Кіріспе
Біріккен Ұлттар Ұйымының тарихы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Сент-Джеймс сарайының Декларациясымен басталды. 1944–1945 жылдары Вильсонның идеясын қолдап, АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт соғыстан кейінгі ең маңызды міндеті ретінде таратылған Ұлттар Лигасын алмастыру үшін Біріккен Ұлттар Ұйымын құруды ұсынды. Рузвельт оның АҚШ, Кеңес Одағы, Ұлыбритания және Қытай тарапынан бақыланатынын жоспарлаған. Ол осы «Үлкен Төрттік» әлемдегі барлық маңызды мәселелерді құдіретті Қауіпсіздік Кеңесінде шешетінін күткен. Алайда, 1947 жылдан 1989 жылға дейін «суық соғыс» мәселелерінде Кеңес Одағының вето құқығын қолдануына байланысты БҰҰ көбінесе әрекетсіз қалды. Содан бері оның мақсаттары мен қызметтері кеңейіп, 21-ші ғасырдың басындағы үлгілі халықаралық ұйымға айналды.
The history of the United Nations has its origins in World War II beginning with the Declaration of St James's Palace. Taking up the Wilsonian mantle in 1944–1945, US President Franklin D. Roosevelt pushed as his highest postwar priority the establishment of the United Nations to replace the defunct League of Nations. Roosevelt planned that it would be controlled by the United States, Soviet Union, United Kingdom and China. He expected this Big Four would resolve all major world problems at the powerful Security Council. However the UN was largely paralyzed by the veto of the Soviet Union when dealing with Cold War issues from 1947 to 1989. Since then its aims and activities have expanded to make it the archetypal international body in the early 21st century.
Өмірбаян
Алғашқы халықаралық ұйымдар елдердің белгілі бір мәселелер бойынша ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін құрылды. Халықаралық телеграф одағы 1865 жылы, ал Әлемдік пошта одағы 1874 жылы құрылды. Екеуі де қазір Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған мекемелері болып табылады. 1899 жылы Гаага конвенциясы 1902 жылы жұмысын бастаған үкіметаралық ұйым – Тұрақты төрелік сотын құрды. БҰҰ-ның ізашары, Ұлттар Лигасы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін туындады және 1919 жылы Версаль келісімі бойынша "халықаралық ынтымақтастықты дамыту және бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету" мақсатымен құрылды. Лиганың басты конституциялық органдары – Ассамблея, Кеңес және Тұрақты хатшылық. Халықаралық соттың Тұрақты соты Пактта көзделген және Кеңес пен Ассамблеямен құрылды. Халықаралық еңбек ұйымы, ол қазір БҰҰ-ның мамандандырылған агенттігі, Версаль келісіміне сәйкес Лиганың қосымша агенттігі ретінде құрылды. Бұған қоса, бірнеше қосымша агенттіктер мен комиссиялар да болды.
Лондон декларациясы
1941 жылдың 12 маусымында Ұлыбритания, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және Бельгия, Чехословакия, Грекия, Люксембург, Нидерланды, Норвегия, Польша және Югославияның эмиграциядағы үкіметтерінің өкілдері, сондай-ақ Францияның генерал де Гольдің өкілі Лондонда бас қосты. Олар соғыстан кейінгі әлемдік тәртіптің болашағын көрсететін Сент-Джеймс сарайының декларациясына қол қойды. Бұл Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуына бастаған алғашқы қадам болды.
Атлант хартиясы
Атлантика конференциясы 1941 жылдың 9-12 тамызында өтті, онда Америка президенті Франклин Рузвельт және Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль осы көзқарасты Атлантика хартасында толыққандырақ түсіндірді. 1941 жылдың 24 қыркүйегінде Лондонда өткен Біріккен Ұлттар Кеңесінің мәжілісінде, Оккупацияланған елдердің сегіз эмигранттық үкіметі, Кеңес Одағы және Бос Франция күштерінің өкілдері Ұлыбритания мен АҚШ ұсынған ортақ саясат принциптерін бірауыздан қабылдады.
