саласында курстар ұсынатын колледж. "Juana Romani" жоғары білім беру институты – өнер мектебі. Ферруччо Пари көшесінде шаруашылық колледжі де орналасқан.

Университет

Велетри университеті Остияның Suburbicarian епархиясының қарауында құрылған. 1150 жылы ол Велетри епархиясымен біріктірілді. Остияның халқының күрт азаюына байланысты университет Велетриге көшірілді, онда 1817 жылдан бастап гуманитарлық бағыттар бойынша оқу жүргізіліп, дипломдар берілді. Қазіргі уақытта Велетриде Тускиа университетінің Витербо қаласындағы ауыл шаруашылығы факультеті орналасқан.

Радио

"Радио Дельта Стерео Веллетри" радиостанциясы 1976 жылдан бері 103,3 жиілігінде эфирде. Radio Mania – 88,2 жиілігінде хабар тарататын радиостанция.

Пресс

Велетридегі ақылы төлемді газеттер – New Castle Today (Пьяцца Каиролиде дайындалатын) және Il Messaggero. Әр түрлі тегін жергілікті газеттер – Free News, The Voice of the Castle және Cape Point.

Кино

Велетриде жақсы қалыптасқан кино дәстүрі бар. XX ғасырдың басында қалада бірнеше студия болғаннан бөлек, әрқашан кем дегенде бір кинотеатр болды. 1900 жылы қалада Helios Filme студиясы ашылды. 1911 жылы «Дантенің тозағы» фильмі шықты. Ол Велетри маңындағы ауылдық жерлерде және Джулианелло көлінде толығымен түсірілді.

Теледидар

Лацио аймақтық телеарнасы, күнделікті жаңалықтар бағдарламасы (Tg Velletri Lazio) Веллетри қаласында орналасқан.

Театр

Велетриде үш театр бар. Олардың екеуі – Уго Тогнацци театры мен Жер театры.

Музыка

Велетри қаласы 19 ғасырдан бері Палаццо Коммуналеде филармониялық концерттер өткізіп келеді.

Велетри DOC

Италиялық DOC Velletri өндірісі қызыл және ақ шараптарды қамтиды, олардың өнімі гектарына 16 тоннамен шектелген жүзімнен жасалады. Қызыл шараптар 30-50% Монтепульциано, 30-45% Сангиовезе, кем дегенде 15% Чезанезе және 10%-дан аспайтын Bombino nero, Мерло және Чильеджиоло қоспасынан тұрады. Ақ шараптар 70%-ға дейін Мальвазия, 30%-ға дейін Треббьяно, Вердека және Жалло қоспасынан, сондай-ақ 10%-ға дейін Беллоне және Бонвино қоспасынан жасалады.

Туризм

Велетри Италияның мәшһүр саяхаты «Grand Tour d'Italie» барысында Рим мен Неаполь арасында міндетті түрде тоқтау орны болған. Ол саяхатшыларды өзінің музей жинақтарымен, архитектурасымен және табиғи ортасымен тартады.

Спорт

Стадио Коммунале Джованни Скаво шамамен 5000 көрерменге арналған және футбол командасының үй стадионы болып табылады. Stadio Comunale B – кішігірім алаң (105x60 м), бір трибунасы бар, ол шамамен 500 адамға арналған. Бұл алаң төменгі лигаларда ойнайтын командалардың жаттығулары үшін пайдаланылады. Спорт залы 2008 жылдың желтоқсан айында ашылды және Сан-Биагио қаласында орналасқан. Оның сыйымдылығы 2000-нан астам көрерменді құрайды. Ірі отандық жарыстар осы залда өткізіледі, ал стадион атақты Олимпиада чемпионы боксшы Спартако Бандиниллидің есімімен аталады. Көп мақсатты спорт залы көп жылдар бойы көпсалалы спорт орталығы ретінде жұмыс істеп келеді. Бұл маңызды спорттық кешен, онда волейбол және баскетбол ойындары да ұйымдастырылады. Оның сыйымдылығы шамамен 1000 көрерменге жетеді.