Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек мифологиясындағы лапиттердің патшасы
King of the Lapiths in Greek mythology
Грек мифологиясында Иксион (/ɪ//k/'/s//aɪ//ə//n/ ikSYən; Ἰξίων, gen.: Ἰξίονος – «күшті туған жерлік» деген мағынаны білдіреді) – Фессалияның ең ежелгі тайпасы – лапиттердің патшасы болған.
In Greek mythology, Ixion (/ɪ//k/'/s//aɪ//ə//n/ ikSYən; Ἰξίων, gen.: Ἰξίονος means 'strong native') was king of the Lapiths, the most ancient tribe of Thessaly.
Отбасы
Иксион Арес, Леонтей, Антион және Перимеле ұлы, немесе "отты" дегенді білдіретін атымен танымал жамандық жасаушы Флегияның ұлы еді. Пайритхоос оның ұлы (немесе Зевс оның әкесі болса, балама ұлы, өйткені Зевс Илиаданың 14-тарауында Гераға осылай мәлімдеген).
Ixion was the son of Ares, or Leonteus, or Antion and Perimele, or the notorious evildoer Phlegyas, whose name connotes "fiery". Peirithoös was his son (or stepson, if Zeus were his father, as Zeus claims to Hera in Iliad 14).
Өмірбаян
Иксион Деионның (немесе Эионның) қызы Диаға үйленді және қайын атасына құнды сыйлық беруге уәде берді. Бірақ ол қалың малын төлемегендіктен, Деион Иксионның жылқыларын ұрлап, жазалады. Иксион ашуын жасырып, қайын атасын Ларисаға тойға шақырды. Деион келгенде Иксион оны жанған көмір мен ағашқа лақтырып жіберді. Бұл оқиға Иксионның жасаған алғашқы кісі өлтіруіне қарағанда екінші деңгейлі; оны басқаша түсіндіруге болады: Грек антологиясында (iii.12), Кизиктегі храмдағы жазулар жинағында, Иксионның "ұлы" анасы Мегараны өлтірген Форбас пен Полимелосқа шабуыл жасағанын көрсететін эпиграммалық сипаттама бар. Иксион өзінің ісінен рухани түрде тазаланбағандықтан ақылдан безді; көршілес билер оның сатқындығы мен қонақтарға тиіс құрметті бұзғанына ашуланып, Иксионның кінәсін кешіруге қажетті рәсімдерді орындаудан бас тартты (катарсиске қараңыз). Содан кейін Иксион заңнан тыс өмір сүрді және жұрттан жиренді. Иксион қайын атасын өлтіргені үшін грек мифологиясында туысқан өлтірген алғашқы адам деп есептелді. Бұл іс өзі Иксионға қорқынышты жаза тартуға жеткілікті болғанмен, Зевс Иксионға аянып, оны Олимп тауына алып келді және құдайлардың дастарқанына отырғызды. Дегенмен, ризашылық білдірудің орнына Иксион Зевстің әйелі Гераға құмарлық сезімдерге ие болды, бұл қонақ-үй иесінің қағидаларын бұзу болды. Зевс оның ниеттерін біліп, Гераның бейнесінде бұлт жасады, ол Нефеле (нефос – "бұлт") деп аталды және Иксионды онымен қарым-қатынасқа түсірді. Иксион мен жалған Гера бұлтының одағынан Имброс немесе Кентавр дүниеге келді, ол Пиндар айтқандай, Пелион тауында Магнезиялық биелермен жұптасып, Кентаврлар тегін тудырды, олар өз шығуына орай Иксионидтер деп аталды. Иксион Олимптен қуылды және найзағаймен жайратылды. Зевс Гермеске Иксионды қанатты, отты дөңгелекке байлап, оны мәңгілік айналдырып тұруды бұйырды. Сөйтіп, Иксион мәңгілікке жанып тұрған күн дөңгелегіне байланды, алғашқыда аспанда айналып, кейін миф бойынша Тартарға көшірілді. Кейбір нұсқаларда Иксион өлімінен кейін Аидта тұтқынға алынған деп айтылады. Ол тек Орфей Евридиканы құтқару үшін Арқа әлеміне барған кезде ғана қысқа уақытқа тоқтады.
