Кіріспе

Нысанды құны мерзімі жеткенде қайтарылатын облигация – нөлдік купонды облигация (сондай-ақ дисконттық облигация немесе терең дисконттық облигация) – бұл облигация, оның номиналды құны мерзімі жеткенде қайтарылады. Қалыпты облигациялардан айырмашылығы, ол мерзімдік пайыздық төлемдер жасамайды немесе купондық төлемдері болмайды, сондықтан бұл облигация нөлдік купонды облигация деп аталады. Облигация мерзімі жеткенде, оның инвесторы номиналды (немесе нақты) құнын алады. Нөлдік купонды облигациялардың мысалдары: АҚШ қазыналық вексельдері, АҚШ жинақ облигациялары, ұзақ мерзімді нөлдік купонды облигациялар.

Дилерлер әдетте жоғары сапалы және қайтарып алуға болмайтын облигациялардың блогын, көбінесе мемлекеттік облигацияларды сатып алады, осыдан стрип облигациялар жасалады. Стрип облигациясында қайта инвестициялау тәуекелі жоқ, себебі инвесторға төлем тек мерзімі жеткенде ғана жасалады. Стрип облигацияларға пайыздық ставканың өзгеруінің әсері, облигацияның ұзақтығы деп белгілі, купондық облигацияға қарағанда жоғары болады. Нөлдік купонды облигацияның ұзақтығы әрқашан оның мерзіміне тең, ал купондық облигацияның ұзақтығы әрқашан төмен болады. Стрип облигациялары әдетте инвестициялық дилерлерден 30 жылға дейін мерзімімен қол жетімді. Кейбір канадалық облигациялардың мерзімі 90 жылдан асады. Канадада инвесторлар бір қағаздың ақша ағынын өздерінің қажеттіліктеріне сәйкес етіп, бір пакет түрінде сатып ала алады. Бұл пакеттер пайыздық (купондық) және/немесе негізгі бөліктерден құралуы мүмкін. Жаңа Зеландияда облигациялар ең алдымен екі бөлікке бөлінеді: купондар мен негізгі сома. Купондар бірлік ретінде саудаға шығарылуы немесе жеке төлем күндеріне бөлінуі мүмкін. Көптеген елдерде стрип облигацияларын негізінен орталық банк немесе бағалы қағаздардың орталық депозитарийі басқарады. Басқа нұсқа – сақтау банкі немесе траст компаниясын қолдану, ол негізгі құнды қағаздарды ұстап тұрады, ал трансферт агенті/тіркеуші стрип облигацияларындағы меншікті қадағалап, бағдарламаны басқарады. Физикалық түрде жасалған стрип облигациялар (купондар физикалық түрде кесіліп, кейін бөлек саудаланады) Канада мен АҚШ-та стриптеудің алғашқы күндері құрылды, бірақ олармен байланысты жоғары шығындар мен тәуекелдерге байланысты іс жүзінде жоғалып кетті.

Қолданылуы

Зейнетақы қорлары мен сақтандыру компаниялары ұзақ мерзімді нөлдік купондық облигацияларды иеленуге бейім, себебі олардың ұзақтығы жоғары. Бұл облигация бағаларының пайыздық ставка өзгерістеріне өте сезімтал екенін білдіреді, соның салдарынан компаниялардың ұзақ мерзімді міндеттемелерінің пайыздық тәуекелін толықтай өтеуге немесе қорғауға мүмкіндік береді.

Салықтар

АҚШ-та нөлдік купондық облигация салық мақсатында бастапқы шығарылымға дисконт (OID) береді. OID-мен шығарылған құралдар, әдетте, пайыз төлемейді, кейде ол "жасанды табыс" деп аталады, тіпті облигациялар мерзімді төлемдер жасамаса да. Сондықтан, АҚШ салық салуына жататын нөлдік купондық облигациялар, болашақ табысқа салық төлеуден аулақ болу үшін салықты кейінге қалдыруға арналған зейнетақы шоттарында сақталуы тиіс. Сонымен қатар, АҚШ-тың мемлекеттік немесе жергілікті билік органы шығарған нөлдік купондық облигация сатып алынғанда, есептелген пайыз АҚШ федералды салықтарынан және, көбінесе, мемлекеттік және жергілікті салықтардан босатылады. Нөлдік купондық облигациялар алғаш рет 1960 жылдары енгізілді, бірақ 1980 жылдары ғана кең таралды. Мұндай құралдарды қолдануға АҚШ салық жүйесіндегі аномалия көмектесті, ол облигациялардың номиналдық құнына қатысты дисконтты шегеруге мүмкіндік берді. Бұл ереже пайыздардың күрделенуін ескермеді және пайыз жоғары немесе бағалы қағаздың мерзімі ұзақ болған кезде салықты үнемдеуге мүмкіндік берді. Салықтық тіректер тез жабылғанымен, облигациялар өз қарапайымдылығы үшін сұранысқа ие болып қала берді. Үндістанда терең дисконттық облигациялардан түсетін табысқа салық екі түрде салынуы мүмкін: пайыз түрінде немесе капиталдық табыс түрінде. Сонымен қатар, 2002 жылғы 15 ақпандағы №2 CBDT циркулярына сәйкес, 2002 жылдың ақпан айынан кейін шығарылған терең дисконттық облигациялар үшін пайызды есептік негізде көрсету қажет.