Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лапис Сатриканус ("Сатрикум тасы") - Борго Монтеллоның оңтүстік Лацио ауылына жақын, ежелгі Сатрикум қаласының қиратылындарында табылған сары тас. Бұл тас б.з.б. 6 ғасырдың соңынан 5 ғасырдың басына дейін дауырланған. Оны 1977 жылы С. М. Стиббе қазба жұмыстары кезінде тапты. ("(Кімнің?) Публий Валерийдің серіктері ретінде Марсқа бұл тасты арнадық")
The Lapis Satricanus ("Stone of Satricum"), is a yellow stone found in the ruins of the ancient town of Satricum, near Borgo Montello , a village of southern Lazio, dated late 6th to early 5th centuries BC. It was found in 1977 during excavations by C. M. Stibbe. ("The (?) dedicated this, as companions of Publius Valerius, to Mars")
Көне латын тілінен шыққан
Бұл жазу бірнеше себеппен назар аударды. Оның тілі көне латын немесе оған жақын туысқан диалект екені анықталды. Бұл салыстырмалы үнді-еуропалық грамматика үшін маңызды, себебі бұл тематикалық есімдердің жалғыз сандағы родовой падежінде "osio" аяқталуын көрсететін жалғыз латын жазуы. Кейінірек латын тілінде осы падеждің аяқталуы "ī" болып келеді, бірақ санскрит, микендік және гомерлік грек тілдерімен, сондай-ақ басқа тілдермен салыстырғанда, "osio" әлдеқайда ертерек форма екені анық көрінеді.
This inscription has attracted attention for several reasons. Its language has been identified as Old Latin or a closely related dialect. It is important for comparative Indo European grammar, as it is the only Latin inscription to show the ending osio for the genitive singular of the thematic noun declension. Latin later has ī as the ending for this case, but by comparison with Sanskrit, Mycenaean and Homeric Greek and other languages, it becomes clear that osio is a far earlier form.
Суодаль сөзінің қолданылуы
Тағы бір қызықты нәрсе – суодаль сөзінің болуы (классикалық латын тіліндегі sodales). Тарихи тұста бұл сөз содалитаның, яғни діни бауырластық немесе ағайындықтың мүшесін білдірген, олар ритуалдық тамақтарға жиналатын немесе жерлеу ұйымы ретінде жұмыс істеген. Гари Форсайт былай деп жазады: «Суодаль сөзінің суод бөлігі ағылшын тіліндегі "swear" сөзімен туыс болғандықтан, бұл термин топ мүшелерін ортақ мақсатқа байланыстыратын белгілі бір ант қабылданғанын көрсетеді». Форсайт осы деректі және бұл Марсқа арналған құрбандық екенін айтады, бұл Гомер батырлары бастаған соғыс жасақтары, классикалық кезеңдегі македониялық патшалардың соғыс аристократиялық серіктері және Цезарь мен Тацит сипаттаған кельт және германдық басшыларын қоршаған соғыс жасақтары сияқты, ант берген ізбасарлары бар қарулы топтың болғанын көрсетеді. Форсайттың пікірінше, бұл Кремра шайқасы туралы есепке жаңаша көзқарас ұсынады, осы оқиғада Фабий әулетінің барлық мүшелері бірлесіп қарсыласы Веи қаласының қарулы күштерімен шайқасып, трагикалық жеңіліске ұшырады.
Another point of interest is the presence of the word suodales (Classical Latin sodales). In historic times, this word referred to a member of a sodalitas, a religious fraternity or brotherhood who met for ritual meals or as a burial organization. "Since the suod element in suodales is cognate with the English word 'swear'", writes Gary Forsythe, "the term suggests that some kind of oath was taken, binding the members of the group together in a common purpose." Forsythe uses this and that this was a dedication to Mars to suggest this indicates the existence of an armed group of sworn followers, similar to "the war bands led by Homeric heroes, the warlike aristocratic companions of the Macedonian kings during the classical period, and the war bands surrounding the Celtic and Germanic chieftains described by Caesar and Tacitus". Forsythe notes this puts a new light on the account of the Battle of the Cremera, an event where the entire gens Fabia fought as a group the armed men of the rival town of Veii only to be tragically defeated.
Жазулы есімдер
Тарихшылар мен археологтарды қызықтыратын үшінші мәселе – жазуда сақталған есім. Поплиос Валезиос есімінің ежелгі нұсқасы классикалық латын тілінде "Публий Валериус" деп берілген. Бұл, жазу Публий Валерий Публиколаға қатысты деген болжамға алып келді. Публий Валерий – Луций Юний Бруттың патриций одақтасы, ол Капитолий жылнамаларында тіркелген алғашқы консулдар тізімінде маңызды орын алады және дәстүрлі айтулар бойынша, Рим Республикасының негізін қалаушылардың бірі саналады. Нақты анықтау белгілі бір қиындықтар туғызады, себебі Публий Валериус консул болған кезде Сатрикум қаласы Рим территориясының құрамына кірмеген. Дегенмен, "лапис" өзі бастапқыда Сатрикумда орнатылмаған болуы мүмкін, өйткені ол қаладағы ғибадатхананың құрылысында қолданылған қайта өңделген материалдар жинағының бір бөлігі ретінде табылды және ол басқа жерден әкелінген болуы мүмкін.
A third point of interest to historians and archaeologists of early Latium is the name preserved on the inscription. The archaic name of Poplios Valesios is rendered in Classical Latin as "Publius Valerius". That has led to speculation that the inscription refers to Publius Valerius Publicola, the patrician ally of Lucius Junius Brutus who dominates the list of early consuls recorded by the Fasti Capitolini and is credited, in traditional accounts, as one of the primary founders of the Roman Republic. Positive identification is at least somewhat problematic because the town of Satricum was not part of Roman territory when Publius Valerius was consul. However, the "lapis" itself may not have been dedicated in Satricum in the first place since it was found as part of a collection of recycled material used in the construction of a temple in the town, and it could well have been imported from elsewhere.