Қызыл Барон: Бірінші дүниежүзілік соғыстың аса көрнекті әскери ұшқышы

Кіріспе

Неміс бірінші дүниежүзілік соғыстың ұшқыш асасы, "Қызыл барон" Манфред Альбрехт Фрайхерр фон Рихтхофен (; 2 мамыр 1892 – 21 сәуір 1918), ағылшын тілінде Барон фон Рихтхофен немесе Қызыл барон деп аталатын, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әуе күштерінің ұшқышы болды. Ол соғыстың аса мықты ұшқышы саналады, ресми түрде 80 әуе шайқасында жеңіске жеткен. Бастапқыда кавалерияшы болған Рихтхофен 1915 жылы әуе қызметіне ауысты, 1916 жылы Jagdstaffel 2 эскадрильясының алғашқы мүшелерінің бірі болды. Ол тез арада ұшқыш ретінде көзге түсті және 1917 жылы Jasta 11 командасының басшысы болды. Кейін ол Jagdgeschwader I ұшақ қанатын басқарды, ол ұшақтарының жарқын түстеріне байланысты "Ұшқыш циркі" немесе "Рихтхофен циркі" деп белгілі болды, сонымен қатар, бұл бөлім Антанта әуе қызметінің бір аймағынан екіншісіне ауысып, саяхаттау циркі сияқты жылдам қозғалып, көбінесе далалық әуежайларда шатырларда орналасқан. 1918 жылға қарай Рихтхофен Германияда ұлттық батыр ретінде құрметке ие болды және жаулары тарапынан да сыйланған. Рихтхофен 1918 жылғы 21 сәуірде Во-сюр-Сомме маңында атып түсіріліп, қаза тапты. Оның мансабының, әсіресе өлімінің жағдайларына қатысты көптеген талқылаулар мен пікірталастар болды. Ол барлық уақыттағы ең танымал ұшқыштардың бірі болып қалады және көптеген кітаптардың, фильмдердің және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарының тақырыбы болды. Рихтхофен ешқашан үйленбеген және баласы болған емес.

Атауы мен лақап аты

Рихтгофен – Фрайхерр (мағынасы "еркін ақсүйек"), бұл атақ көбінесе "барон" деп аударылады. Бұл есім немесе қатаң түрде мұрагерлік атақ емес, өйткені отбасының барлық еркек мүшелері оған ие болатын, тіпті әкесінің өмірлік кезеңінде де. Рихтгофен ұшағын қызыл түске бояды, осымен бірге оның атағының арқасында Германияда да, одан тыс жерлерде де оны "Қызыл барон" деп атады.

Ерте өмір

Рихтгофен 1892 жылғы 2 мамырда Бреслау қаласына жақын орналасқан Клайнбургте, Төменгі Силезияда (қазіргі Польшаның Вроцлав қаласының бір бөлігі) танымал прус аристократиялық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – майор Альбрехт Филипп Карл Юлиус Фрайхерр фон Рихтгофен, ал анасы – Кунгиунде фон Шикфусс унд Нейдорф. Оның Ілзе есімді үлкен әпкесі және екі інісі болды. Төрт жасында Манфред отбасымен бірге жақын жердегі Швайдницке (қазіргі Польшаның Свидница қаласы) көшіп өтті. Ол атпен жүруді және аң аулауды ұнататын. Гимнастикамен да шуғылданды, осы спорт түрінде өте жақсы нәтижелер көрсетіп, мектепте бірнеше жүлде алды. Ағалары Лотар мен Болкомен бірге жабайы шошқа, бұғы, құстар мен аң аулап жүрді. Үйде білім алғаннан кейін, 11 жасында Вальштадт әскери мектебінде (қазіргі Легник Поле, Польша) кадеттік оқуға түсуге дейін бір жыл Швайдництегі мектепке қатысты. 1909 жылы Грос Лихтерфельд Преусс бас кадеттік оқу орнын бітірген соң, ол Улан атты әскері бөліміне, Улан полкі Кайзер Александр III-ге (Ресейдің 1-ші Батыс Пруссиясы) No 1 ("Ресей императоры Александр III-нің 1-ші Улан полкі (1-ші Батыс Пруссия)") қосылды және полктің 3-ші эскадронына ("No. 3 эскадрилья") тағайындалды.

Ертедегі әскери қызмет

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Рихтгофен Шығыс және Батыс майдандарында ат әскерінің барлау офицері болып қызмет етті, Ресей, Франция және Бельгияда әрекеттерге қатысты. Ұнжырғасы түсіп, жауға тікелей қатыса алмағанынан көңілі тоңған Рихтгофен үшін армияның жабдықтау бөліміне ауысу бұйрығы соңғы шек болды. Ол неміс әскери ұшағын қарап шығу арқылы әуе күшіне қызығушылық танытты және кейіннен Luftstreitkräfte деп аталған Die Fliegertruppen des deutschen Kaiserreiches (Императорлық неміс армиясының әуе күші) бөліміне ауысуға өтініш берді. Ол өтінішінде "Мен соғысқа сыр мен жұмыртқа жинау үшін емес, басқа мақсатпен келдім" деп жазғаны көпке белгілі. Оның өтініші қабылданды.