Ixion married Dia, a daughter of Deioneus (or Eioneus), and promised his father in law a valuable present. However, he did not pay the bride price, so Deioneus stole some of Ixion's horses in retaliation. Ixion concealed his resentment and invited his father in law to a feast at Larissa. When Deioneus arrived, Ixion pushed him into a bed of burning coals and wood. These circumstances are secondary to the fact of Ixion's primordial act of murder; it could be accounted for quite differently: in the Greek Anthology (iii.12), among a collection of inscriptions from a temple in Cyzicus, is an epigrammatic description of Ixion slaying Phorbas and Polymelos, who had slain his mother, Megara, the "great one". Ixion went mad, defiled by his act; the neighboring princes were so offended by this act of treachery and violation of xenia that they refused to perform the rituals that would cleanse Ixion of his guilt (see catharsis). Thereafter, Ixion lived as an outlaw and was shunned. By killing his father in law, Ixion was reckoned the first man guilty of kin slaying in Greek mythology. This act alone would warrant Ixion a terrible punishment, but Zeus took pity on Ixion and brought him to Olympus and introduced him at the table of the gods. Instead of being grateful, Ixion grew lustful for Hera, Zeus's wife, a further violation of guest–host relations. Zeus found out about his intentions and made a cloud in the shape of Hera, which became known as Nephele (from nephos "cloud") and tricked Ixion into coupling with it. From the union of Ixion and the false Hera cloud came Imbros or Centauros, who mated with the Magnesian mares on Mount Pelion, Pindar told, engendering the race of Centaurs, who are called the Ixionidae from their descent. Ixion was expelled from Olympus and blasted with a thunderbolt. Zeus ordered Hermes to bind Ixion to a winged fiery wheel that was always spinning. Therefore, Ixion was bound to a burning solar wheel for all eternity, at first spinning across the heavens, but in later myth transferred to Tartarus. Some versions of the myth portray Ixion as being trapped in Hades after his death. Only when Orpheus played his lyre during his trip to the Underworld to rescue Eurydice did it stop for a while.
Талдау
Роберт Л. Фаулер: "Детальдар өте ерекше, повествованиелық себептер әр қадамда қиындық тудырады, миф этиологияға ұқсайды" деп атап өтеді. Ол Мартин Нильсонның осы оқиғаның жаңбыр шақыру сиқырынан бастау алғанын айтқандығын, және оған қосылады: "Иксон жағдайында сиқырмен айналысу қағидаларын ескерту, алғашқы ритуальшының құдайға қарсы және қауіпті әрекеттері түрінде көрінеді". V ғасырда Пиндардың Екінші Пифиялық Жырлауы (б.з.д. 476–468 ж.ш.) Сиракуза тираны Иеро I туралы айта отырып, Иксон мысалын кеңейтеді. Эсхил, Еврипид және Тимасифей Иксон туралы трагедия жазған, бірақ олардың ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Иксон этрусқаларға да белгілі болған, өйткені ол Британ мұражайындағы қола айнаның артқы жағына бейнеленген, дөңгелекке байланған күйде, б.з.д. 460–450 жылдар шамасында жасалған. Этрусқалар Иксонды гректермен ерте заманнан бөліскен бе, әлде Иксон кейінірек этрусқалардың дүниетанымына бейімделген грек мифтерінің бірі ме, белгісіз. Айнаның артқы жағындағы бейне қанатты болып көрсетілген, бұл сипат адам кейіпкерлеріне қарағанда этрусқалық даймондар мен әлемнен тыс әйелдерге тән.
Robert L. Fowler observes that "The details are very odd, the narrative motivation creaks at every juncture the myth smacks of aetiology." He notes that Martin Nilsson suggested an origin in rain making magic, with which he concurs: "In Ixion's case the necessary warning about the conduct of magic has taken the form of blasphemous and dangerous conduct on the part of the first officiant." In the fifth century, Pindar's Second Pythian Ode (c. 476–468 BC) expands on the example of Ixion, applicable to Hiero I of Syracuse, the tyrant of whom the poet sings. Aeschylus, Euripides and Timasitheos each wrote a tragedy of Ixion though none of these accounts have survived. Ixion was a figure also known to the Etruscans, for he is depicted bound to the spoked wheel, engraved on the back of a bronze mirror, c. 460–450 BC, in the British Museum. Whether the Etruscans shared the Ixion figure with Hellenes from early times or whether Ixion figured among those Greek myths that were adapted at later dates to fit the Etruscan world view is unknown. The figure on the mirror back is shown as winged, a characteristic shared with Etruscan daimones and Underworld figures rather than human heroes.