Мәскеу және Тегеран конференциялары
Президент Рузвельт "Төрт держава" идеясының негізгі жақтаушысы болды. Болашақ халықаралық ұйым құруға қатысты алғашқы уәделер 1943 жылы соғыс кезіндегі Одақтас мемлекеттердің конференцияларында қол қойылған декларацияларда көрінді. Мәскеу конференциясы Мәскеу декларацияларын, оның ішінде Төрт елдің жалпы қауіпсіздік туралы декларациясын қабылдады, ол соғыстан кейін тұрақты бейбітшілік сақтау күштерін құру мүмкіндігі туралы ешқандай талқылауды қамтымады. Оның орнына, оның мақсаты "ең алғашқы уақытта жалпы халықаралық ұйым құру" болды. Бұл АҚШ Мемлекеттік департаментімен әзірленді және АҚШ, Ұлыбритания, КСРО және Қытай Республикасы үкіметтерінің сыртқы істер министрлері қол қойды. Бұл – құлдырап бара жатқан Ұлттар Лигасының орнына жаңа халықаралық ұйым құрылатыны туралы алғашқы ресми мәлімдеме болды. 1943 жылдың 30 қазанында Тегеран конференциясы өтті, онда Рузвельт, Черчилль және Сталин кездесіп, соғыстан кейінгі халықаралық ұйым идеясын талқылады.
Думбартон Оукс және Ялта конференциялары
Қатысушы мемлекеттер жаңа ұйымның негізгі құрылымына 1944 жылы Думбартон-Окс конференциясында келісті. 21 қыркүйек пен 7 қазан аралығында "Үлкен төртеудің" делегациялары Вашингтон қаласында кездесіп, жоспарларын дамытты. Осы және кейінгі келіссөздер жаңа халықаралық ұйымның мақсаттарын, оның мүшелері мен органдарын, сондай-ақ халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті, халықаралық экономикалық және әлеуметтік ынтымақтастықты сақтау шараларын көрсететін ұсыныстар жасады. Черчилль Рузвельтті 1944 жылдың тамызында Париж азат етілгеннен кейін Францияны ірі держава мәртебесіне қайтаруға шақырды. Рузвельт үшін жаңа ұйым құру – бүкіл соғыс күш-жігерінің ең маңызды мақсаты болды. Оның ойынша, "Төрт полиция" бірлесіп бейбітшілікті сақтап, оны қамтамасыз етуі керек еді. АҚШ, Ұлыбритания, КСРО және Қытай негізгі шешімдерді қабылдады. Ол 1944 жылғы президенттік науқанында белсенді түрде қолдау көрсетті және жобаны Самнер Уэллс пен хатшы Корделл Халл жұмыс істеген Мемлекеттік департаментке тапсырды. Әлемнің үкіметтері, ұйымдары мен жеке азаматтары осы ұсыныстарды талқылады. 1945 жылдың ақпан айында Ялта конференциясында Рузвельт, Черчилль және Сталин Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің құрылымына келісті. Сталин вето құқығын талап етті және Рузвельт ақыры келісті, осылайша өз парламенттеріне қарсы әрекет етуге бұйрық бере алатын Ұлттар Лигасының қателігін болдырмады. 1945 жылдың 1 наурызына дейін одақтастарға қосылған елдерге мүшелік ашық болды. Бразилия, Сирия және тағы бірнеше ел 1945 жылдың алғашқы үш айында Германияға немесе Жапонияға соғыс жариялау арқылы мүшелікке қол жеткізді – кейбір жағдайларда бұл шешім кері күшімен қолданылды.
Сан-Францискодағы конференция
1945 жылдың 25 сәуірінде Сан-Францискода Ұлы Төрт елдің демеушілігімен Халықаралық Ұйым жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымы конференциясы басталды. Төрт демеуші елдің делегация басшылары басқа елдерді қатысуға шақырды және пленарлық мәжілістердің төрағалық етушілері ретінде кезекпен тағайындалды: Ұлыбританиядан Энтони Иден, АҚШ-тан Эдвард Стеттиний, Қытайдан Т. В. Сунг және Кеңес Одағынан Вячеслав Молотов. Кейінгі мәжілістерде лорд Галифакс Иденді, Веллингтон Ку Т. В. Сунгты, ал Андрей Громыко Молотовты алмастырды. Франция Черчилльтің талабы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі ретінде қосылды. Екі ай жұмыс істегеннен кейін, конференцияға қатысқан елу ел 26 маусымда Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартасына қол қойды. Хартада белгіленгендей, ол күшіне енуі үшін Қытай, Франция, КСРО, Ұлыбритания және АҚШ үкіметтері, сондай-ақ қалған 46 қол қоюшы елдің көпшілігі ратификациялауы тиіс болды. Бұл 1945 жылдың 24 қазанында орындалды және Біріккен Ұлттар Ұйымы ресми түрде құрылды. Бас Ассамблеяның алғашқы отырысы 1946 жылдың 10 қаңтарында Лондонның Вестминстер орталық залында өтті. Қауіпсіздік Кеңесі бір аптадан кейін Вестминстердегі Черч-хауста алғаш рет жиналды. Ұлттар Лигасы 1946 жылдың 18 сәуірінде ресми түрде таратылып, өзінің міндеттерін Біріккен Ұлттар Ұйымына жүктеді.
