Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10,000 сарбаздық бірлік
Unit of 10,000 soldiers
Тюмен немесе түмен ("он мыңдық бірлік"; көне түркі: tümän; , tümen; tümen; tömény) – түркі және моңғол халықтары өздерінің қоғамдарын 10,000-нан тұратын топтарға сандық және ұйымдық тұрғыдан бөлу үшін қолданған ондық өлшем бірлігі. Тюмен – 10,000 шаңырақтың құрамындағы тайпалық бірлік немесе 10,000 сарбаздан тұратын әскери бірлік. Ағылшын шығыстанушысы Сер Жерард Клаусон (1891-1974) tümän сөзін Тохар тілінен алынған tmān деп анықтады, ал Эдвин Г. Пуллейбланктің пікірінше, бұл этимологиялық тұрғыдан көне қытай тіліндегі tman немесе сөзінен туындаған болуы мүмкін.
Tumen, or tümen ("unit of ten thousand";
Old Turkic: tümän; , tümen; tümen; tömény), was a decimal unit of measurement used by the Turkic and Mongol peoples to quantify and organize their societies in groups of 10,000. A tumen denotes a tribal unit of 10,000 households, or a military unit of 10,000 soldiers. English Orientalist Sir Gerard Clauson (1891 1974) defined tümän as immediately borrowed from Tokharian tmān, which according to Edwin G. Pulleyblank might have been etymologically inherited from Old Chinese tman or .
Жаулап алу дәуіріндегі мадьяр әскери ұйымы
Бұл әскери ұйымның осы түрі Мажарлардың Венгрияны басып алу кезінде қолданылғаны ойылған. Шамамен 930 жылы персиялық саяхатшы және географ Ахмад ибн Рустахтың (бірінші қолынан келмеген мәліметтерге сүйене отырып) айтуынша, "Мажарлар – түркі тайпасы, олардың қағаны 10 мың атты әскермен жорыққа шығады, ал осы қаған Канда деп аталады".
It was thought that the same kind of military organization was used by the Magyars during the conquest of Hungary. According to Ahmad ibn Rustah (c. 930), a Persian explorer and geographer relying on second hand information, the "Magyars are a race of Turks and their king rides out with horsemen to the number of 10,000 and this king is called Kanda".
Шыңғыс ханның ұйымы
Шыңғыс ханның әскери жүйесінде тумен 10 (аравт), 100 (зуут) және 1000 (минған) бірліктерінен рекурсивті түрде құрылды, олардың әрқайсысы жоғары деңгейдегі басшыға есеп беретін. Тумендер тиімді әскери науқан үшін тым кішкентай да, тиімді тасымалдау және жабдықтау үшін тым үлкен де емес, қолайлы мөлшер деп есептелді. Әскери стратегия тумендерді тиімді құрылыс блогы ретінде пайдалануға негізделді, олар қарсыластарға күшті соққы беруге және шабуылдауға мүмкіндік берді. Моңғол әскері көбінесе үш туменнен тұратын, бірақ бір туменнен ғана тұратын әскерлер де қолданылды. Дегенмен, тумендер көбінесе толық емес және тумендердің саны жауынгерлердің нақты санын көрсетпейді. Туменнің қолбасшысы – түмен ү ноян аталды, бұл термин кейде "мириарх" деп аударылады (сан алуан, яғни 10 мыңдық басшы).
In Genghis Khan's military system, a tumen was recursively built from units of 10 (aravt), 100 (zuut) and 1,000 (mingghan), each with a leader reporting to the next higher level. Tumens were considered a practical size, neither too small for an effective campaign nor too big for efficient transport and supply. The military strategy was based on the use of tumens as a useful building block causing reasonable shock and attack. A Mongol army usually consisted out of three tumen, but armies consisting of only one tumen were also deployed. Regardless, tumen would often be understrength and the number of tumen deployed doesn't provide an accurate number of combatants. The commander of a tumen was a tümen ü noyan, a term sometimes translated "myriarch" (cf. myriad), meaning commander of 10,000.
Қазіргі заманғы әскерлерде
Тюмен – түрік армиясында әлі де қолданылып жүрген, 6000-нан 10000 сарбазға дейін құрамы бар әскери бөлім. Оның командирі – Армия және Әуе күштерінде түмен генерал, Теңіз күштерінде түмен адмиралы. Бұл қазіргі заманғы дивизияға балама болып табылады.
Tümen is a military unit which is still used in the Turkish Army, consisting of 6,000 to 10,000 soldiers. Its commander is a tümgeneral in the Army and Air Forces and a tümadmiral in the Naval Forces. It is the equivalent of a modern division.