1915 жылдың маусымнан тамызға дейін Рихтгофен Шығыс майданында Feldflieger Abteilung 69 ("69-шы ұшқыштар эскадрильясы") бөлімінде барлау миссияларында бақылаушы болып қызмет етті. Ол жерде досы және әріптес ұшқыш Георг Цумермен бірге ұшты, ол кейін Рихтгофенге жеке ұшуды үйретті. 1915 жылдың қыркүйегінде Шампан майданында Brieftauben Abteilung Ostende (Б. А. О.) бөліміне және ұшқыш Хенинг фон Остерротқа тағайындалған ол, француздық Farman ұшағына қарсы Albatros C. I ұшағынан бақылаушының автоматтарымен шайқаста атып түсіргені айтылады; ол бұл оқиға үшін есепке алынбады, өйткені ұшақ Антанта желілерінің артына құлап, растала алмады.

Ұшқыштар мансабы

Манфред фон Рихтгофен 1915 жылы қазан айында ұшқыш ретінде оқуды бастауына себеп болған неміс әуе шайқасының шебері Освальд Боэлькемен кездесті. Келесі айда Манфред "No. 2 Бомбалаушы эскадрильясы" аталған Kampfgeschwader 2 құрамына қатысып, екі орындық Albatros C. III ұшағымен ұшты. Бастапқыда ол орташа деңгейден төмен ұшқыш болып көрінді. Ұшағын басқаруда қиындықтар туды, ал алғашқы рейсінде апатқа ұшырады. 1916 жылдың тамызында Рихтгофен тағы да Освальд Боэлькемен кездесті. Боэльке жаңа құрылған Jasta 2 эскадрильясына үміткерлер іздеп шығысқа келген болатын. Ол Рихтгофенді осы бөлімге қабылдады, ол неміс әуе шайқасы эскадрильяларының бірі болды. 1916 жылдың 28 қазанында Боэльке достық ұшақпен ауада соқтығысып қаза тапты, ал Рихтгофен бұл оқиғаның куәсі болды. Оның өмірбаяндық еңбегінде: "Мен қаза тапқан жаудың қабіріне тас қойып, оны құрметтедім" делінген. Ол Берлиндегі зергермен хабарласып, жау ұшағының түрі мен күні жазылған күміс тостағанға тапсырыс берді. Ол 60 тостағанға дейін өзінің әр жеңісін дәл осылай тойлап келді. Бірақ Германия блокадада болғандықтан күміс қоры азайып, күміс тостағандарды жеткізу мүмкін болмай қалды. Рихтгофен осы кезде қара металдан жасалған тостағандарды қабылдаудан бас тартты. Оның інісі Лотар (40 жеңіске ие болған) тәуекелді, шабуылға ұмтылатын тактиканы қолданды, ал Манфред "Дикта Боэльке" деп аталатын қағидаларды сақтап, эскадрилья мен ұшқыштардың табысын қамтамасыз етті. Ол ағасы немесе Вернер Восс сияқты ерекше немесе акробатикалық ұшқыш емес еді, бірақ ол шебер тактик, эскадрилья басшысы және жақсы мерген болатын. Әдетте ол күннің артынан шабуылдайтын, ал эскадрильясы оның қанатын және артқы бөлігін қорғайтын. 1916 жылдың 23 қарашасында Рихтгофен өзінің ең танымал қарсыласы, британдық майор Лану Хокер VC-ді атып түсірді. Рихтгофен оны "британдық Боэльке" деп сипаттады. Жеңіс Рихтгофен Albatros D. II ұшағымен, ал Хокер DH.2 ұшағымен ұшқанда тіркелді. Ұзақ ауа шайқасынан кейін Хокер өзінің қатарына қайтуға тырысқанда басының артына оқ тиді. Осы шайқастан кейін Рихтгофен жылдамдығы төмен болса да, маневрлі ұшақ қажет екеніне көз жеткізді. 1917 жылдың қаңтарында ол Albatros D. III ұшағына ауысты, екі жеңіске жеткенімен, 24 қаңтарда ұшақтың төменгі қанатының тірегі сынып қалды. Содан кейін ол келесі бес аптада Albatros D. II немесе Halberstadt D. II ұшағына қайта оралды. Рихтгофен 6 наурызда 40 эскадрильяның F.E.8 ұшақтарымен шайқас кезінде өзінің Halberstadt ұшағымен Edwin Benbow атып түсірген отын багінің тесігінен зардап шекті. Ол ұшағы өртенбестен Hénin Liétard маңына мәжбүрлі түрде қонды. 9 наурызда ол Albatros D. II ұшағымен жеңіске жетті, бірақ оның Albatros D. III ай бойына жөндеуге жіберілді, сондықтан ол қайтадан Halberstadt D. II ұшағына ауысты. Ол 1917 жылдың 2 сәуірінде Albatros D. III ұшағына оралып, 22 жеңіске жетті. Осы ұшақ түрінде оның 80 жеңісінің тек 19-ы тіркелді, Рихтгофен мен Fokker Dr. I ұшағының арасындағы танымал байланысқа қарамастан. 1917 жылдың қаңтар айының соңында оның Albatros D. III ұшағы (сериялық нөмірі 789/16) алғаш рет қызыл түске боялды, және осы ұшақпен ол өзінің атын және беделін алды. Рихтгофен қазіргі неміс ұшақтарының кемшіліктерін жою үшін ұсыныстар жасап, Fokker D. VII ұшағының дамуына үлкен үлес қосты. Ол жаңа типті ұшақты шайқаста сынауға үлкермеді, өйткені ол қызметке түспес бұрын қаза тапты.

