Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақшаға айырбасталатын келісім-шарт құжаты
Contract document exchangeable for money
Айналымға қабілетті құжат – бұл талап бойынша немесе белгілі бір уақытта нақты ақша сомасын төлеуге кепілдік беретін құжат, оның төлеушісі әдетте құжатта көрсетіледі. Нақтырақ айтқанда, бұл келісім-шарт бойынша көзделген немесе келісім-шарттан құралған, талап бойынша немесе болашақта төленетін ақша төлемін шартысыз уәделейтін құжат. Бұл терминнің мағынасы қолданылатын заңдарға, елдерге және жағдайларға байланысты өзгереді. "Айналымға қабілетті" деген сөз ауыстырылатынды, ал "құжат" деген сөз заңмен бекітілген құқықтық күші бар құжатты білдіреді.
A negotiable instrument is a document guaranteeing the payment of a specific amount of money, either on demand, or at a set time, whose payer is usually named on the document. More specifically, it is a document contemplated by or consisting of a contract, which promises the payment of money without condition, which may be paid either on demand or at a future date. The term has different meanings depending on its use in the application of different laws and depending on countries and contexts. The word "negotiable" refers to transferable and "instrument" refers to a document giving legal effect by the virtue of the law.
Құқық саласы
Ұлттар Достастығының көптеген елдері айырбастау құжаттарына қатысты заңды вексельдер туралы заңдар жинағында бекіткен, мысалы, Ұлыбританияда – 1882 жылғы Вексельдер туралы заң, Канадада – 1890 жылғы Вексельдер туралы заң, Жаңа Зеландияда – 1908 жылғы Вексельдер туралы заң, Австралияда – 1909 жылғы Вексельдер туралы заң, Үндістанда – 1881 жылғы Айырбастау құжаттары туралы заң және Маврикийде – 1914 жылғы Вексельдер туралы заң. Бұған қоса, көптеген Достастық елдері банкирлердің қол қоймаған немесе дұрыс қол қоймаған чектерді жинау кезіндегі қорғауын күшейту үшін, сондай-ақ "өткізілмейді" деген белгі қойылған немесе осыған ұқсас белгіленген чектердің ауыстырылмауын және банктер аралық чектерді өтеу жүйелерінде электрондық форматта ұсыну мүмкіндігін қамтамасыз ететін жеке Чектер туралы заңдарға ие.
In the Commonwealth of Nations almost all jurisdictions have codified the law relating to negotiable instruments in a Bills of Exchange Act, e. g. Bills of Exchange Act 1882 in the UK, Bills of Exchange Act 1890 in Canada, Bills of Exchange Act 1908 in New Zealand, Bills of Exchange Act 1909 in Australia, the Negotiable Instruments Act, 1881 in India and the Bills of Exchange Act 1914 in Mauritius. Additionally most Commonwealth jurisdictions have separate Cheques Acts providing for additional protections for bankers collecting unendorsed or irregularly endorsed cheques, providing that cheques that are crossed and marked 'not negotiable' or similar are not transferable, and providing for electronic presentation of cheques in inter bank cheque clearing systems.
Басқа келісімшарттардан ерекшеленетін
Саудаға берілетін құрал шарт жасасу кезінде айқын болмаса да, шарттың орындалуының кем дегенде бір бөлігін құрайтын құнды, қажетті ұсыныс пен қабылдау және сыйақы беру арқылы беруге мүмкіндік береді. Негізгі шарт құралды заңды иеленуші ретінде ұстауға және оны заңды иеленушіге беруге құқық береді, мұндағы төлем, кем дегенде, саудаға берілетін құралға байланысты шартты орындаудың бір бөлігі болып табылады. Құрал төлемді талап ету құқығын және төлем алу құқығын бекітеді; мысалы, "тасымалдаушы құралы" жағдайында, құжаттың иелігі төлем құқығын береді. Құралдың жоғалуы немесе ұрлануы сияқты кейбір ерекшеліктер бар, онда нотаның иесі заңды иеленуші болуы мүмкін, бірақ міндетті түрде заңды иеленуші болмайды. Саудаға беру үшін саудаға берілетін құралға жарамды тіркеме қою қажет. Саудаға берілетін құралмен құрылған сыйақы, оны алу үшін берілген құн (пайда) және бұрынғы иеленушіге келтірілген залал ретінде қарастырылады; демек, осымен бірге берілген шартты жүзеге асыру үшін қосымша сыйақы талап етілмейді. Құрал төлемді талап ету құқығы мен өкілеттігін және құжаттың иелігі заңды иеленушінің құқығы мен өкілеттігінің өлшемі болып табылатын төлемді төлеу міндеттемесін бекітетін жазба ретінде түсініледі. Кейбір жағдайларда саудаға берілетін құрал шартты бекітетін жазба ретінде қызмет ете алады, осылайша осы шартқа қатысты қолданылатын алаяқтық туралы заңды қанағаттандырады.