Іс-шаралар
Біріккен Ұлттар Ұйымы әлеуметтік аренада айтарлықтай беделге ие болды, мысалы, адам құқықтарын қорғау, экономикалық даму, отаршылдықтан азат ету, денсаулық сақтау және білім беру салаларында, сондай-ақ босқындар мәселесімен және саудамен айналысты. БҰҰ жетекшілері ұлттар арасындағы қақтығыстарды алдын алуға және болашақ соғыстарды болдырмауға ұйымның күш салуына үлкен үміт арқашқан. Алайда, бұл үміттер толығымен орындалмағаны анық.
Колониядан шығу
Г. Дж. Эдди Гурейдж БҰҰ-ның 1946 жылдан 1960 жылға дейінгі қаулылары деколонизацияны ең маңызды міндет етіп, Бас Ассамблеяға отаршылдыққа соңғы нүкте қою құралдарын берді деп санайды. 1960 жылдарға дейін британдық, француздық және голланд империяларының көптеген маңызды отарлары тәуелсіздік алды. Дегенмен, сыншылар БҰҰ португал отаршылдығын аяқтауға жеткілікті күш жұмсаған жоқ деп мәлімдейді.
1950-1953 жылдардағы және одан кейінгі Корея соғысы
Біріккен Ұлттар Ұйымының қолбасшылығы – Корея соғысы кезінде және одан кейін Корея Республикасына (Оңтүстік Корея) қолдау көрсету үшін құрылған көпұлтты әскери күш. Бұл тарихтағы алғашқы халықаралық біріккен қолбасшылық және Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясына сәйкес ұжымдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің алғашқы әрекеті болды. БҰҰ қолбасшылығы 1950 жылдың 7 шілдесінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Солтүстік Кореяның Оңтүстік Кореяға қарсы агрессиясын мойындауынан кейін құрылды. Бұл шешімге қолдау білдірілуіне себеп, сол кездегі БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің мүшесі және Солтүстік Кореяның жақын одақтасы Совет Одағының Қытай Халық Республикасын емес, Қытай Республикасын мойындауына наразылық білдіріп, БҰҰ жұмысын бойкоттап отырғаны болды. БҰҰ-ға мүше мемлекеттер Солтүстік Кореяның басып кіруін тоқтатуға көмек көрсетуге шақырылды, ал БҰҰ қолбасшылығы әртүрлі күштердің жұмыс істейтін біріктірілген қолбасшылық құрылымын қамтамасыз етті. Бұл операция "БҰҰ басшылығымен жүргізілген полициялық шара" ретінде жіктемелі болды. 1953 жылдың 27 шілдесінде Біріккен Ұлттар Ұйымының қолбасшылығы, Корея Халық Армиясы және Қытай Халық Ер Дәулеттері ашық жаушылықты тоқтатып, Корея қарулы күштерін тоқтату туралы келісімге қол қойды. Келісімге қол қоюшылардың өкілдерінен тұратын Әскери Тоқтату Комиссиясы (ӘТК) құрылды, ол тоқтату шарттарының орындалуын қадағалау үшін, ал соғысқа қатыспаған мемлекеттерден құралған Бейтарап Халықтардың Қадағалау Комиссиясы (БХҚК) тараптардың күштерін нығайту немесе қайта қарулануына қатысты тоқтатудың шектеулерін бақылау үшін құрылды. 1975 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы 3390 (XXX) қарарын қабылдады, онда қару тоқтату туралы келісімге қатысушылар оны бейбіт келісіммен алмастыруға шақырылды және БҰҰ-ның 1976 жылғы 1 қаңтарда таратылуына үміт білдірді. UNC 2019 жылға дейін жұмыс істеуін жалғастыруда. 1953 жылдан бері UNC-нің негізгі міндеттері – қару тоқтатуды сақтау және Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастарды жеңілдету болып табылады. "ӘТК" отырыстары 1994 жылдан бері өткізілмегенімен, БҰҰ қолбасшылығының өкілдері Корея Халық Армиясының мүшелерімен ресми және бейресми кездесулерді жүзеге асырып тұрады. Армистиция шарттары бойынша соңғы ресми келіссөздер 2018 жылдың қазан және қараша айлары аралығында өтті. Бірлескен қауіпсіздік аймағының (көбінесе Панмунджомның бітімгершілік ауылы деп аталады) екі жағындағы кезекші офицерлер күнделікті байланыс тексерулерін жүргізеді және қажет жағдайда бетпе-бет кездесулерге қабілетті.