Manfred von Richthofen had a chance meeting with German ace fighter pilot Oswald Boelcke which led him to enter training as a pilot in October 1915. The next month, Manfred joined Kampfgeschwader 2 ("No. 2 Bomber Squadron") flying a two seater Albatros C. III. Initially, he appeared to be a below average pilot. He struggled to control his aircraft, and he crashed during his first flight at the controls. Richthofen met Oswald Boelcke again in August 1916, after another spell flying two seaters on the Eastern Front. Boelcke was visiting the east in search of candidates for his newly formed Jasta 2, and he selected Richthofen to join this unit, one of the first German fighter squadrons. Boelcke was killed during a midair collision with a friendly aircraft on 28 October 1916, and Richthofen witnessed the event. His autobiography states, "I honoured the fallen enemy by placing a stone on his beautiful grave." He contacted a jeweller in Berlin and ordered a silver cup engraved with the date and the type of enemy aircraft. He continued to celebrate each of his victories in the same manner until he had 60 cups, by which time the dwindling supply of silver in blockaded Germany meant that silver cups could no longer be supplied. Richthofen discontinued his orders at this stage, rather than accept cups made from base metal. His brother Lothar (40 victories) used risky, aggressive tactics, but Manfred observed a set of maxims known as the "Dicta Boelcke" to assure success for both the squadron and its pilots. He was not a spectacular or aerobatic pilot like his brother or Werner Voss; however, he was a noted tactician and squadron leader and a fine marksman. Typically, he would dive from above to attack with the advantage of the sun behind him, with other pilots of his squadron covering his rear and flanks. On 23 November 1916, Richthofen shot down his most famous adversary, British ace Major Lanoe Hawker VC, described by Richthofen as "the British Boelcke". The victory came while Richthofen was flying an Albatros D. II and Hawker was flying the older DH.2. After a long dogfight, Hawker was shot in the back of the head as he attempted to escape back to his own lines. After this combat, Richthofen was convinced that he needed a fighter aircraft with more agility, even with a loss of speed. He switched to the Albatros D. III in January 1917, scoring two victories before suffering an in flight crack in the spar of the aircraft's lower wing on 24 January, and he reverted to the Albatros D. II or Halberstadt D. II for the next five weeks. Richthofen was flying his Halberstadt on 6 March in combat with F. E.8s of 40 Squadron RFC when his aircraft was shot through the fuel tank, by Edwin Benbow, who was credited with a victory from this fight. Richthofen was able to make a forced landing near Hénin Liétard without his aircraft catching fire. He then scored a victory in the Albatros D. II on 9 March, but his Albatros D. III was grounded for the rest of the month so he switched again to a Halberstadt D. II. He returned to his Albatros D. III on 2 April 1917 and scored 22 victories in it before switching to the Albatros D. V in late June. Only 19 of his 80 kills were made in this type of aircraft, despite the popular link between Richthofen and the Fokker Dr. I. It was his Albatros D. III Serial No. 789/16 that was first painted bright red, in late January 1917, and in which he first earned his name and reputation. Richthofen championed the development of the Fokker D. VII with suggestions to overcome the deficiencies of the current German fighter aircraft. He never had an opportunity to fly the new type in combat, as he was killed before it entered service.

