Кіріспе

Мысырдың перғауыны б.з.д. 51-47 жылдары Птолемей XIII Тео Филопатор (Πτολεμαῖος; б.з.д. 62 – 13 қаңтар б.з.д. 47) Птолемей әулетінің (б.з.д. 305–30) соңғы мүшелерінің бірі болды. Ол Птолемей XII-нің ұлы және Клеопатра VII-нің інісі, сондай-ақ оның бірге билеушісі болды. Клеопатраның Мысырдан кетуі перғауындар арасында азамат соғысының басталуына себеп болды. Птолемей кейін өзінің тағы бір қарындасы Арсиной IV-пен бірлесіп билік құрды.

Мысырдың қос билеушісі

Мысыр перғауыны Птолемей XII-нің ұлы (б.з.д. 80–58 және б.з.д. 55–51) Птолемей XIII 11 жасында б.з.д. 51 жылдың көктемінде Птолемейлік Корольдігінің перғауыны болды. Әкесі Птолемей XIII-ті үлкен әпкесі Клеопатраға (б.з.д. 51–30) үйлендіруді және олардың бірлесіп билеуін талап еткен. Б.з.д. 50 жылдың қазанында Птолемей XIII оның қасында жоғары билеуші болып тағайындалды, бірақ евнух Потинус оның регенті ретінде әрекет етті. Б.з.д. 48 жылдың көктемінде Птолемей XIII және Потинус Клеопатраның патшайым ретіндегі беделінің артуына байланысты оны тақтан түсіруге тырысты. Мысалы, оның суреті монеталарда бейнеленген, ал Птолемей XIII-тің аты ресми құжаттардан шығарылды. Птолемей өзінің басты билеуші болуын көздеді, ал Потинус тақтың артындағы күш ретінде әрекет етті.

Азаматтық соғыс

Птолемей XIII және Потинус Клеопатраны Сирияға қашуға мәжбүр етті, бірақ ол көп ұзамай өз әскерін ұйымдастырып, Мысырда азамат соғысы басталды. Көп ұзамай олардың тағы бір әпкесі, Египеттің Арсиноэ IV (б.з.д. 48–47 ж.) таққа талап етуді бастады, бұл жағдайды одан да күрделендірді. Осы кезде жеңілген римдік генерал Ұлы Помпей өзінің қарсыласы Юлий Цезардан паналау іздеп Мысырға келді. Бастапқыда Птолемей XIII оның өтінішін қабылдағандай болды, бірақ 29 қыркүйекте б.з.д. 48 жылы ол Ахиллас және Луций Септимий арқылы генералдың өлімін ұйымдастырды, Цезар жеңіске жеткен соң оның құрметін алуды үміттенеді. Цезар келген кезде оған өлтірілген қарсыласының және бұрынғы одақтасының басы ұсынылды, бірақ ол қуанған орнына, керісінше, жиреніп, Помпейдің денесін тауып, римдік дәстүрімен жерлеуге бұйырды. Клеопатра VII Цезардың ықыласын жеңіп алып, оның сүйіктісі болды. Цезар Потинусқа өлім жазасын берді және Клеопатра VII-ді таққа ресми түрде қайта орнатуға көмектесті, бірақ ол Птолемей XIII-ке жасаған некесінен ешқашан ресми түрде ажырасқан жоқ. Клеопатра VII-ді биліктен қуғысы келген Птолемей XIII Арсиноя IV-пен одақтасты. Олар бірігіп, өздеріне адал әскерлерді Клеопатра VII-ге және Цезармен бірге Мысырға келген оның әскерінің салыстырмалы түрде аз бөлігіне қарсы ұйымдастырды. Соғысқан топтар арасындағы шайқас б.з.д. 48 жылғы желтоқсанның ортасында Александрияның ішінде болды (б.з.д. 47 жылғы Александрия қоршауы), қала ауыр зақымдарға ұшырады. Осы шақта Александрия кітапханасының өртенгені хабарланды. Римдік күштер келген соң, б.з.д. 47 жылғы Нил шайқасы болды, ол Цезар мен Клеопатраның жеңісімен аяқталып, Птолемей XIII қаладан қашуға мәжбүр болды. Ол б.з.д. 47 жылғы 13 қаңтарда Нил өзенін кесіп өтуге тырысқанда суға батып кеткені хабарланды. Ол қашуға тырысқан ба, әлде келіссөздер жүргізуге бармақшы болған ба, сол кездегі дереккөздерден нақты мәлімет жоқ. Клеопатра VII Мысырдың даусыз билеушісі болып қалды, бірақ ол кіші інісі Птолемей XIV-ті (б.з.д. 47–44 ж.) өзінің жаңа әріптес билеушісі етіп тағайындады.

Мәдени суреттер

Птолемей Джордж Фридерик Генделдің 1724 жылғы "Джулио Цезарь Египетте" ("Юлий Цезарь Египетте") операсында және Джордж Бернард Шоудың "Цезарь мен Клеопатра" пьесасында кездеседі. Оны 1963 жылғы "Клеопатра" фильмінде Ричард О'Салливан сомдады. Птолемей мен оның Цезарь және Клеопатрамен Египетті бақылау үшін күресі HBO телесериалының "Рим" атты эпизодындағы "Цезарион" бөлімінде де бейнеленген. Птолемейдің Клеопатрамен азаматтық соғысы 2017 жылғы "Assassin's Creed Origins" видео ойынында айтылады, онда ол қарындасын тақтан түсіруге итермелеген Ежелгілер Орденінің құрылығы ретінде көрсетіледі. Ол әлсіз, жас жігіт ретінде бейнеленген, ал Юлий Цезарь Клеопатраға көз салған сәтте олардың бұрынғы осал одағы үзіледі. Нил шайқасында Цезарь жеңіске жеткеннен кейін (б.з.д. 47 ж.), Птолемей крокодилдар шабуылдаған қайықпен қашып кетеді, ал жас фараон суға батып қайтыс болады. Птолемейдің өлімінен кейін Клеопатра Орденмен бірігеді, ал ойыншылар Орденнің ықпалына қарсы тұру үшін Жасырындықтар Орденін құрады.