Бейбітшілік сақтау
1947 жылдан 1989 жылға дейін әлемнің «Қырық суық» кезеңіндегі жауынгерлік лагерьлерге бөлінуі бейбітшілік сақтау мәселелерінде келісімге келуді өте қиын етіп берді. Қырық суық соғысы аяқталғаннан кейін БҰҰ-ның әлемдегі бейбітшілік пен ынтымақтастықты қамтамасыз ететін агенттікке айналуына қатысты жаңа шақырулар көтерілді, себебі ондаған әскери қақтығыстар әлем бойынша жалғасып жатты. Кеңес Одағының тарауы АҚШ-ты әлемдік үстемдікке ие ерекше жағдайға жеткізіп, БҰҰ үшін түрлі жаңа мәселелер тудырды (АҚШ және Біріккен Ұлттар Ұйымына қараңыз). 1948 жылы БҰҰ Үндістан және Пәкістан үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының әскери бақылау тобын (UNMOGIP) және Біріккен Ұлттар Ұйымының бітімгершілік қадағалау ұйымын (UNTSO) құрды. 1980-жылдардың соңына дейін бейбітшілік сақтау миссияларын БҰҰ-ның Арнайы саяси істер жөніндегі кеңсесінің алты шенеунігі жүзеге асырды, оның төрағасы Ральф Банч, кейін Брайан Уркхарт және Маррак Гулдинг болды. Бастапқыда бейбітшілік сақтау операциялары мемлекеттер аралық атысты тоқтату бойынша дәстүрлі немесе классикалық бейбітшілік сақтау операцияларына қатысты нақты доктринамен жұмыс істеді: бейбітшілік сақтаушылар тараптарды қолдамады, өзін-өзі қорғаудан басқа қару қолданбады және саясатқа араласпады. 1992 жылдың наурыз айында Боутрос Бутрос-Гали Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы болып тағайындалған кезде Бейбітшілік сақтау операциялары департаменті құрылды; оның құрылуы оның алғашқы шешімдерінің бірі болды. Ұйымдық тұрғыдан алғанда, ол бұрынғы Далалық әкімшілік және логистика бөлімінің (FALD) жұмысын жақсартты және кеңейтті (ол бағынышты бөлім ретінде әрекет етуін жалғастырды). Гулдинг бейбітшілік сақтау жөніндегі бас хатшының орынбасары (немесе АҚШ үкіметінің орынбасары) болды, ал Кофи Аннан оның орынбасары болып тағайындалды. Алайда, ДПКО-ның рөлі 1992 жылдың маусым айына дейін нақтыланбады, ол кезде Бутрос-Гали БҰҰ-ның алдын алу дипломатиясы мен бейбітшілік сақтау қабілетін күшейту жоспары – «Бейбітшілікке арналған күнтәртіп» жарияланды. 1997 жылдан бері француз азаматтары бейбітшілік сақтау операциялары жөніндегі бас хатшының орынбасары қызметін атқарып келеді.
In 1948 the UN created the United Nations Military Observer Group for India and Pakistan (UNMOGIP) and the United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO). Up to the late 1980s, peacekeeping missions were operated by six officials in the United Nations Office of Special Political Affairs, which was headed first by Under Secretary General Ralph Bunche, and subsequently Brian Urquhart and Marrack Goulding. From the beginning, peacekeeping operations operated with a clear doctrine that applied to its traditional or classical peacekeeping operations for inter state ceasefires: peacekeepers did not take sides or discharge firearms, save in self defense, or meddle in politics. The Department of Peacekeeping Operations was created in March 1992 when Boutros Boutros Ghali took office as Secretary General of the United Nations; its creation was one of his first decisions. In organisational terms, it upgraded and expanded upon the work of the previous Field Administration and Logistics Division (FALD) (which remained active as a subordinate department). Goulding became under secretary general (or USG) for peacekeeping with Kofi Annan appointed as his deputy. The role of the DPKO, however, wasn't clarified until June 1992, when Boutrous Ghali issued An Agenda for Peace, a plan to strengthen the UN's capacity for preventive diplomacy and peacekeeping. French nationals have served as Under Secretaries General for Peacekeeping Operations since 1997.
