Кіріспе

Анри Пьер Роше (28 мамыр 1879 – 9 сәуір 1959) – Париждегі көркемдік авангард және Дада қозғалысына қатысқан француз жазушысы. Өмірінің соңында Роше екі роман жариялады: оның біріншісі – «Жюль және Джим» (1953), 74 жасында жарық көрген, өмірбаяндық элементтерді қамтитын туынды. Оның екінші романы «Les deux anglaises et le continent» («Екі ағылшын қызы», 1956) да оның өмірінен шабыттанды. Екеуі де режиссер Франсуа Трюффоның 1962 және 1971 жылдары түсірген фильмдеріне негіз болды. «Жюль және Джим» фильмінің танымалдылығы Рошеның романдары мен өміріне қайта қызығушылық тудырды.

Өмірбаян

Роше Францияның Париж қаласында дүниеге келген. 1898 жылы ол Джулиан академиясының сурет студенті болды. Роше журналист, сондай-ақ өнер жинаушы және сатушы болды. XX ғасырдың басында ол Париждің Монпарнас ауданындағы жас еуропалық суретшілермен, соның ішінде Мануэль Ортис де Зарат және Мари Васильевпен, ал Монмартрдан Макс Якоб пен Пабло Пикассомен жақын дос болды. Ол суретшілер, коллекционерлер және галерея иелерінің ортасында өзін жайлы сезінді. 1905 жылдың қараша айында ол американдықтар Гертруда Штайн мен оның ағасы Леоға Пикассоны таныстырды. Лео Штайн Рошені былай сипаттады: "Кездерімен әр нәрсені зерттейтін, бойы биік, ал жақсы білуге құштар адам. Ол барлығын білетін және барлығының бір-бірін тануын қалаған байланыс офицері еді." Гертруда өзінің "Алиса Б. Токластың өмірбаяны" атты кітабының 3-тарауында Рошені шамамен осы сөздермен сипаттады. Ол оның "Үш өмірін" оқығанын және оны жазушы ретінде ерте танығанын ерекше бағалады. Роше сонымен қатар Франсис Пикабия, Константин Бранкузи және Марсель Дюшанның досы болды. Француз армиясынан босатылғаннан кейін, Роше мен Дюшан 1916 жылы Нью-Йоркке сапар шекті. Онда олар Беатрис Вудпен бірлесіп "Соқыр адам" және "Ронгворнг" журналдарын жарыққа шығарды. Бұл журналдар АҚШ-та дадаизмнің алғашқы көріністерінің бірі болды. Роше 1917 жылы американдық өнер жинаушы Джон Куинннің бас кеңесшісі болды және 1917 жылдан 1924 жылға дейін оның үшін көптеген туындыларды сатып алды. Әйелдерге құмарлығымен танымал Роше екі рет үйленді, алғашқысы Жермен Боннардпен (1927–1948; 1933 жылы ажырасқан), екіншісі Денис Ренардпен (1948–1959). Боннардтан баласы болған жоқ. Оның жалғыз баласы, Ренардтан болған ұлы Жан-Клод Рош 1931 жылы дүниеге келді.

Кейінгі жылдары және жазуы

Өмірінің соңғы жылдары ол екі сәтті роман жазып, жариялады. Оның тұңғыш романы «Жюль мен Джим» (1952) 74 жасында жарық көрді. Оның екінші романы, сондай-ақ өмірінен шабыттанған «Les deux anglaises et le continent» («Екі ағылшын қызы», 1956) есімді туындысы да жарық көрді. Екі роман да, жасы үлкен автордың жазғандығына қарамастан, сол кездегі француз романтикасында сирек кездесетін өмірлік күш пен жаңалықты білдіреді. Француз режиссері Франсуа Трюфо екінші қолдан «Жюль мен Джим» романын тапты. Ол Рошеге барып, өмірінің соңғы жылдарында онымен достық қарым-қатынас орнатты. Роше 1959 жылы Севрде, О-де-Сенде қайтыс болды. Трюфо Рошедің екі романына қатты әсерленіп, оларды фильмге бейімдеді. Трюфоның алғашқы бейімдеуі «Жюль мен Джим» (1962) болды, одан кейін 1963 жылы Ұлыбританияда Panther баспасынан романның алғашқы ағылшын тіліндегі аудармасы жарық көрді. Трюфоның «Les deux anglaises et le continent» («Екі ағылшын қызы») нұсқасы 1971 жылы шықты. «Жюль мен Джим» романы Роше, неміс жазушысы Франц Гессель (Марсель Прусты неміс тіліне аударған, романдағы Жюль кейіпкері сияқты) және Гессельге үйленген Хелен Грунд арасындағы махаббат үшбұрышынан шабыт алды. Бұл Роше, Беатрис Вуд және Марсель Дюшан арасындағы үшбұрышқа негіделген жоқ, кейде Вудтың соңғы жылдары айтылғандай. Дегенмен, Роше өзінің аяқталмаған «Виктор» романында Роше-Вуд-Дюшан үшбұрышына қысқаша сілтеме жасады. Беатрис Вуд өзінің 1985 жылғы «IShock Myself» атты автобиографиясында «Жюль мен Джим» романы мен Роше және Дюшанмен арадағы қарым-қатынасы арасында көп ұқсастық жоқ екенін жазды.