A negotiable instrument can serve to convey value constituting at least part of the performance of a contract, albeit perhaps not obvious in contract formation, in terms inherent in and arising from the requisite offer and acceptance and conveyance of consideration. The underlying contract contemplates the right to hold the instrument as, and to negotiate the instrument to, a holder in due course, the payment on which is at least part of the performance of the contract to which the negotiable instrument is linked. The instrument, memorializing: (1) the power to demand payment; and, (2) the right to be paid, can move, for example, in the instance of a "bearer instrument", wherein the possession of the document itself attributes and ascribes the right to payment. Certain exceptions exist, such as instances of loss or theft of the instrument, wherein the possessor of the note may be a holder, but not necessarily a holder in due course. Negotiation requires a valid endorsement of the negotiable instrument. The consideration constituted by a negotiable instrument is cognizable as the value given up to acquire it (benefit) and the consequent loss of value (detriment) to the prior holder; thus, no separate consideration is required to support an accompanying contract assignment. The instrument itself is understood as memorializing the right for, and power to demand, payment, and an obligation for payment evidenced by the instrument itself with possession as a holder in due course being the touchstone for the right to, and power to demand, payment. In some instances, the negotiable instrument can serve as the writing memorializing a contract, thus satisfying any applicable statute of frauds as to that contract.
Кепілдік вексель
Саудаға жарамсыз болғанымен, бір адам екінші адамға жазбаша берген, жасаушы қол қойған, талап бойынша немесе белгіленген немесе анықталатын болашақ уақытта белгілі бір ақша сомасын тапсырыс бойынша немесе ұстаушыға төлеуге міндеттенетін уәде болса, вексель саудаға жарамды құрал болуы мүмкін. Нақты құралға қолданылатын заң, оның саудаға жарамды немесе саудаға жарамсыз құрал екенін анықтайды. Банкноттар жиі вексельдер деп аталады, яғни банк жасаған және талап бойынша ұстаушыға төленетін вексель. Үндістанның 1881 жылғы Сауда-саттық құралдары заңының 4-тарауына сәйкес, "промисс-нота – бұл банкнота немесе валюталық нота емес, белгілі бір ақша сомасын тек белгілі бір адамға немесе құжатты ұстаушыға немесе оның тапсырысына төлеуге шартсыз міндеттеме жазылған құжат".
Although possibly non negotiable, a promissory note may be a negotiable instrument if it is an unconditional promise in writing made by one person to another, signed by the maker, engaging to pay on demand to the payee, or at fixed or determinable future time, a sum certain in money, to order or to bearer. The law applicable to the specific instrument will determine whether it is a negotiable instrument or a non negotiable instrument. Bank notes are frequently referred to as promissory notes, a promissory note made by a bank and payable to bearer on demand. According to section 4 of India's Negotiable Instruments Act, 1881, "a Promissory Note is a writing (not being a bank note or currency note), containing an unconditional undertaking, signed by the maker to pay a certain sum of money only to or to the order of a certain person or the bearer of the instrument".
Валюталар
Вексель – вексель берушінің (трассант) вексель алушыға (трассат) ақша төлеу туралы жазбаша бұйрығы. Көне түрдегі вексель – чек (американдық ағылшын тілінде – check), ол банкирге жасалған және талап бойынша төленетін вексель ретінде анықталады. Вексельдер негізінен халықаралық саудада қолданылады және бір адамның өз банкіне белгілі бір күні белгілі бір соманы төлеуге жазбаша бұйрығы болып табылады. Қағаз ақша пайда болғанға дейін вексельдер кең таралған төлем құралы болған. Бүгінде олар бұрынғыдай жиі қолданылмайды. Вексель – бұл бір адамның екінші адамға үшінші адамға ақша төлеу туралы бұйрығы. Вексельдің бастапқыда үш тарап қажет: вексель беруші (трассант), вексель алушы (трассат) және вексель алушы (ремитент). Вексельді жасаған адам – вексель беруші (трассант) деп аталады. Ол үшінші тарапқа ақша төлеуге бұйрық береді. Вексельге бұйрық берілген тарап – вексель алушы (трассат) деп аталады. Ол – вексельге адрестелген және төлеуге міндетті тұлға. Ол төлеуге дайын екенін білдірген кезде, вексельді қабылдайды. Вексель қай тараптың пайдасына жасалса немесе төленуге тиіс болса, сол тарап – вексель алушы (ремитент) деп аталады. Тараптар міндетті түрде әртүрлі тұлғалар болуы керек емес. Сондықтан, вексель беруші (трассант) өзінің бұйрығы бойынша өзіне төленетін вексельді де жасай алады. Вексельді вексель алушы (ремитент) үшінші тараптың пайдасына бекіте алады, ал үшінші тарап оны өз кезегінде төртінші тарапқа бекіте алады, және т.с.с. шексіз. "Дұрыс иесі" вексель сомасын вексель алушыға (трассат) және барлық алдыңғы бекітушілерге қарсы талап ете алады, егер бұрынғы вексель алушыға (ремитент) немесе бекітушіге төлеуге кедергі келтіретін қарсы талаптар болмаса да. Осылайша, вексель келіссөздерге жатады делінеді. Кейбір жағдайларда вексельге «келіссөз жасауға болмайды» деген белгі қойылады. Мұндай жағдайда оны үшінші тарапқа беруге болады, бірақ үшінші тарап берушіден артық құқыққа ие болмайды.