Кипр
Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипрдегі буферлік аймағы – 1964 жылы құрылып, 1974 жылы 16 тамыздағы атысты тоқтатудан кейін, Кипрге түрік әскерінің басып кіруінен және аралдың Кипр Республикасы (эгемендік базалық аймақтарды қоспағанда) мен солтүстіктегі, көбінесе мойындалмаған Солтүстік Кипр Түрік Республикасы бақылайтын аймаққа де-факто бөлінуінен кейін кеңейтілген, Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипрдегі бейбітшілік сақтау күштері (UNFICYP) тарапынан патруілденетін демилитаризацияланған аймақ. Бұл аймақ, сондай-ақ «Жасыл желі» (Πράσινη Γραμμή, Prasini Grammi; Yeşil Hat) деп белгілі, шығыстағы Паралимниден батыстағы Като Пиргосқа дейін созылады, ал Коккинаны айналатын жекелеген бөлім бар.
Үндістан-Пакстан
Біріккен Ұлттар Ұйымының Үндістан-Пәкістан бақылау миссиясы (UNIPOM) – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1965 жылғы қыркүйекте Үндістан-Пәкістан шекарасындағы атысты тоқтатуды және қарулы күштердің шығарылуын қадағалау мақсатымен құрған бейбіт сақшылық миссиясы.
Мекемелер
БҰҰ штаб-пәтері орналасуы мүмкін болған қалаларға Вена, Швейцария, Берлин, Квебек және Нидерланды кірген. Алайда, делегация 1945 жылдың желтоқсанына дейін штаб-пәтерді АҚШ-та орналастыру туралы шешім қабылдады. АҚШ-тың көптеген штаттары БҰҰ штаб-пәтерін қабылдау құрметі үшін бәсекелестікке түсті, олардың ішінде Калифорния штатының Марин округі, Сент-Луис, Бостон, Чикаго, Коннектикут штатының Фэрфилд округі, Нью-Йорк штатының Вестчестер округі, Куинс округіндегі Флашинг Медоус Корона паркі, Оклахома штатының Тускахома, Оңтүстік Дакота штатының Блэк Хиллз, Детройттегі Белл Айл және АҚШ-Канада шекарасындағы Нэви Айленд кірді. Сан-Франциско, БҰҰ құрылтай жиналысы өткен қала, Австралия, Жаңа Зеландия, Қытай және Филиппин елдеріне жақын орналасқандықтан, олардың қолдауын алды. Джон Э. Свифт, Массачусетс штатының судьясы және «Рыцарь Колумба» орденінің Жоғарғы рыцарі, кеңестік экспансияны айыптағандықтан, Кеңес Одағы Бостон қаласына вето қойды. БҰҰ-ның қазіргі штаб-пәтері салына бастағанға дейін, 1946-1952 жылдар аралығында БҰҰ өзінің көптеген операцияларын, соның ішінде Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын, Нью-Йорк штатының Лейк-Сакссес қаласындағы Sperry Gyroscope Company зауытының бір бөлігінде жүргізді. 1946-1950 жылдар аралығында Бас Ассамблея 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесі үшін салынған (қазір Куинс мұражайы орналасқан) Флашинг Медоустағы Нью-Йорк павильонында жиналды. Нью-Йорк қалалық жоспарлау комиссары Роберт Мозес Нельсон Рокфеллерді жылжымайтын мүлік әзірлеушісі Уильям Зекендорфтан Нью-Йорктегі Ист-Ривер бойындағы жер учаскесін сатып алуға көндірді. Бұл сатып алуды Нельсонның әкесі Джон Д. Рокфеллер қаржыландырды. Рокфеллерлер отбасы Зекендорфтың жеріне қарсы тұрған Тюдор Сити тұрғын үй кешеніне ие болды. Рокфеллер Ист-Ривер бойындағы жерді БҰҰ-ға сыйлауға уәде бергеннен кейін, БҰҰ Филадельфия қаласынан гөрі Нью-Йорк қаласын таңдады.
