Кіріспе

Том Годвиннің ғылыми фантастикалық әңгімесі "Салқын теңдеулер" – американдық жазушы Том Годвиннің (1915–1980) 1954 жылдың тамызында "Astounding Magazine" журналында алғаш рет жарияланған ғылыми фантастикалық әңгімесі. 1970 жылы Америка ғылыми фантастика жазушылары қатарынан оны 1965 жылға дейін жарияланған ең үздік ғылыми фантастикалық әңгімелердің бірі деп таңдады, сол себепті ол "Ғылыми фантастиканың атақ-даңқ залы", 1-том, 1929–1964 жылдарға қосылды. Ол көптеген антологияларға енгізіліп, театрландырылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

2178 жылы шағын апаттық-құтқару кемесі "Жұлдыздық шаң" зымырандық крейсерінен гуманитарлық миссиямен – шекарадағы Воден планетасындағы командаға қажетті медициналық жабдықтарды жеткізу үшін ұшырылды. EDS ұшқышы Бартон көп ұзамай он сегіз жасар Мэрилин Ли Кросты жасырын жолаушы ретінде табады. Заң бойынша, EDS кемелері тек қауіпсіз қондыру үшін қажетті отынды ғана алып жүретіндіктен, барлық жасырын жолаушылар тастап кетелуге тиіс. Мэрилин шалқарып, алыс планетадағы ағасы Джерриді көруді қана тіледі және заңды білмеді. Ол кемеге жасырын кіргенде "РҰҚСАТСЫЗ КІРУ ҚАТАҢ ТЫЙЫМДАЛҒАН!" деген жазуды көргенде, егер ұсталса айып төлейтін шығар деп ойлады. Бартон оған кемедегі отын лимитінен артық салмағы миссияны құртатынын қайғымен түсіндіреді. Соңынан болатын апат оларды екеуін де өлтіріп, медициналық жабдық күтіп отырған отарлаушылардың да қазасына себеп болар еді. Оның шоктан және үрейден арылғаннан кейін, өмірінің соңғы сәттерінде Джерримен байланысқаннан соң, Мэрилин өз еркімен шлюзға кіріп, ғарышқа шығарылады.

Қабылдау

Ричард Хартер 1977 жылы оқиғаның егжей-тегжейлі талдауын жазды, назарды осындай дилеммалар тудыратын жағдайды жасағандардың салдарына немқұрайды қатынасуына және бұл өнеркәсіптік қауіпсіздік заңнамасымен байланысты ұқсас алаңдаушылықтарға қалай параллель екеніне бөлді. Жазушы Дон Сакерстің "Салқын шешім" атты қысқа әңгімесі осы идеяның мәнін жоққа шығарады. 1992 жылы ол 1991 жылғы "Аналог" журналының "Оқырман таңдауы" сыйлығымен марапатталды. 1996 жылы сыншы және инженер Гэри Вестфаль оқиғаның негізіндегі жүйелердің қателіктерге төзе алу деңгейінің жеткіліксіздігіне байланысты, оқиғаның "физика жағынан жақсы", бірақ "инженерлік тұрғысынан нашар" екенін айтты және оның осыған қатты ренжігендіктен, ол "өз уақытына тұрмайтындықтан" оны жазғанын өкінді. 2014 жылы жазушы Кори Доктороу осыған ұқсас пікір білдірді: ол оқиғадағы жағдайды "моральдық тәуекелдің" мысалы ретінде қарастырады. Доктороу кейіпкерлердің іс-әрекеттеріне байланысты шектеулерді "физиканың қатал заңдары" емес, жазушылар анықтайтынын атап өтті. Ол жазушының кемеге қауіпсіздік маржасын бермеуі, отынмен жабдықтауды шектеуі және оқырмандардың назарын дағдарыс кезінде қиын шешімдер қабылдау қажеттілігіне аударуы зияткерлік адалдыққа қайшы екенін, ал "дағдарыс кезінде құндылықтарымызға мойын бұға алмаймыз деген әңгімелер кез келген авторитардың қолына тиімді құрал" екенін айтады. 2019 жылғы эссесінде Доктороу Кэмпбеллді оқиғаны "әйелдердің ақымақтығы және ерлердің оларды өмірдің шындығын қабылдауға бағыттаудағы рөлі туралы" уағызға айналдырғаны үшін сынады.

Радио пьесалары

Бұл оқиға 1955 жылы X Minus One радио бағдарламасының бір бөлігі ретінде де бейімделді. 1958 жылы "Ертеңгі күнді зерттеу" бағдарламасында, жасырын жолаушы – күйеуіне кешірім сұрап, жасаған қатесін түзеуге тырысатын әйел. Тағы бір бейімделу 2002 жылдың қыркүйегінде Джо Махонидің CBC радиосының жексенбілік "Sunday Showcase" бағдарламасында "Жарықтан жылдам" бөлігі ретінде көрсетілді. Бағдарламаны ғылыми-фантастика жазушысы Роберт Дж. Сойер жүргізді.

Кино және теледидар

Бұл әңгіменің адаптациясы 1962 жылы британдық "Out of This World" антологиялық сериясында көрсетілді, және Питер Уайнгард пен Джейн Ашер басты рөлдерде ойнады. Эпизод эфирге шыққаннан кейін көп ұзамай жоғалып кетті, бірақ тек аудио жазбасы сақталған және DVD-де қолжетімді. "Out of This World" (DVD) DVD туралы толық мәліметтер Cinema Paradiso сайтында. 1985–1989 жылдары қайта жаңғырған "Твиляйт-зона" аясында тағы бір теледидарлық бейімделуі көрсетілді. "Марстың мұрагері Надесико" анимесінің 8-ші эпизоды осы әңгіменің атымен аталады және оның элементтерін пайдаланады. Бұл әңгіме 1996 жылы Билли Кэмпбелл мен Поппи Монтгомери бас рөлдерде ойнаған, Sci Fi Channel арнасында көрсетілген телефильмнің негізі болды. Ол 2014 жылы YouTube-та жарияланған, жүлделі "The Stowaway" қысқаметражды фильмінің негізіне алынған. 2021 жылғы "Стоувей" фильмінде де ұқсас сюжет қолданылады.

Желі

Фикция подкасты The Drabblecast 2013 жылдың 15 шілдесінде оқиғаны толық актерлік құрамымен оқыды.

Марапаттар

Astounding/Analog журналының 1971 жылғы All Time Poll шағын әңгімелер санатында 9-шы орынды бөлісті. 1999 жылғы Locus Awards жүлдесінде ең үздік повесть номинациясы бойынша 8-орынға ие болды.