Кіріспе

Қаржылық өнім – қаржы нарықтарында қолданылатын бағалы қағаздар түрі. Коммерциялық қағаз – жаһандық қаржы нарығында, әдетте 270 күннен кем мерзімге белгіленген кепілсіз вексель. Жай тілмен айтқанда, бұл "мәнді менің қарызым" сияқты, бірақ оны сатып алуға және сатуға болады, себебі оның сатып алушылары мен сатушылары оны кейін ақшаға сәтті айырбастауға болатынына сенімді, бұл эмитент компанияның кредиттік тұрақтылығын бағалауға негізделген. Коммерциялық қағаз – ірі корпорациялардың қысқа мерзімді қарыздық міндеттемелерін (мысалы, жалақы төлеу) өтеу үшін қаражат алуға арналған ақша нарығындағы бағалы қағаз, және ол тек банк немесе компанияның нотада көрсетілген мерзімінде номиналды соманы төлеу уәдесімен қамтамасыз етіледі. Кепілдікпен қамтамасыз етілмегендіктен, мойыншасы танымал кредиттік рейтингтік агенттіктің жақсы кредиттік рейтингісіне ие фирмалар ғана коммерциялық қағаздарын ақылға қонымды бағамен сата алады. Коммерциялық қағаз әдетте номиналдық құнынан төмен бағамен сатылады және, әдетте, коммерциялық қағаздың қысқа мерзімділігіне байланысты облигацияларға немесе корпоративтік облигацияларға қарағанда төмен пайыздық ставкаларды ұсынады. Әдетте, нотаның мерзімі неғұрлым ұзақ болса, эмитент мекеме төлейтін пайыздық мөлшерлеме де соғұрлым жоғары болады. Пайыздық мөлшерлеме нарықтық жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін, бірақ көбінесе банктердің ставкаларынан төмен болады. Коммерциялық қағаз, қысқа мерзімді міндеттеме болғанымен, әдетте бірнеше жылға созылатын (Еуропада) немесе шексіз (АҚШ-та) жалғасатын үнемі жаңару бағдарламасының бөлігі ретінде шығарылады.

Шолу

АҚШ заңдарында белгіленгендей, коммерциялық қағаздардың мерзімі тоғыз айдан (270 күннен) ертерек бітеді және олар тек операциялық шығындарды немесе ағымдағы активтерді (мысалы, тауар-материалдық қорларды және дебиторлық қарыздарды) қаржыландыру үшін қолданылады, ал жер, ғимараттар немесе жабдықтар сияқты тұрақты активтерді қаржыландыру үшін пайдаланылмайды. Осы талаптарға сай келген жағдайда, олар АҚШ федералдық үкіметінің реттеуіне жата бермейді, яғни АҚШ Қағаздар және биржа комиссиясында тіркеуге алынуы міндетті емес. Коммерциялық қағаз – бұл заңмен танылатын құралдың бір түрі, онда қатысушы тараптардың құқықтары мен міндеттемелері Бірыңғай коммерциялық кодекстің үшінші және төртінші тарауларымен реттеледі. Бұл заңдар жиынтығы 50 штаттың 49-ы қабылдаған, Луизиана штаттарында бұл ереже қолданылмайды. 2009 жылдың соңында АҚШ-та 1700-ден астам компания коммерциялық қағаздар шығарды. 2008 жылдың 31 қазанында АҚШ Федералдық резервтік жүйесі 2007 жылдың соңындағы маусымдық түзетулер бойынша мынадай мәліметтерді ұсынды: жалпы сомадағы коммерциялық қағаздардың құны 1,7807 триллион долларды құрады; оның 801,3 миллиард доллары «активтермен қамтамасыз етілген», ал 979,4 миллиард доллары қамтамасыз етілмеген; соңғысының 162,7 миллиард долларын қаржы емес корпорациялар, ал 816,7 миллиард долларын қаржы корпорациялары шығарды. АҚШ-тан тыс жерлердегі халықаралық Еуро коммерциялық қағаздар нарығындағы қарыздың жалпы сомасы 500 миллиард доллардан асып, негізінен евро, доллар және фунт стерлингпен есептелген құралдардан тұрады.