Ұшқыш цирк

Рихтгофен 1917 жылғы қаңтарда 16-шы рет жауын жоқ қылғаннан кейін Pour le Mérite орденін алды, бұл сол кездегі Германиядағы ең жоғары әскери наградасы және бейресми түрде «Көк Макс» деп аталды. Сол айда ол Jasta 11 эскадрильясының басшылығын қабылдады, оның құрамына Германияның ең жақсы ұшқыштары кірді, олардың көпшілігін өзі даярлаған, ал кейбіреулері кейін өз эскадрильяларының командирлері болды. Эрнст Удет Рихтгофеннің тобының мүшесі болды және кейін генерал-оберст Удет атанды. Лотар қосылғанда, неміс жоғары командасы екі Рихтгофеннің бірлесіп жауға қарсы күресінің пропагандалық құнын бағалады. Рихтгофен эскадрилья командирі болған кезде, өзінің Albatros ұшағын қызыл түске бояуға шешім қабылдады. Оның өмірбаяндық еңбегінде былай делінген: «Бір күні қандай да бір себеппен, мен ұшағымды жарқырап тұратын қызыл түске бояу керек деген ойға келдім. Соның нәтижесінде, менің қызыл құсымды барлығы көріп қалды. Тіпті қарсыластарым да оны байқаған сияқты». Содан кейін ол көбінесе қызыл түске боялған ұшақтармен ұшты, бірақ олардың барлығы бірдей толық қызыл болған жоқ, сондай-ақ «қызыл» түсі модельдер мен көшірмелерді жасаушылардың сүйікті ашық қызыл түсіне сәйкес келмеді. Біраз уақыттан кейін Jasta 11 эскадрильясының басқа мүшелері де ұшақтарының бөліктерін қызыл түске бояуды бастады. Олардың ресми түсіндіруі, басшыларын көзге түсірмеу, оны шайқаста жекелеп алудан сақтану болды. Бірақ іс жүзінде қызыл түс бөлімшенің танылу белгісіне айналды. Көп ұзамай басқа бөлімшелер де өз эскадрильяларының түстерін қабылдады, ал ұшақтарды безендіру Luftstreitkräfte-ның барлық бөлімдерінде кең таралды. Неміс жоғары командасы бұл практикаға рұқсат берді (көзқарас тұрғысынан анық кемшіліктеріне қарамастан), ал неміс пропагандасы Рихтгофенді «Қызыл ұшқыш» деп атап, оны кеңінен насихаттады. Баронның анасы үйіне келгенде, оған неге өмірін күнделікті қауіпке тігуі керектігін сұрады, ал ол: «Оқшауланған солдаттар үшін. Мен олардың қиын өмірін жеңілдету үшін жау ұшқыштарын олардан алыс ұстағым келеді» деді. Рихтгофен өзінің жаңа бөлімшесін 1917 жылғы «Қанды сәуір» айында бесiз жетістікке жеткізді. Сол айда ғана ол 22 британдық ұшақты атып түсірді, оның ішінде бір күні төрт ұшақты, соның нәтижесінде оның ресми есебі 52-ге жетті. Маусым айында ол жаңа, ірі «жауынгерлік қанаттың» алғашқы командирі болды; бұл бөлімшелер өте мобильді, біріктірілген тактикалық құрылымдар болып, қажет болған жағдайда майданның әртүрлі бөліктеріне жылдам ауыса алатын. Рихтгофеннің жаңа командасы, Jagdgeschwader 1, No. 4, 6, 10 және 11 эскадрильяларынан құралды. J. G. 1 бөлімшесінің жарқырап тұратын ұшақтары мен мобильділігі, соның ішінде шатырлар, пойыз және керуендерді пайдалануының арқасында «Ұшқыш циркі» деп танылды. Рихтгофен Боэльке тактикасын негізге ала отырып, дарынды тактик болды. Алайда, Боэлькеден айырмашылығы, ол шабыттан гөрі үлгі және ерік күшімен басшылық жасады. Ол көбінесе алыс, сезімтал емес және әзіл-қалжыңсыз деп сипатталды, бірақ кейбір әріптестері оған қарсы пікір білдірді. Ол офицерлермен де, қатардағы әскерилермен де әдепті қарым-қатынаста болды, тіпті ұшқыштарын ұшақтарын жөндеумен айналысатын механиктермен жақсы қарым-қатынаста болуға шақырды. Ол ұшқыштарына: «Адамды нысанаға ал және қателеспе. Егер сіз екі орындық ұшақпен соғысып жатсаңыз, алдымен бақылаушыны жоқ қылыңыз; қаруын үндемегенше, ұшқышқа назар аудармаңыз» деген негізгі ережені үйретті. Рихтгофен қазір подполковниктің міндеттерін атқарып жүрсе де (қазіргі Корольдік әуе күштері терминдерімен қанат командирі), ол британдық армиядағы капитанға тең келетін салыстырмалы түрде төменгі Риттмейстер шенінен жоғарылай алмады. Британдық армияда офицер өзінің командалық деңгейіне сәйкес шенді, тіпті ресми түрде жоғарылатылмаса да, уақытша ұстауға құқылы болды. Неміс армиясында соғыс кезіндегі офицердің шені оның міндеттерінен төмен болуы жиі кездесетін жағдай еді; неміс офицерлері майданнан емес, кестеге сәйкес жоғарылатылды. Сондай-ақ, әкесі баласынан жоғары шенде болуы мүмкін емес еді, ал Рихтгофеннің әкесі запастағы майор болған.

Richthofen received the Pour le Mérite in January 1917 after his 16th confirmed kill, the highest military honour in Germany at the time and informally known as "The Blue Max". That same month, he assumed command of Jasta 11, which ultimately included some of the elite German pilots, many of whom he trained himself, and several of whom later became leaders of their own squadrons. Ernst Udet belonged to Richthofen's group and later became Generaloberst Udet. When Lothar joined, the German high command appreciated the propaganda value of two Richthofens fighting together to defeat the enemy in the air. Richthofen took the flamboyant step of having his Albatros painted red when he became a squadron commander. His autobiography states: "For whatever reasons, one fine day I came upon the idea of having my crate painted glaring red. The result was that absolutely everyone could not help but notice my red bird. In fact, my opponents also seemed to be not entirely unaware [of it]". Thereafter he usually flew in red painted aircraft, although not all of them were entirely red, nor was the "red" necessarily the brilliant scarlet beloved of model and replica builders. Other members of Jasta 11 soon took to painting parts of their aircraft red. Their official reason seems to have been to make their leader less conspicuous, to avoid having him singled out in a fight. In practice, red colouration became a unit identification. Other units soon adopted their own squadron colours, and decoration of fighters became general throughout the Luftstreitkräfte. The German high command permitted this practice (in spite of obvious drawbacks from the point of view of intelligence), and German propaganda made much of it by referring to Richthofen as Der Rote Kampfflieger—"the Red Fighter Pilot". During a visit to her home, the Baron's mother asked him why he risked his life every day, and he said: "For the man in the trenches. I want to ease his hard lot in life by keeping the enemy flyers away from him." Richthofen led his new unit to unparallelled success, peaking during "Bloody April" 1917. In that month alone, he shot down 22 British aircraft, including four in a single day, raising his official tally to 52. By June, he had become the commander of the first of the new larger "fighter wing" formations; these were highly mobile, combined tactical units that could move at short notice to different parts of the front as required. Richthofen's new command, Jagdgeschwader 1, was composed of fighter squadrons No. 4, 6, 10, and 11. J. G. 1 became widely known as "The Flying Circus" due to the unit's brightly coloured aircraft and its mobility, including the use of tents, trains, and caravans, where appropriate. Richthofen was a brilliant tactician, building on Boelcke's tactics. Unlike Boelcke, however, he led by example and force of will rather than by inspiration. He was often described as distant, unemotional, and rather humorless, though some colleagues contended otherwise. He was cordial to officers and enlisted men alike; indeed, he urged his pilots to remain on good terms with the mechanics who maintained their aircraft. He taught his pilots the basic rule which he wanted them to fight by: "Aim for the man and don't miss him. If you are fighting a two seater, get the observer first; until you have silenced the gun, don't bother about the pilot." Although Richthofen was now performing the duties of a lieutenant colonel (a wing commander in modern Royal Air Force terms), he was never promoted past the relatively junior rank of Rittmeister, equivalent to captain in the British army. The system in the British army was for an officer to hold the rank appropriate to his level of command, if only on a temporary basis, even if he had not been formally promoted. In the German army, it was not unusual for a wartime officer to hold a lower rank than his duties implied; German officers were promoted according to a schedule and not by battlefield promotion. It was also the custom for a son not to hold a higher rank than his father, and Richthofen's father was a reserve major.