A bill of exchange or "draft" is a written order by the drawer to the drawee to pay money to the payee. A common type of bill of exchange is the cheque (check in American English), defined as a bill of exchange drawn on a banker and payable on demand. Bills of exchange are used primarily in international trade, and are written orders by one person to his bank to pay the bearer a specific sum on a specific date. Prior to the advent of paper currency, bills of exchange were a common means of exchange. They are not used as often today. A bill of exchange is essentially an order made by one person to another to pay money to a third person. A bill of exchange requires in its inception three parties—the drawer, the drawee, and the payee. The person who draws the bill is called the drawer. He gives the order to pay money to the third party. The party upon whom the bill is drawn is called the drawee. He is the person to whom the bill is addressed and who is ordered to pay. He becomes an acceptor when he indicates his willingness to pay the bill. The party in whose favor the bill is drawn or is payable is called the payee. The parties need not all be distinct persons. Thus, the drawer may draw on himself payable to his own order. A bill of exchange may be endorsed by the payee in favour of a third party, who may in turn endorse it to a fourth, and so on indefinitely. The "holder in due course" may claim the amount of the bill against the drawee and all previous endorsers, regardless of any counterclaims that may have disabled the previous payee or endorser from doing so. This is what is meant by saying that a bill is negotiable. In some cases a bill is marked "not negotiable"—see crossing of cheques. In that case it can still be transferred to a third party, but the third party can have no better right than the transferor.
Қолданылуы
Деректерді жеткізушіге тікелей берілетін құжаттар сирек жасалса да, коммерциялық қағазды ұстаушы, егер ол төлем алушы ретінде көрсетілген болса, индоссамент арқылы оны деректерді жеткізушіге тікелей берілетін құжатқа айналдыра алады. Дұрыс иесі құжаттың артқы жағына қол қояды, сонда құжат деректерді жеткізушіге тікелей берілетін құжатқа айналады. Бірақ соңғы жылдары көптеген банктер үшінші тараптан алынған чектерді мойындамайды, егер бастапқы төлем алушы мұндай шартты нотариалды түрде куәландырған құжатта көрсетпесе. Басқаша айтқанда, жеке тұлға немесе компания "ақшаға" немесе "иесіне" төленетін чек жазып, деректерді жеткізушіге тікелей берілетін құжатты жасай алады. Ондай құжаттың қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлу керек, себебі ол заң бойынша ақшамен тең десе болады.
While bearer instruments are rarely created as such, a holder of commercial paper with the holder designated as payee can change the instrument to a bearer instrument by an endorsement. The proper holder simply signs the back of the instrument and the instrument becomes bearer paper, although in recent years, third party checks are not being honored by most banks unless the original payee has signed a notarized document stating such. Alternatively, an individual or company may write a check payable to "cash" or "bearer" and create a bearer instrument. Great care should be taken with the security of the instrument, as it is legally almost as good as cash.
Қазіргі заманғы маңызы
Кәсіптік құқықтағы негізгі ұғымдардың бірі саналғанымен, саудаға қолдану қабілетінің қазіргі заманғы маңыздылығы күмәнді. Саудаға қолдану қабілетінің тарихы 1700 жылдарға және Лорд Мэнсфилдке дейін жетеді, сол кезде ақша және айналымдық қаражат жетіспейтін еді.
Although often considered foundational in business law, the modern relevance of negotiability has been questioned. Negotiability can be traced back to the 1700s and Lord Mansfield, when money and liquidity was relatively scarce.