Құрылымы және оған байланысты ұйымдар
Біріккен Ұлттар Ұйымының негізгі конституциялық құрамы көбінесе өзгеріссіз қалды, бірақ мүшелік санының күрт өсуі кейбір элементтердің жұмысына әсер етті. Біріккен Ұлттар Ұйымы жылдар бойында үкіметтік емес ұйымдар мен арнайы органдардың алуан түрлі жиынтығын қалыптастырды: олардың кейбіреулері аймақтық сипатта, ал кейбіреулері түрлі бейбітшілік сақтап тұру миссияларына, ал тағы басқалары жаһандық ауқым мен маңызға ие. Басқа да органдар (мысалы, Халықаралық еңбек ұйымы) Біріккен Ұлттар Ұйымы құрылғанға дейін құрылып, кейін ғана оның құрамына енді.
Басты оқиғалар
2015 жылдың қазан айында 60 елдегі 350-ден астам маңызды орын көгілдір түспен жарықтандырылып, БҰҰ-ның 70 жылдығы тойланды.
Сауалнамалар
Баер, Питер Р. және Леон Горденкер. 1990 жылдардағы Біріккен Ұлттар Ұйымы (St. Martin's Press, 1992)
Беннетт, А. Лерой. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарихи сөздігі (1995) онлайн
Боско, Дэвид Л. Бес билік құру: БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі және қазіргі заманның қалыптасуы (Oxford UP, 2009)
Fomerand, Jacques, ред. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарихи сөздігі (2007)
Галл, Тимоти Л. және Дженин М. Хобби, ред. Ұлттар энциклопедиясы: 1-том. Біріккен Ұлттар Ұйымы (12-шы басылым, 2007)
Ханхимаки, Юсси М. Біріккен Ұлттар Ұйымы: өте қысқаша кіріспе (Oxford UP, 2015)
Джойс, Джеймс Эвери. Бір артушы мақсат: Біріккен Ұлттар Ұйымы 1945 жылдан бері әлем тарихын қалай өзгертті (1984) онлайн
Лак, Эдвард С. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі: тәжірибе және перспектива (Routledge, 2006)
Луард, Эван. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарихы: 1-том. Батыс үстемдігінің жылдары, 1945–1955 (Palgrave Macmillan, 1982) онлайн
Луард, Эван. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарихы: 2-том. Деколонизация дәуірі, 1955–1965 (Palgrave Macmillan, 1989)
Луард, Эван. Халықаралық ұйымдардың эволюциясы (1966) онлайн
Мейслер, Стэнли. Біріккен Ұлттар Ұйымы: алғашқы елу жыл (1995), танымал тарих; онлайн
Мур, Джон А. және Джерри Пубанц, ред. Біріккен Ұлттар Ұйымының энциклопедиясы (2002) онлайн
Османчик, Эдмунд Ян, ред. Біріккен Ұлттар Ұйымы және халықаралық қатынастар энциклопедиясы (1990) онлайн
Питерс, Лоуренс. Біріккен Ұлттар Ұйымы: тарихы және негізгі идеялары (Springer, 2016)
Рубин, Джейкоб А. Біріккен Ұлттар Ұйымының суреттерімен көрнекті тарихы (1962) онлайн
О’Салливан, Кристофер Д. Біріккен Ұлттар Ұйымы: ғылыми тарих (Krieger, 2005) онлайн
Сайвард, Эми Л. Халықаралық тарих контекстінде Біріккен Ұлттар Ұйымы (2017)
Bennett, A. LeRoy. Historical dictionary of the United Nations (1995) online
Bosco, David L. Five to rule them all: the UN Security Council and the making of the modern world (Oxford UP, 2009)
Fomerand, Jacques, ed. Historical Dictionary of the United Nations (2007)
Gall, Timothy L. and Jeneen M. Hobby, eds. Worldmark Encyclopedia of the Nations: vol 1 United Nations (12th ed. 2007)
Hanhimäki, Jussi M. The United Nations: a very short introduction (Oxford UP, 2015). Joyce, James Avery. One increasing purpose : how the United Nations has changed the history of the world since 1945 (1984) online
Luck, Edward C. UN Security Council: practice and promise (Routledge, 2006)
Luard, Evan. A History of the United Nations: Volume 1: The Years of Western Domination, 1945–1955 (Palgrave Macmillan, 1982) online