Жарыста жарақат алған

Рихтхофен 1917 жылғы 6 шілдеде Бельгияның Вервик қаласы маңындағы шайқаста F. E.2d екі орындық истребительдерінің тобына қарсы күрескенде ауыр бас жарақатын алды, бұл оны бірден дезориентацияға және уақытша жартылай соқырлыққа ұшыратты. Қызыл барон дәрігерлердің кеңесіне қарамастан 25 шілдеде қайтадан әрекетке кірісті, бірақ 5 қыркүйектен 23 қазанға дейін емделуге кетті. Оның жарақаты ұзақ мерзімді зақым келтірген болуы мүмкін; кейін ол ұшудан кейін жүрек ауруы мен бас ауруларынан, сондай-ақ мінез-құлқының өзгеруінен жиі зардап шекті. Осы жарақаттың оның өліміне қатысы бар деген теория бар (төменде қараңыз).

Автор және кейіпкер

Рехтофен өзінің сауығу демалысы кезінде автобиографиялық эскизін аяқтады, “Der rote Kampfflieger” (“Қызыл шайқас ұшқышы”, 1917). Luftstreitkräfte (Әуе күштері) “Баспасөз және барлау” (пропаганда) бөлімінің тапсырмасымен жазылған бұл еңбек, ауыр цензура мен редакциялауға ұшырағандығын көрсетеді. Дегенмен, ресми редактордың енгізгені екіталай болатын бөлімдер де бар. Рихтхофен былай деп жазды: “Әкем спортшы мен қасапшы арасындағы айырманы аңғартады. Қасапшы көңіл көтеру үшін атып тастайды. Мен ағылшын ұшқышын атып түсіргенде, аң аулау құмарлығым он бес минутқа толады. Сондықтан, екі ағылшынды бірден атып түсіруге менде мүмкіндік болмайды. Біреуін құлатқанда, мен толыққанды қанағат аламын. Тек кейін ғана мен инстинктімді жеңіп, қасапшыға айналдым”. Тағы бір үзіндіде Рихтхофен: “Әрбір әуе шайқасынан кейін мен өте күйзеліске ұшыраймын. Менің ойымша, [соғыс] үйдегілердің елестететіндей емес, ол өте ауыр, өте қатал” деп жазды. 1918 жылы Дж. Эллис Баркердің ағылшын тіліне аудармасы “Қызыл шайқас ұшқышы” деген атпен жарияланды. 1918 жылға қарай Рихтхофеннің аты соншалықты кең таралған еді, оның қазасы неміс халқының рухына соққы болады деп қорқып жүрді. Ол жарақатынан кейін кеңседегі жұмысты қабылдаудан бас тартып, “оқшаулықтағы әрбір адам өз міндетін орындауы керек” деді және содан кейін де әуе шайқасына қатысуын жалғастырды. Әрине, ол ресми түрде қолдау көрсетілген батырларға табыну культінің бір бөлігіне айналды. Неміс пропагандасы түрлі жалған әңгімелер таратты, оның ішінде британдықтар Рихтхофенді аулау үшін арнайы эскадрилья құрған және оны атып түсірген кез келген Антанта ұшқышына үлкен сыйлықтар мен Виктория кресін автоматты түрде беруге уәде берген. Оның хаттарынан алынған үзінділер оның осы әңгімелердің кем дегенде жартысына сене қойғандығын көрсетеді.

