Кіріспе

Трастевере (trasˈteːvere) – Италиядағы Рим қаласының 13-ші районы. Ол R. XIII әріптерімен белгіленеді және Municipio I-де орналасқан. Оның аты латын тіліндегі "trans Tiberim" деген сөзден келген. Оның елтаңбасында қызыл фонда алтын түсті арыстан басы бейнеленген, оның мағынасы әлі анықталмаған.

Тарих

Римнің патшалық дәуірінде (753–509 ж.б.д.) Тибрдің арғы жағындағы аймақ этрусктің иелігінде болды: римдіктер оны Ripa Etrusca (этрус жағалауы) деп атады. Рим оны өзеннің екі жағалауын бақылау және оларға қол жеткізу үшін жаулап алды, бірақ өзеннің сол жағында салуға мүдделі болған жоқ. Шындығында, Трастевере мен қаланың қалған бөлігі арасындағы жалғыз байланыс – ағаш қасиеттерге орнатылған көпір, Понс Сублициус (ағылшын тілінде: 'wooden piles on bridge') болды. Республика заманында, шамамен 509 ж.б.д., өзеннен күнкөріс табушы теңізшілер мен балықшылардың саны көбейді, олардың көпшілігі Трастевереде қоныстанды. Сондай-ақ, Шығыстан келген иммигранттар да осы жерге қоныстанды, олардың көпшілігі яһудилер мен сириялықтар болды. Аугуст тұсында бұл аймақ қаланың бір бөлігі деп есептелді, ол Римді 14 аймаққа (латын тілінде regiones) бөлді; қазіргі Трастевере XIV аймақ болып, Trans Tiberim деп аталды. Рим Республикасының соңынан бастап, бұл аудан орта ғасырдың соңына дейін болған маңызды яһуди қауымының орталығы болды. Римдегі ең көне синагога осы ауданда орналасқан. Ғимарат 980 жылы салынды, ал 1073 жылы лексикограф Натан бен Йехиелдің күш-жігері арқасында синагогаға айналды. Ғимараттың ішінде микве де болды. Орталық бағананың негізінде әлі де еврей жазуы көрініп тұр. 16 ғасырдың ортасында яһудилер Тибрдің арғы жағындағы римдік геттоға көшірілуге мәжбүр болғанда, синагога ретінде пайдалануы тоқтатылды. Қазір ол коммерциялық мақсатта пайдаланылады және 14, Vicolo dell’Atleta мекенжайында орналасқан. Империя дәуірінің байлығымен бірнеше маңызды тұлғалар Трастевереде өз виллаларын салуға шешім қабылдады, соның ішінде Клодия (Катуллдың «досы») және Юлий Цезарь (оның бақша вилласы, Horti Caesaris). Бұл аймаққа Римдегі ең көне екі шіркеу кірді: Titulus Callixti, кейіннен Trastevere-дегі Санта-Мария базиликасы және Titulus Cecilae, Santa Cecilia in Trastevere. Оң жағалауды нығайту және Джанниколо төбесін бақылау үшін Транстиберим император Аурелиан (270–275) қаланы герман тайпаларынан қорғау үшін салынған қабырғаның ішіне жартылай қосылды. Орта ғасырларда Трастевереде тар, ирек, ретсіз көшелер болды; сонымен қатар, mignani (ғимараттардың алдындағы құрылымдар) болғандықтан, атты көліктер өте алмайтын жағдай болды. 15 ғасырдың соңында бұл mignani құрылымдары алынып тасталды. Дегенмен, Трастевереде тар көшелер тобы қалды. Байлардың зәулім үйлері мен кедейлердің қираған үйлері арасында үлкен контраст байқалды. Көшелерге төсеніш төселмеген, Сикст IV патшалық құрғанға дейін, 15 ғасырдың соңына дейін. Алғашында кірпіш пайдаланылды, бірақ кейіннен арбаларға ыңғайлырақ келгені үшін sampietrini (көктерек тастар) оларды алмастырды. Оның жартылай оқшаулануы (ол «Тибрден тыс» болды) және оның халқы ежелгі римдік кезеңнен бері көпмәдениетті болғаны үшін Трастевере тұрғындары, Trasteverini деп аталатын, өзіндік мәдениетін дамытты. 1744 жылы Бенедикт XIV риондардың шекарасын өзгертіп, Трастевереге қазіргі шекарасын берді.