Luard, Evan. A History of the United Nations: Volume 2: The Age of Decolonization, 1955–1965 (Palgrave Macmillan, 1989)
Luard, Evan. The Evolution Of International Organizations (1966) online
Meisler, Stanley. United Nations: The First Fifty Years (1995), popular history; online
Moore, John A. and Jerry Pubantz, eds. Encyclopedia of the United Nations (2002). online
Osmanczyk, Edmund Jan, ed. The encyclopedia of the United Nations and international relations (1990) online
Peters, Laurence. The United Nations: history and core ideas (Springer, 2016). Rubin, Jacob A. Pictorial history of the United Nations (1962) online
O'Sullivan, Christopher D. The United Nations: A Concise History (Krieger, 2005) online
Sayward, Amy L. The United Nations in International History (2017)
Тақырыптар
Барнс, Роберт. АҚШ, БҰҰ және Корея соғысы: Қиыр Шығыстағы коммунизм және АҚШ-тың суық соғыстағы гегемония үшін күрес (Блумсбери, 2014). Беллами, Алекс Дж., және Пол Д. Уильямс, ред. Бейбітшілікті сақтаушыларды қамтамасыз ету: Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілікті сақтаудағы саясаты, қиындықтары және болашағы (Оксфорд UP, 2013). Бергесен, Хелге Оле, және Лейв Лунде. Динозаврлар немесе Динамо: Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Дүниежүзілік банк ғасыр тоғысында (Рутледж, 2013). Кларк, Ян, және Кристиан Реус Смит. "Либералдық интернационализм, ерекше жауапкершілік және Қауіпсіздік Кеңесі саясатының эволюциясы". Халықаралық саясат (2013) 50#1, 38–56 бб. Фердинанд, Питер. "БҰҰ-дағы жаңа өркендеп келе жатқан державалар: Бас Ассамблеядағы БРИКС елдерінің дауыс беру үлгісіне талдау". Үшінші әлем тоқсаны (2014) 35#3, 376–391 бб., Бразилия, Ресей, Үндістан, Қытай және Оңтүстік Африкаға қатысты. Гураиж, Г. Дж. Эдди. "Біріккен Ұлттар Ұйымы және отаршылдықтан азат ету", Black Scholar (1974) 5#3, 16–23 бб. Хискокс, Ричард. Қауіпсіздік Кеңесі: жасөспірімдік кезеңді зерттеу (Саймон және Шустер, 1974). Мауэр, А. Гленн. АҚШ, Біріккен Ұлттар Ұйымы және адам құқықтары: Элеонора Рузвельт және Джимми Картер дәуірі (1979) – онлайн. Норманд, Роджер, және Сара Заиди. БҰҰ-дағы адам құқықтары: жалпыға бірдей әділеттіліктің саяси тарихы (Индиана UP, 2008). Филлипс, Уолтер Рей. "Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет жөніндегі ұйымы". Montana Law Review 24.1 (2014): 2+. Робертс, Адам, және Доминик Заум. Таңдаулы қауіпсіздік: соғыс және 1945 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі (Routledge, 2013). Роу, Эдвард Т. "БҰҰ Бас Ассамблеясындағы адам құқықтары мәселелері, 1946–1966". Journal of Conflict Resolution 14.4 (1970): 425–437. Салтфорд, Джон. Біріккен Ұлттар Ұйымы және Индонезияның Батыс Папуаның басып алуы, 1962–1969: сатқындықтың анатомиясы (Routledge, 2013). Стайрс, Денис. "Біріккен Ұлттар Ұйымы және Корея соғысының саясаты". International Journal 25.2 (1970): 302–320. Толли, Ховард. "Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясында шешім қабылдау, 1979–82". Human Rights Quarterly 5 (1983): 27+. Вриланд, Джеймс Реймонд, және Аксель Дрехер. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің саяси экономикасы: ақша және ықпал (Кембридж университетінің баспасы, 2014). Вайс, Томас Г. Біріккен Ұлттар Ұйымының кемшіліктері және оны қалай түзету керек (Джон Уайли және ұлдары, 2013). Вутноу, Джоэл. Қытай дипломатиясы және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі: вето құқығынан тыс (Routledge, 2012).