Өлім

Рихтгофен 1918 жылғы 21 сәуірде сағат 11:00-ден кейін Сомма өзені маңындағы Морланкурт қыртысы үстінен ұшып бара жатып, қаза болды. Ол сол кезде өте төмен биіктікте, 209-шы эскадрилья, Корольдік әуе күштерінің ұшқышы, канадалық жаңадан келген Уилфрид Рид "Уоп" Мей басқаратын Sopwith Camel ұшағын қуа жұрген. Мей, Рихтгофеннің туысы, лейтенант Вольфрам фон Рихтгофенге оқ атқан болатын. Рихтгофен туысына шабуыл жасалғанын көріп, оны құтқаруға ұшып келді де, Мейге оқ атып, оны қашып кетуге мәжбүр етті. Рихтгофен Мейді Сомма өзені арқылы қуды. Баронды Мейдің мектеп досы және ұшу командирі, канадалық капитан Артур "Рой" Браун басқаратын Camel ұшағы байқап, оған қысқа уақыт шабуыл жасады. Браун араласу үшін өте жоғары жылдамдықпен тік түсуге мәжбүр болды, содан кейін жерге тимеу үшін тік көтерілуге тура келді. Оның ұшағы жылдамдығын жойып, тік құлап, Австралия императорлық күштерінің қорғауындағы Во-сюр-Сомм ауылының солтүстігіндегі Брей-Корби жолына жақын төбедегі далаға құлады. Бірнеше куәгер, соның ішінде пулеметші Джордж Риджвей апатқа ұшыраған ұшаққа жетіп, Рихтгофеннің қаза болғанын анықтады. Оның беті пулеметтерінің тұмсығына соғылып, мұрны сынған, жақ сүйегі сынып, бетінде көгалдар пайда болған. "Капутт" сөзінің анықтамасы жиі дау тудырады. Бұл мәлімет Рихтгофеннің қаза болғанына және жарақатының сипатына, сондай-ақ сынған мұрны мен сынық жақ сүйегіне қатысты күмәндік тудырады. 3-ші эскадрилья, Австралиялық ұшу корпусы, Антантаның ең жақын әуе бөлімшесі болды және баронның денесіне жауапкершілікті өз мойнына алды. Оның Fokker Dr. I 425/17 ұшағын сувенир іздеушілер көп ұзамай бөлшектеді. 2009 жылы Рихтгофеннің өлім куәлігі Польшаның Остров-Велькопольскидегі мұрағаттардан табылды. Ол соғысқа аттанғанға дейін Остров қаласында қысқа уақыт тұрған, өйткені ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін Германияның бір бөлігі болған. Бұл құжат – 1918 жылғы қайтыс болғандар тізіліміндегі бір беттік, қолмен жазылған нысан. Онда Рихтгофеннің есімі "Рихтховен" деп қате жазылған және ол "1918 жылғы 21 сәуірде жауынгерлік жарақаттан қайтыс болды" деп көрсетілген.

Richthofen received a fatal wound just after 11:00 am on 21 April 1918 while flying over Morlancourt Ridge near the Somme River, At the time, he had been pursuing, at very low altitude, a Sopwith Camel piloted by Canadian novice Wilfrid Reid "Wop" May of No. 209 Squadron, Royal Air Force. May had just fired on the Red Baron's cousin, Lieutenant Wolfram von Richthofen. On seeing his cousin being attacked, Richthofen flew to his rescue and fired on May, causing him to pull away. Richthofen pursued May across the Somme. The Baron was spotted and briefly attacked by a Camel piloted by May's school friend and flight commander, Canadian Captain Arthur "Roy" Brown. Brown had to dive steeply at very high speed to intervene, and then had to climb steeply to avoid hitting the ground. His aircraft stalled and went into a steep dive, hitting the ground at in a field on a hill near the Bray Corbie road, just north of the village of Vaux sur Somme, in a sector defended by the Australian Imperial Force (AIF). Several witnesses, including Gunner George Ridgway, reached the crashed plane and found Richthofen already dead, and his face slammed into the butts of his machine guns, breaking his nose, fracturing his jaw and creating contusions on his face. The definition of "kaputt" is often in contention. This is disputed by accounts which state that Richthofen was already dead and the nature of his wound, as well as his broken nose and fractured jaw. No. 3 Squadron, Australian Flying Corps was the nearest Entente air unit and assumed responsibility for the Baron's remains. His Fokker Dr. I 425/17 was soon taken apart by souvenir hunters. In 2009, Richthofen's death certificate was found in the archives in Ostrów Wielkopolski, Poland. He had briefly been stationed in Ostrów before going to war, as it was part of Germany until the end of World War I. The document is a one page, handwritten form in a 1918 registry book of deaths. It misspells Richthofen's name as "Richthoven" and simply states that he had "died 21 April 1918, from wounds sustained in combat".

Рихтхофенді өлтірген атысты кім атқандығы туралы пікірталас

Рихтхофенді кім өлтіргені туралы даулар мен қайшылықты гипотезалар әлі де тоқтамайды. RAF Браунды Қызыл Баронды атып түсірген деп санайтын болса, қазіргі тарихшылар, дәрігерлер мен баллистика мамандары Рихтхофенді жерден атып, әуеге қарсы (AA) пулеметші өлтірген деген пікірде. Дененің сараптамасынан Рихтхофенді өлтірген оқ оң қолтық астынан кіріп, сол жақ емшектің жанынан шыққандығы анықталды. Браунның шабуылы, басымен Рихтхофеннің сол жағынан және жоғарыдан жасалған болуы мүмкін. Одан да нақтысы, Рихтхофеннің жарақаты Брауннан болғанда, ол Мейді осылай ұзақ (екі минутқа дейін) қуып жете алмас еді. Буи 1964 жылы қайтыс болды және оның еңбегі басқаша ресми түрде мойындалған жоқ.

