Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлерінің жойылған түрі – Лайллдың немесе Стивенс аралының қайыңы (Traversia lyalli) – Жаңа Зеландия қайыңдары тұқымдасына жататын, ұшуға жарамсыз, өте шағын тұқымқұс. Қазір жойылған, бұл құс бұрын Жаңа Зеландияның барлық аймақтарында кездесетін, бірақ 1894 жылы ғалымдардың назарына түскен кезде оның соңғы панасы Кук бұғазындағы Стивенс аралы болды. Көптеген жағдайларда бұл түрдің бір ғана жануар (маякшының Тибблс есімді мысығы) салдарынан жойылғаны айтылады, бірақ шындығында бұл құс аралдағы көптеген жабайы мысықтардың құрбаны болды. Бұл қайыңды Уолтер Ротшильд пен Уолтер Буллер шамамен бір уақытта сипаттаған. Ол одан көп ұзамай жойылды.
Extinct species of bird
Lyall's wren or the Stephens Island wren (Traversia lyalli) was a small, flightless passerine belonging to the family Acanthisittidae, the New Zealand wrens. Now extinct, it was once found throughout New Zealand, but when it came to the attention of scientists in 1894, its last refuge was Stephens Island in Cook Strait. Often claimed to be a species driven extinct by a single creature (a lighthouse keeper's cat named Tibbles), the wren in fact fell victim to the island's numerous feral cats. The wren was described almost simultaneously by both Walter Rothschild and Walter Buller. It became extinct shortly after.
Таксономия
Құстың ғылыми атауы алғаш рет оны ғылымға таныстырған маяк күзетушісінің көмекшісі Дэвид Лайлдың есімін сақтайды. Ол, натуралист және коллекционер Генри Х. Траверстің құрметіне, Лайлдан көптеген үлгілерді алғандықтан, ерекше туыс – Траверсия деп сипатталды. Траверсия – Acanthisittidae тұқымдастығының мүшесі, яғни Жаңа Зеландия құстары, олар шын мәнінде құстар емес, бірақ оларға ұқсас, олигоцен дәуірінде пайда болған және барлық басқа әнші құстардың туыс тобы. ДНҚ талдауы Т. лиаллидің, осы туыстың жалғыз өкілі, Acanthisittidae тұқымдастығындағы ең көне және ерекше туыс екенін растады.
The bird's scientific name commemorates the assistant lighthouse keeper, David Lyall, who first brought the bird to the attention of science. It was described as a distinct genus, Traversia, in honour of naturalist and curio dealer Henry H. Travers, who procured many specimens from Lyall. Traversia is a member of the family Acanthisittidae, or the New Zealand wrens – which are not wrens but a similar looking lineage of passerines, originating in the Oligocene, and the sister group to all other songbirds. DNA analysis has confirmed that T. lyalli, the only member of its genus, is the oldest and most distinct lineage in the Acanthisittidae.
Сипаттама
Лайлдың қайың құсының қауырсыны зәйтүн түсті қоңыр болса, көзінің үстінен сары жолақ өткен. Оның ішкі жағы аналықтарында сұр, ал еркектерінде қоңыр сары түсті, ал дене қауырсындары қоңыр жиектелген. Ең ерекшесі, Лайлдың қайың құсы ұша алмаған, кеуде сүйегіндегі тікенегі кішірейтілген және қанаттары қысқа, дөңгелек болған. Бұлардың бәрі аралдарда мекендеген және қазір жойылған құстар. Басқалары – екі жаңазеландиялық қайың құсы (ұзын мүңкілікті қайың құсы және жуан аяқты қайың құсы) және Канар аралдарының бірі – Тенерифедегі ұзын аяқты торғай, олардың барлығы жақында ғана қазба ретінде табылған және тарихқа дейінгі дәуірде жойылған. Лайлдың қайың құсы тірі күйінде тек екі рет көрілген. Маякшы осы құсты, "тасқұс" деп атап, "тас үстінде тышқандай шапшаң жүгіріп, қозғалысы соншалықты жылдам болғандықтан, оған таяқпен немесе таспен тию мүмкін емес" деп сипаттаған. Оның сүйектерін екі негізгі аралдағы күлдірген сұрғылардың қалдықтарында және үңгірлерде табуға болады. Материктен 3,2 км қашықтықтағы аралда ұша алмайтын құс пен тұзды суға төзімсіз Гамильтонның бақасының (Leiopelma hamiltoni) болуы қызық көрінуі мүмкін, бірақ Стивенс аралы соңғы мұз дәуірінде теңіз деңгейі төмен болған кезде Жаңа Зеландияның қалған бөлігімен байланысты болған.
Lyall's wren had olive brown plumage with a yellow stripe through the eye. Its underside was grey in females and brownish yellow in males and its body feathers were edged with brown. Most distinctively, Lyall's wren was flightless, with a reduced keel on its breastbone and short rounded wings. all of which were inhabitants of islands and are now extinct. The others were two other New Zealand wrens (the long billed wren and the stout legged wren) and the long legged bunting from Tenerife, one of the Canary Islands, all of which were only recently discovered as fossils and became extinct in prehistoric times. Living Lyall's wrens were seen only twice. The lighthouse keeper described the 'rock wren', as he called it, as almost nocturnal, "running around the rocks like a mouse and so quick in its movements that he could not get near enough to hit it with a stick or stone". Its bones can be found in caves and deposits left by laughing owls on both main islands. The presence of a flightless bird on an island 3.2 km from the mainland, along with Hamilton's frog (Leiopelma hamiltoni), which can be killed by exposure to salt water, may seem puzzling, but Stephens Island was connected to the rest of New Zealand during the last glaciation when sea levels were lower.
БАҚ-та
Лайлдың құсқұйрығы "Оңтүстік Тынық мұхиты" деректік фильмінің "Таңғажайып аралдар" бөлімінде көрсетілді, ол алғаш рет 2009 жылдың 13 маусымында көрсетілді. Лайлдың құсқұйрығы 2017 жылдың 8 маусымында YouTube-та жарияланған "Citaeeded" ойын шоуының "Стефенс аралының құсқұйрығы және Кобра эффектісі" атты эпизодының тақырыбы болды.
Lyall's wren was featured in the episode "Strange Islands" of the documentary series South Pacific that originally aired on 13 June 2009. Lyall's wren was the topic of the episode "Stephens Island Wren and the Cobra Effect" of the game show Citaeeded, published on YouTube on 8 June 2017.