Тарих

Коммерциялық несие (сауда кредиті) корпорациялар шығарған міндеттеме қағаздары түрінде кем дегенде 19 ғасырдан бері бар. Мысалы, Голдман Сакс банкін құрған Маркус Голдман 1869 жылы Нью-Йоркте коммерциялық қағаздармен сауда жасаумен айналыса бастады.

Шығару

Коммерциялық қағаздар – қысқа мерзімді міндеттеме болғанымен – бірнеше жылға созылатын (Еуропадағыдай) немесе мерзімі шексіз (АҚШ-тағыдай) ұзақ мерзімді, үздіксіз жаңару бағдарламасының бөлігі ретінде шығарылады. Ұздіксіз коммерциялық қағаздар бағдарламасы бағдарламадағы жеке коммерциялық қағаздардан (олардың мерзімі 270 күнтізбелік күннен аспауы тиіс) әлдеқайда ұзақ болғандықтан, қағаздың мерзімі біткенде, міндеттемелердің қалған сомасына жаңа шығарылған коммерциялық қағаздармен алмастырылады. Егер мерзімі 270 күнтізбелік күннен кем болса, эмитент ҚҚҚ-ға (SEC) тіркеу туралы өтініш беруге міндетті емес, бұл кешігуге және қосымша шығындарға әкелуі мүмкін. Кредитті берудің екі жолы бар. Эмитент бағалы қағаздарды ақша нарығы қорлары сияқты, сатып алып, ұзақ сақтайтын инвесторларға тікелей сата алады. Балама ретінде, ол қағазды дилерге сатады, ол оны нарықта өткізеді. Коммерциялық қағаздардың дилерлік нарығында ірі бағалы қағаздар фирмалары мен банк холдинг компанияларының еншілес кәсіпорындары қатысады. Бұл фирмалардың көпшілігі АҚШ мемлекеттік облигацияларын да сатады. Коммерциялық қағаздарды тікелей шығаратын компаниялар көбінесе жиі және үлкен көлемде қарыз алу қажеттілігі туындайтын қаржы ұйымдары болып табылады және делдалды пайдаланбастан қағаздарды сатуды экономикалық тұрғыдан тиімді деп есептейді. АҚШ-та тікелей эмитенттер шамамен 5 базалық пункт немесе жылдық 0,05% дилерлік комиссиясын үнемдейді, бұл әр 100 миллион долларға 50 000 долларға тең. Бұл үнемдеу қағазды сату үшін тұрақты сату қызметкерлерін ұстауға жұмсалатын шығындарды өтеуге мүмкіндік береді. АҚШ-тан тыс елдерде дилерлік комиссиялар көбінесе төмендеу болады.

Қалыптастыру

Егер міндеттемелер орындалмаса, коммерциялық қағаздарды шығарушы (ірі корпорация) 6 айға қызмет көрсетуден шеттетіледі және кредиттік рейтингтер қазіргі деңгейден "Дефолт" деңгейіне төмендетіледі. Жоғары сапалы коммерциялық қағаздар бойынша дефолттар сирек кездеседі және олар орын алғанда алаңдаушылық тудырады. Назарға алуға болатын мысалдар: 1970 жылдың 21 маусымында Penn Central АҚШ Банкроттық кодексінің 7-тарауы бойынша банкротқа өтініш берді және шамамен 77,1 миллион долларлық коммерциялық қағаздарды төлемеді. Бұл коммерциялық қағаздар нарығында шамамен 3 миллиард долларлық сатылымның күрт төмендеуіне әкелді, нәтижесінде Федералдық резервтік жүйе коммерциялық банктерге дисконттық терезе арқылы қарыз алуға рұқсат беру арқылы араласуға мәжбүр болды. Бұл Penn Central-дің коммерциялық қағаздарының эмитент-дилері Goldman Sachs-тың клиенттеріне айтарлықтай жүк болды. 1997 жылдың 31 қаңтарында Mercury Finance, маңызды автокөлік несие берушісі, 17 миллион долларлық қарызын төлемеді, ол кейін 315 миллион долларға дейін өсті. Әсері шағын болды, өйткені дефолт экономиканың өркендеген кезінде болды. 2008 жылдың 15 қыркүйегінде Lehman Brothers екі ақша қорының құнын түсіріп, АҚШ Федералдық резервтік жүйесінің ақша нарығы қорларына араласуына себеп болды.