Соңғы шайқас туралы теориялар

Рихтгофен өте тәжірибелі және білікті ұшқыш болды, ол жердегі атыстан туындайтын қауіпті жақсы білген. Сонымен қатар, ол қайтыс болған наставнигі Боэльке жасаған әуе шайқасының ережелерімен келісті, ол ұшқыштарға қажетсіз тәуекелге бармауға кеңес берген. Осы тұрғыда, Рихтгофеннің соңғы шайқастағы шешімдері бірнеше жағынан дұрыс болмады. Оның мінез-құлқына түсінік беру үшін бірнеше теориялар ұсынылды. 1999 жылы неміс медициналық зерттеушісі Хеннинг Алльмерс британдық "The Lancet" медициналық журналында мақала жариялап, Рихтгофеннің 1917 жылғы шілдеде басынан алған жарақатынан миы зақымданған болуы мүмкін екенін айтты. Бұл 2004 жылғы Техас университетінің зерттеушілері жасаған зерттеуде қолдау тапты. Рихтгофеннің жарақат алғаннан кейінгі мінез-құлқы миы зақымданған науқастарға тән болды, және мұндай жарақат оның соңғы рейсіндегі шешімсіздігін түсіндіруі мүмкін: жау территориясының үстінен тым төмен ұшу және нысанаға тікелей назар аудару. Рихтгофен жиналған жауынгерлік стрестен зардап шеккен болуы мүмкін, бұл оның әдеттегі сақтық шараларын сақтамауына себеп болды. Ұлыбританияның ең үздік ұшқыштарының бірі, майор Эдвард "Мик" Маннок 1918 жылғы 26 шілдеде төмен биіктікте шекараны кесіп өту кезінде жерден атылғаннан қаза тапты, ол әрқашан жас ұшқыштарын ескертетін нәрсе. Француз әуе күштерінің ең танымал ассамблеяларының бірі Жорж Гюйнемер 1917 жылғы 11 қыркүйекте жоғалып кетті, бәлкім, екі орынды ұшақты шабуылдағанда, оны қоршап тұрған бірнеше Fokker ұшақтарын байқамағандықтан. Рихтгофеннің қайтыс болған күні желдің әдеттегі батыс емес, шығысқа қарай соққан деген пікір бар. Бұл Рихтгофеннің шамамен 160 км/сағ жылдамдықпен батысқа қарай бағытталғанын білдірді, демек, ол жердегі жылдамдығы 190 км/сағ дейін жетеді, бұл әдеттегіден гөрі жоғарырақ. Ол жау шебінен хабарсыз адасып кетуі мүмкін еді. Денесі 1918 жылғы 22 сәуірде Амиен қаласына жақын Бертангль ауылының зиратына жерленді. No. 3 эскадрильясының алты офицері табытты көтеріп жүрді, ал эскадрильяның басқа сапынан құрметті қарауыл салют берді. Жақын жерде орналасқан Антанта әскерлері еске алу гүлдерін сыйлады, олардың бірінде "Біздің батыл және лайықты жауымызға" деген сөздер жазылған. 1920 жылдардың басында француз билігі Фрикурда әскери зират құрды, онда көптеген неміс соғыс жертвелері, соның ішінде Рихтгофен де қайта жерленді. 1925 жылы фон Рихтгофеннің кіші інісі Болько Фрикурттан денесін тауып, Германияға алып келді. Отбасы оны 1922 жылы соғыстан кейінгі апатта қаза тапқан әкесі мен ағасы Лотар фон Рихтгофеннің қабірлерінің жанында Швайдниц зиратына жерлеуді жоспарлаған. Неміс үкіметі денесін Берлиндегі Invalidenfriedhof зиратына жерлеуді сұрады, онда көптеген неміс әскери батырлары мен бұрынғы басшылары жерленген, және отбасы келісті. Рихтгофеннің денесі мемлекеттік жерлеу рәсіміне ие болды. Кейін Үшінші рейх қабір орнында тағы бір әсем еске алу рәсімін өткізді, онда бір ғана сөз жазылған үлкен жаңа қабір тасы орнатылды: Рихтгофен. Салқын соғыс кезінде Invalidenfriedhof Берлиндегі кеңестік аймақтың шекарасында болды, ал қабір тасы Шығыс Германиядан қашуға тырысқандарға атылған оқтардан зақымдалды. 1975 жылы денесі Висбадендегі Südfriedhof зиратындағы Рихтгофен отбасының қабірлік учаскесіне көшірілді.