Қазіргі заман

Қазіргі уақытта Трастевере өзінің ерекшелігін сақтап тұр, себебі оның көшелері тар және тас төселген, ал олардың бойында ежелгі үйлер орналасқан. Түнде жергілікті тұрғындар да, туристер де көптеген пабтар мен мейрамханаларға ағылады, бірақ Трастеверенің бастапқы келбетінің көп бөлігі сақталған. Бұл аймақта бірнеше шетелдік академиялық мекемелер де орналасқан, оның ішінде Римдегі Америка университеті және Джон Кэбот университеті (екеуі де жеке американдық университеттер), Римдегі Америка академиясы, Томас Мор либералды өнер колледжінің Рим кампусы, Канаданың Ватерлоо университетінің архитектура мектебі (қыркүйек және желтоқсан айлары аралығында) және американдық Пратт архитектура институтының мектебі бар. Сондықтан бұл аудан халықаралық студенттерге үй иесі болып табылады. Көркем суретшілер, шетелдік экспаттар және көптеген танымал адамдар осы маңға тартылған. Алпысыншы және жетпісінші жылдары Via della Luce көшесінде Musica Elettronica Viva тобының американдық музыканттары/композиторлары Фредерик Ржевски және Ричард Теительбаум тұрған. "Спагетти-вестерн" фильмдерінің режиссері Серджио Леоне Viale Glorioso көшесінде өскен (үйдің қабырғасында оның есіне арналған мәрмәр тақта орнатылған) және осы маңдағы католик жеке мектебіне оқыған. Фильм музыкасының композиторы Эннио Морриконе де сол мектепте оқыған, тіпті бір жыл бойы Серджио Леонемен бір сыныпта болған.

География

Рион Тибр өзенінің батыс жағасында, Ватикан қаласының оңтүстігінде, өзендің иілісі мен Яникулум төбесі арасындағы жазықта орналасқан. Аймақтың шығыс шекарасын белгілейтін өзеннен басқа, аймақ батыста және оңтүстікте Яникулум қабырғаларымен, ал солтүстікте Галерея Принципе Амедео ди Савоя Аоста туннелімен шектеледі.

Шекаралар

Солтүстікке қарай Трастевере Боргомен (R. XIV) шектеседі, оның шекарасы Урбан VIII қабырғаларының бір бөлігімен, Рампа-дель-Сангалло және Виале-делле-Мура-Аурелиемен, Пьяцца-делла-Ровере және Понте-Принципе-Амедеомен белгіленеді. Шығыс жағынан район Понте (R. V), Регола (R. VII) және Рипа (R. XII) -мен шектеседі: шекара Понте Принципе Амедео мен Понте Сублицио арасындағы Тибр өзенінің бөлігімен анықталады. Оңтүстікке қарай Трастевере Портуэнсе кварталымен (Q. XI) шектеседі, одан Порта Портезе алаңының жанындағы Аурелиан қабырғаларының қысқа бөлігімен және Порта Портезе мен Сан Панкрацио қақпасы арасындағы қабырғалардың бөлігімен бөлінеді. Батыс жағынан ол Джанниколенсе кварталымен (Q. XII) шектеседі, оның шекарасы Аурелиан қабырғаларымен, Виале-делле-Мура-Аурелие бойында белгіленген.

Сарайлар және басқа ғимараттар

Палаццо Корсини алла Лунгара, Лунгара көшесінде, Рим ботаникалық бағының орналасқан жері. Вилла Фарнезина, Лунгара көшесінде. Сан-Калисто сарайы, Санта-Мария-ин-Трастевере және Сан-Калисто алаңдарына қарап тұр. Ватиканның аумақтық құқығына бағынбас ғимараты. Рим Куриясының бірнеше бөлімшесі орналасқан. Вилла Ланте ал Джанниколо, Джанниколо серуендемесінде. Вилла Сьярра, Каландерелли көшесінде. Вилла Спада, Виа Джакомо Медичиде, 1639 жылы салынған, Ирландияның Ватикан елшілігінің орны. Регина Коэли, Лунгара көшесінде. Сан Микеле а Рипа.

Білім

Трастевередегі қоғамдық кітапханалардың қатарында Casa della Memoria e della Storia кітапханасы да бар.