Bergesen, Helge Ole, and Leiv Lunde. Dinosaurs or Dynamos: the United Nations and the World Bank at the turn of the century (Routledge, 2013)
Clark, Ian, and Christian Reus Smit. "Liberal internationalism, the practice of special responsibilities and evolving politics of the security council". International Politics (2013) 50#1 pp: 38–56. Ferdinand, Peter. "Rising powers at the UN: an analysis of the voting behaviour of brics in the General Assembly." Third World Quarterly (2014) 35#3 pp: 376–391, regarding Brazil, Russia, India, China and South Africa. Gouraige, G. J. Eddy "The United Nations and decolonization," Black Scholar (1974) 5#3 pp 16–23. Hiscocks, Richard. The Security Council: A study in adolescence (Simon and Schuster, 1974)
Mower, A. Glenn. The United States, the United Nations, and human rights: the Eleanor Roosevelt and Jimmy Carter eras (1979) online
Normand, Roger, and Sarah Zaidi. Human rights at the UN: The political history of universal justice (Indiana UP, 2008). Phillips, Walter Ray. "United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization." Montana Law Review 24.1 (2014): 2+. Roberts, Adam, and Dominik Zaum. Selective security: war and the United Nations Security Council since 1945 (Routledge, 2013). Rowe, Edward T. "Human rights issues in the UN General Assembly, 1946–1966". Journal of Conflict Resolution 14.4 (1970): 425–437. Saltford, John. The United Nations and the Indonesian takeover of West Papua, 1962–1969: the anatomy of betrayal (Routledge, 2013)
Stairs, Denis. "The United Nations and the politics of the Korean war". International Journal 25.2 (1970): 302–320. Tolley Jr, Howard. "Decision Making at the United Nations Commission on Human Rights, 1979–82." Human Rights Quarterly 5 (1983): 27+. Vreeland, James Raymond, and Axel Dreher. The Political Economy of the United Nations Security Council: Money and Influence (Cambridge University Press, 2014)
Weiss, Thomas G. What's Wrong with the United Nations and how to Fix it (John Wiley & Sons, 2013)
Wuthnow, Joel. Chinese diplomacy and the UN Security Council: beyond the veto (Routledge, 2012)
Шығу тегі
Дикман, Кляс. "Біріккен Ұлттар Ұйымының бастауы: қашан және қалай құрылды?". Халықаралық ұйымдар зерттеулері журналы 3.1 (2012): 79–84. онлайн
Хоупс, Таунсенд және Дуглас Бринкли. Ф.Д.Р. және БҰҰ құрылуы (Йейл UP, 1997). Лион, Алинна Дж. "Оқшауланушылықты кері қайтару: қарама-қарсы түсіндірулер, АҚШ саясаты және Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуы". Халықаралық ұйымдар (2018) 9#1 бб. 7–23. онлайн
Мазовер, Марк. Сиқырлы сарай жоқ: Империяның соңы және Біріккен Ұлттар Ұйымының идеологиялық бастауы (Принстон UP, 2009),
Плеш, Дан. Америка, Гитлер және БҰҰ: Одақтастар қалай Екінші дүниежүзілік соғысты жеңіп, бейбітшілік орнатты. (Bloomsbury Publishing, 2010); соғыс жылдарындағы одақ "Біріккен Ұлттар" деп аталды.
Рассел, Рут Б. Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының тарихы: АҚШ-тың рөлі, 1940–1945 (Вашингтон: Брукингс институты, 1958). Шлезингер, Стивен С. Жаратылыс актісі: Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуы: супердержавалар, құпия агенттер, соғыс кезіндегі одақтастар мен жаулар және олардың бейбіт әлемге ұмтылысы. (Вествью Пресс, 2003).
Hoopes, Townsend, and Douglas Brinkley. FDR and the Creation of the UN (Yale UP, 1997). Lyon, Alynna J. "Reversing Isolationism: Contending Narratives, US Politics, and the Creation of the United Nations." International Organizations (2018) 9#1 pp: 7–23. online
Mazower, Mark. No Enchanted Palace: The End of Empire and the Ideological Origins of the United Nations (Princeton UP, 2009),
Plesch, Dan. America, Hitler and the UN: How the Allies Won World War II and Forged a Peace. (Bloomsbury Publishing, 2010); the wartime alliance called the "United Nations"
Rusell, Ruth B. A History of the United Nations Charter: The Role of the United States, 1940–1945 (Washington: Brookings Institution, 1958.) Schlesinger, Stephen C. Act of creation: The founding of the United Nations: A story of superpowers, secret agents, wartime allies and enemies, and their quest for a peaceful world. (Westview Press, 2003).