Richthofen was a highly experienced and skilled fighter pilot—fully aware of the risk from ground fire. Further, he concurred with the rules of air fighting created by his late mentor Boelcke, who specifically advised pilots not to take unnecessary risks. In this context, Richthofen's judgement during his last combat was clearly unsound in several respects. Several theories have been proposed to account for his behaviour. In 1999, a German medical researcher, Henning Allmers, published an article in the British medical journal The Lancet, suggesting it was likely that brain damage from the head wound Richthofen suffered in July 1917 played a part in his death. This was supported by a 2004 paper by researchers at the University of Texas. Richthofen's behaviour after his injury was noted as consistent with brain injured patients, and such an injury could account for his perceived lack of judgment on his final flight: flying too low over enemy territory and suffering target fixation. Richthofen may have been suffering from cumulative combat stress, which made him fail to observe some of his usual precautions. One of the leading British air aces, Major Edward "Mick" Mannock, was killed by ground fire on 26 July 1918 while crossing the lines at low level, an action he had always cautioned his younger pilots against. One of the most popular of the French air aces, Georges Guynemer, went missing on 11 September 1917, probably while attacking a two seater without realizing several Fokkers were escorting it. There is a suggestion that on the day of Richthofen's death, the prevailing wind was about easterly, rather than the usual westerly. This meant that Richthofen, heading generally westward at an airspeed of about , was travelling over the ground at up to rather than the more typical ground speed of This was considerably faster than normal and he could easily have strayed over enemy lines without realizing it. The body was buried in the cemetery at the village of Bertangles, near Amiens, on 22 April 1918. Six of No. 3 Squadron's officers served as pallbearers, and a guard of honour from the squadron's other ranks fired a salute. Entente squadrons stationed nearby presented memorial wreaths, one of which was inscribed with the words, "To Our Gallant and Worthy Foe". In the early 1920s, the French authorities created a military cemetery at Fricourt, in which a large number of German war dead, including Richthofen, were reinterred. In 1925 von Richthofen's youngest brother, Bolko, recovered the body from Fricourt and took it to Germany. The family's intention was for it to be buried in the Schweidnitz cemetery next to the graves of his father and his brother Lothar von Richthofen, who had been killed in a post war air crash in 1922. The German Government requested that the body should instead be interred at the Invalidenfriedhof Cemetery in Berlin, where many German military heroes and past leaders were buried, and the family agreed. Richthofen's body received a state funeral. Later the Third Reich held a further grandiose memorial ceremony at the site of the grave, erecting a massive new tombstone engraved with the single word: Richthofen. During the Cold War, the Invalidenfriedhof was on the boundary of the Soviet zone in Berlin, and the tombstone became damaged by bullets fired at attempted escapees from East Germany. In 1975, the body was moved to a Richthofen family grave plot at the Südfriedhof in Wiesbaden.

Жеңіс саны

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше онжылдық бойы кейбір авторлар Рихтгофеннің 80 жеңіске жеткеніне күмән келтіріп, оның көрсеткіштері үгіт-насихат мақсатында көбейтілгенін айтты. Кейбіреулер оның эскадрильясы немесе авиациялық тобы түсірген ұшақтардың есебін өзіне жазды деп мәлімдеді. Бірақ, Рихтгофеннің жеңістері өте жақсы құжатталған. "Қызыл Баронның" түсіргені деп есептелген ұшақтардың толық тізімі 1958 жылы жарияланды – RFC/RAF эскадрильяларының мәліметтері, ұшақтардың сериялық нөмірлері, соғысқан Антанта елдерінің ұшқыштарының кім екендігі, қайсысы өлтірілген немесе тұтқынға алынған толық мәліметтері келтірілді. Тізімдегі 80 жеңістің 73-і британдық жағынан тіркелген ұшу машиналарының жоғалуымен сәйкес келді. 1998 жылы "Қызыл Баронның қаруы астында" атты кітабында жарияланған британдық тарихшы Норман Франкс пен оның екі әріптесі жүргізген зерттеу Рихтгофеннің жеңістерінің жоғары дәлдігін растады. Одан да көп, шамамен 100-ге жуық расталмаған жеңістері де болды. Салыстыру үшін, Антанта елдерінің ең табысты ұшқышы, француз Рене Фонк 75 расталған және 52 расталмаған жеңіске жеткен. Британдық Мик Маннок – 61, канадалық Реймонд Коллишоу – 60, ал британдық Джеймс Маккадден – 57 расталған жеңіске ие болды. Рихтгофеннің алғашқы жеңістері мен оның атағының қалыптасуы неміс әуе күштерінің басымдығымен бірге жүрді, бірақ ол көптеген жетістіктерін кейін, өзінікінен жақсырақ жауынгер ұшақтары бар, сандар бойынша басым жауға қарсы жеткізді. АҚШ Әуе күштерінің жылына бірнеше рет өткізілетін ірі жаттығуы – "Қызыл Ту" жобасы Вьетнам соғысы кезінде үш кезеңде (шамамен 1966-1974 жылдары) жүзеге асырылған "Қызыл Барон" жобасының нәтижесі болды. Айдахо штатының Оазис қаласындағы Red Baron Airport әуежайы оның құрметіне аталды.

Ескерткіштер

Капитан Рой Браун 1920 жылы неміс әуе шабуылшысы соңғы рейсін жасаған Фоккер үшұшағының креслосын Канада Корольдік әскери институтына (RCMI) сыйлады. Үшұшақтың креслосынан басқа, Торонтодағы RCMI-де Браун эскадрильясының ұшқыштары қол қойған бүйір панелі де сақталады. Рихтгофеннің Dr.I ұшағының қозғалтқышы Императорлық соғыс мұражайына (Лондон) сыйланды, онда ол әлі де көрсетілуде. Мұражайда баронның пулеметтері де бар. Рихтгофеннің ұшағының басқару рулі (джойстик) мен оның жүннен жасалған ұшқыш буттары Канберрадағы Австралия соғыс ескерткішінде көрініс тапқан. Австралия Ұлттық Ұшқыш мұражайында Рихтгофеннің Dr.I ұшағының жанармай бакі деп саналатын зат бар, бірақ оны растайтын нақты дәлел жоқ.